Кіріспе
Америкалық радио комедиялық сериясы
"Ұлы Гилдерслив" – 1941 жылдың 31 тамызынан 1958 жылға дейін АҚШ-та таратылған радиодағы комедиялық оқиғалар сериясы. Бастапқыда Леонард Льюис Левинсон жазған, бұл хабар тарату тарихындағы ең алғашқы спин-офф бағдарламалардың бірі болды. Сериал радиодағы "Фиббер МакГи және Молли" комедиясының тұрақты кейіпкері Трокмортон П. Гилдерсливтің айналасында құрылған. Кейіпкер осы серияның 1939 жылғы 3 қазандағы 216-шы эпизодында таныстырылды. Актер Харольд Пирри бұрынғы эпизодтарда осыған ұқсас есімді кейіпкерді, доктор Гилдерсливті ойнаған. "Ұлы Гилдерслив" 1940 жылдары ең танымал болды. Пирри ата-аналық шоудан спин-оффқа ауысқан кезде және кейін шоудың танымалдылығының шыңында шыққан төрт көркем фильмде осы кейіпкерді ойнады. "Фиббер МакГи және Молли" бағдарламасында Пирридің Гилдерсливі Фиббер МакГидің өркөкірек, мақтанғаныш және қарсыласы болды. "Сен жердің ха-ха-ха адамысың, МакГи!" – Гилдерсливтің айтулы сөзіне айналды. Кейіпкер "Фиббер МакГи және Молли" бағдарламасында бірнеше лақап аттармен таныстырылды; оның ортаңғы аты 1940 жылғы 22 қазанда, #258 эпизодта, "Фиббер Гилдерсливтің құлыпталған күнделігін табады" деген эпизодта "Филармония" екені жарияланды. "Gildy" соншалықты танымал болды, сондықтан Kraft Foods "Parkay маргаринін" жарнамалай отырып, Пирридің біршама жұмсақ және әрқашан шатасқан Гилдерсливті өз отбасының басшысы ретінде көрсететін жаңа серияны демеушілік етті.
Премьера
"Ұлы Гилдерслив" 1941 жылғы 31 тамызда NBC арнасында тұңғыш рет көрсетілді. Ол басты кейіпкерді Макгилердің "Wistful Vista" жерінен Саммерфилдке көшіреді, онда Гилдерслив қайтыс болған қарындасы мен күйеуінің мүлкін басқарады (екендігі айтылғандай, олар автомобиль апатында қаза тапқан) және жетім қалған немере қызы мен немере ұлы Марджори мен Лерой Форрестерді тәрбиелейді. Шаңырақта Бёрди есімді аспаз да бар. Гилдерслив кейде Фиббер эпизодтарында өзінің (үндемейтін) әйелі туралы айтса да, жеке сериясында ол үйленбеген болып саналады. Серияның басында Гилдерслив корсет өндіретін компанияны басқарады ("Егер сіз ең жақсы корсеттерді іздесеңіз, әрине, Гилдерсливті таңдаңыз"); кейіннен және шоудың соңына дейін ол Саммерфилд қаласының су комиссары қызметін атқарады.
Отбасы
Гилдерсливтер үйінің маңызды тұлғасы – аспаз және үй шаруасын жүргізуші Бёрди Ли Коггинс (Лилиан Рэндольф) болды. Бірінші маусымда, жазушы Левинсон басшылығымен, Бёрди ақыл-ойы жетілмегендей бейнеленді, бірақ Джон Уэдсон және басқа жазушылардың жұмысының арқасында ол үйдің нағыз миы мен қамқоршысы ретінде бірте-бірте дамыды. Марджори (алғашқыда Лурен Таттл, кейін Луиза Эриксон және Мэри Ли Робб сомдады) 1940 жылдары бойжеткен қызға айналды. Тоғызыншы маусымда (1949 жылдың қыркүйегі – 1950 жылдың маусымы) ол жергілікті колледждің жұлдызды футболшысы Уолтер "Бронко" Томпсонға (Ричард Кренна) үйленді. "Look" журналы 1950 жылдың 23 мамырындағы санында осы үйлену тойына арналған бес беттік мақала жариялады. Бірнеше жыл бірге тұрғаннан кейін, жас жұбайлар көрші үйге көшіп кетті. 1940 жылдардың көп бөлігінде 10-11 жаста болған Лерой (Уолтер Тетли) 1949 жылдың көктемінде өсе бастады және көшенің арғы жағындағы Буллардтар үйіндегі қыздармен қарым-қатынас құрды. Ол көлік жүргізуге, барабан ойнауға қызығушылық танытты және музыкалық мансап құру армандады.
Көршілері мен достары
Үйден тыс Гилдерсливтің ең жақын байланысы, қарындасының күйеуінің мүлігін басқарушы судья Хорас Хукер (Эрл Росс) болды, олар алғашқы бірнеше эфир маусымдарында көптеген дауға түсті. 1943 жылдың қаңтар айында сценарий жазушылары ауысқаннан кейін, қақтығыстар бірте-бірте азайды және екеуі дос болып кетті. Екінші маусымда фармацевт Ричард К. Пиви (Ричард ЛеГранд) және шаштараз Флойд Мунсон (бірінші жылда Мел Блан, 1942 жылдың желтоқсанынан бастап Артур К. Брайан) Гилдерсливтің таныстарының қатарына қосылды. Төртінші маусымда осы үш дос полиция бастығы Дональд Гейтспен (Кен Кристи) бірге «Жолшықтар клубының» ядросын құрды, олар Coca-Cola ішкенде шаштараз квартетінің әндерін жаттықтырумен айналысты. Серия барысында Гилдерсливтің өмірінен бірнеше әйел өтті, оның ішінде ол үш әйелге үйленуге жақын болды, бірақ соңында кездейсоқ танысулармен шешілді. Оның достарының арасында Ширли Митчелл (Лейла Рэнсон), Уна Меркель (Адалин Фейрчайлд), Беа Бенадерет (Ив Гудвин), Марта Скотт (Элен Буллард Книккербокер), Жанна Бейтс (Паула Буллард Уинтроп) және Кэти Льюис (Кэтрин Милфорд) болды. Гилдерсливтің өміріндегі тағы бір әйел – оның шалақ, сүт коктейлін жақсы көретін хатшысы Бесси, оны Глория Холидей ойнады, ал ол шынайы өмірде миссис Гарольд Пирри болды.
Төмендеу және құлдырау
1950 жылы Гарольд Пирри «Ұлы Гилдерсливті» CBS телеарнасына көшіруге көндірілді, бірақ демеуші Крафт бұл қадамға рұқсат бермеді. Пирри, енді CBS-пен келісімшартта болғандықтан, NBC-де басты рөлде ойнауға заңды түрде құқылы емес еді, бірақ «Гилдерслив» әлі де NBC арнасындағы сериал болып қала берді. Бұл Уилард Уотерманды Пирридің орнына Гилдерслив рөліне жұмысқа алуға себеп болды. Ал Пирри CBS арнасында «Гилдерслив» шоуын қайта жасауға тырысқан жаңа сериалды бастады, тек аттары ауыстырылды. Бір маусымға созылған «Гарольд Пирри шоу» сериалдың ішіндегі ойдан шығарылған радиошоуды қамтыды. Ол – Пирридің жаңа кейіпкері жүргізетін «Шыншыл Гарольд» радио бағдарламасы. Сол кездегі көптеген радио комедиялары сияқты, «Ұлы Гилдерслив» 1950 жылдардың басында баяу, бірақ кең ауқымды өзгерістерге ұшырады. 1952 жылдың ортасынан бастап, бағдарламаның көп жылдық кейіпкерлері (Сот судьясы Хукер, Флойд Мансон, Марджори және оның күйеуі Бронко) бірнеше айға жоғалып кетті. Олардың орнына, бір айдай ғана сақталып қалған бірнеше жаңа кейіпкерлер (жұмыртқа сатушы Кули мырза және гипохондрик Поттер ханым) келді. 1953 жылға қарай, Гилдерсливтің жеке өмірі отбасы мен достарынан гөрі маңыздырақ болды. Оның көптеген махаббаттары үнемі өзгеріп тұрды, әйелдер жиі келіп-кетіп жатты. 1954 жылдың қарашасында, жазғы үзілістен кейін, «Гилдерслив» 15 минуттық күнделікті ситком ретінде қайта форматталды. Тек Гилдерслив, Лерой және Берди ғана тұрақты түрде қалып қойды. Басқа кейіпкерлердің барлығы сирек естілді, ал Марджори мен оның отбасы, сондай-ақ студиялық көрермендер, тікелей оркестр және түпнұсқа сценарийлер жоғалып кетті. Сериал 1958 жылы аяқталды.
Теледидар
Радио сериалдарының көпшілігі сияқты, бұл шоу да теледидардың пайда болуынан зардап шекті. NBC өндірген және таратқан, Уотермен де ойнаған теледидар нұсқасы 1955 жылы тұңғыш рет көрсетілді, бірақ ол тек 39 эпизодқа созылды. Сол жылы 15 минуттық радио шоуы мен теледидар шоуы бірдей уақытта өндірілді. Телесериалда Гилдерслив бұрынғыдай сүйкімді емес, керісінше, мақтаншыл және әйелдерге көбірек құштар болып бейнеленді. Гарольд Пирри телесериалдың мәселесі "Уотермен өте бойлы адам болды" және "Гилдерслив бойлы емес, ол кішкентай адам болды, өзін бойлы деп ойлайтын, мінез сондай болатын" деді. Ол "Уиллард [Уотермен] радиода өте жақсы ойнады", бірақ "телевизиядағы рөлге сай келмеді" деп қосты. Актриса Барбара Стюарт "Ұлы Гилдерслив" сериалында Гилдерсливтің хатшысы Бесси рөлінде алғашқы теледидар рөлін алды. Бала актер Майкл Винкельман, кейіннен "The Real McCoys" сериалында 9 жасар Брюс Фуллер рөлінде алғаш рет теледидарға шықты. Актер Клег Хойт "Сөздеріңді іспен дәлелде" (1955) сериясында карнавал шақырушысы рөлінде теледидарда дебют жасады.
Фильмдер
Джим мен Мариан Джорданмен (Фибер МакГи мен Молли рөлінде) және радио тыңдармандарының сүйіктісі Эдгар Бергенмен бірге "Кім күліп жатыр" (1941) және "Тағы да бастаймыз" (1942) фильмдерінде ойнағаннан кейін Пирри қысқа мерзімге RKO фильмдерінің бірнешесінде басты рөлде ойнады. "Ұлы Гилдерслив" (1942) фильмі де Рэндолфты радиодан экранға көшірді, онда Марджори рөлін Нэнси Гейтс, ал Лерой рөлін Фредди Мерсер сомдады. Радиода Лерой рөлін ойнаған Уолтер Тетли, ол бала рөлін ойнайтын ересек адам болғандықтан, экранда Лерой рөлінде көрінбеді. "Гилдерсливтің қиын күні" (1943) фильмі қазылар алқасына шақырылғандағы оқиғалар мен жағдайларға толы. "Гилдерслив Бродвейде" (1943) фильмінде Лерой айналасындағылардың барлығы ғашық болатын кезде өзіне ерекше назар аударады. Серияның төртінші және соңғы фильмі "Гилдерсливтің рухы" (1944) Гилдерсливтің ата-бабалары Рэндольф пен Джонсонның полиция комиссары лауазымына түсуіне көмектесу үшін қайта тірілгенін көрсетеді. Warner Archives 2013 жылдың қаңтар айында Gildersleeve RKO фильмдерінің DVD жинағын жарыққа шығарды. Бұл көп фильмдік жинаққа бесінші фильм де кіреді – "Жеті күндік демалыс", 1942 жылғы Люсиль Болл мен Виктор Матурдың музыкалық комедиясы, онда Пирри Трокмортон П. Гилдерслив рөлінде ойнайды. 1960 жылғы Гилдерсливтің нұсқасы, оны әлі де Пирри сомдайды, 1944 жылғы Warner Bros. фильмі "Нұрлы болашақ" (промо-фильм, соғыс облигацияларын насихаттау үшін) көрсетіледі.
Мұра
Гилдерслив кейіпкері 1945 жылы шыққан "Bugs Bunny" мультфильмі "Hare Conditioned" фильмінде пародияланды, онда қоян қорқынышты таксидермисті "радиодағы Ұлы Гилдерсниз сияқты" деп айтып алаңдатты. Таксидермист "Мен шынымды айтамын ба?" деп жауап береді, содан кейін Гилдерсливтің күлкісі естіледі. Бұл мультфильмдегі Гилдерсливтің дауысын комик Дейв Барри сомдаған. (Бұрын, "A Coy Decoy" мультфильмінде Даффи Дак қасқырды алдау үшін Гилдерсливтің "Сен - қатал жігітсің!" деген сөзін қолданған.) Оның дауысын актер Кент Роджерс 1943 жылы Текс Эйвери түсірген "One Ham's Family" мультфильмінде де еліктеген. Ханна Барбераның 1962 жылғы "Жетсондар" анимациялық сериалындағы ұл Эльрой Джетсонның есімі Лерой Форрестердің құрметіне қойылған. Элрой - Леройдың анаграммасы.
Жазбалар
Шоудың танымалдылығының шыңында Гарольд Пирри Гилдерслив рөлінде үш альбом жазды, ол Capitol Records үшін танымал балалар әңгімелерін қалың кітапшасы бар төрт дискіден тұратын 78 айналымдық альбомдарда оқыды. "Ұлы Гилдерсливтің өзіндік стильде оқыған балаларға арналған әңгімелері" 1945 жылы жарық көрді және Capitol Records-тың балаларға арналған алғашқы мұндай шығарылымы болды. Оркестрлік сүйемелдеумен "Мысық етікті", "Рампельштильцкин" және "Джек пен бұтақ" орындалды. 1946 жылы шыққан екінші альбом, "Ұлы Гилдерслив айтқан балалар әңгімелері", "Гензель мен Гретель" және "Батыл кішкентай тігінші" әңгімелерін қамтыды, олар да оркестрлік сүйемелдеумен болды. Серияның үшінші және соңғы альбомы, 1947 жылы шыққан және бірінші альбомның атын қайта қолданған, "Ақ қар және қызыл гүл" және "Күлше" әңгімелерін қамтыды, тағы да толық оркестрлік сүйемелдеумен. Музыкасын Роберт Эммет Долан жазды. Capitol Records сол кездегі "Ұлы Гилдерсливтің" бас сценаристтері Сэм Мур мен Джон Уэддонды шақырып, әңгімелерді Гилдерсливтің стиліне бейімдеуді тапсырды. 1950 жылы Пирри "Ұлы Гилдерслив" рөлінде Capitol үшін доктор Сьюстың "Джеральд МакБоинг Боинг" әнін толық оркестрлеу және дыбыс эффекттерімен 78 айналымдық пластинкада оқыды.
Гилдерсливтен кейін
Пирри өзінің мансабын (көбінесе Хэл Пирри деп танылды) фильмдер мен теледидарда 1970 жылдардың соңына дейін жалғастырды; ол әсіресе Ранкин Басс және Ханна Барбера сияқты студиялардың шығарған мультфильмдерінде дауыстау актері ретінде өте белсенді болды. 1985 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды. Гилдерсливтің өзінің нұсқасын орындаған кезде, "Иви залдары" радио бағдарламасындағы тұрақты рольде ойнаған Уотерман, одан он жыл кейін дүние салды.
Комикстер
Ұлы Гилдерслив туралы әңгіме 1944 жылғы Supersnipe комиксінің ішінде жарияланды.