Кіріспе
Құс түрлері
Шығыс көк құсы (Sialia sialis) – Солтүстік Американың ашық орманды жерлерде, егістіктер мен жеміс бақтарында кездесетін шағын көшіп-қонатын торғайлар тұқымына жататын құс. Аталығының жарық көк түсті қауырсыны, оны сымда немесе ашық жерде байқау оңай, сондықтан бұл түр құс танушылардың сүйіктісі. Аталығының дауысы кейде жұмсақ әуенді шырықтар немесе әдемі әндерден құралады.
Таксономия
Шығыс көк құсын швед натуралисі Карл Линней 1758 жылы өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында *Motacilla sialis* деген екі атаумен ресми түрде сипаттаған. Типтік орны – Оңтүстік Каролина штаты. Линней өзінің қысқаша латынша сипаттамасын ағылшын натуралистері Марк Кэйтсби мен Джордж Эдвардстың бұрынғы, толыққанды сипаттамаларына сүйенді. Қазір шығыс көк құсы 1827 жылы ағылшын натуралисі Уильям Джон Суэйнсон енгізген *Sialia* туысына жатқызылған, ал шығыс көк құсы – түбіртек түрі болып табылады. Жеті түршесі анықталған: сонымен қатар көптеген басқа құс түрлерінің таралған ареалы да кеңейген. 1966–2015 жылдар аралығында шығыс көк құсының саны көбею және жыл бойы қоныстану ареалдарының көп бөлігінде жылдық өсім 1,5%-дан асып түсті, Оңтүстік Флорида және Огайо өзені аймағындағы ерекшеліктерді ескермегенде. Көк құстар көбінесе ағаштармен қоршалған ашық кеңістікте, бірақ астыңғы қабаты жұмсақ және жер жамылғысы сирек болатын жерлерде мекендейді. Алғашқы орталары ашық, жиі өртелетін қарағайлы далалар, сусар тоғандары, ескі, бірақ ашық орман және орманды алаңдар болған. Бүгінде олар көбінесе жайылымдарда, егістік жерлерде, қала маңындағы саябақтарда, үйлердің аулаларында және тіпті гольф алаңдарында кездеседі. Солтүстік Американың шығысында және Никарагуаға дейін оңтүстікке қарай да тараған. Солтүстік және батыс аймақтарында мекендейтін құстар, шығыс және оңтүстік аймақтарындағы құстарға қарағанда көбірек жұмыртқа салады.
Егемендік және экология
Шығыс көк құстары әлеуметтес және кейде жүзден астам құстан тұратын топтасады. Дегенмен, олар көбейту маусымында өте территориялық болады және қыс бойында тамақтанатын жерді қорғауын жалғастыра береді.
Өсіру
Жұптасу көктем және жаз айларында жүзеге асады. Ересекті аналық әдетте маусым сайын екі жұптан балапан өсіреді. Ұялар ағаштарда, тастап кетілген тоқылдақтардың қуыстарында немесе жеткілікті қорғаныс беретін басқа да қуыстарда салынады (әдетте жерден бірнеше фут биіктікте). Ұя салу жұмысын негізінен аналық құс жасайды және оны аяқтауға шамамен 10 күн уақыт кетеді. Бұл ұялар кішкентай, кесе тәрізді құрылымдар, іші шөп, қауырсын, сабақтар және түктермен қапталған. Әр аналық 3-тен 7-ге дейін ашық көк түсті немесе сирек кездесетін ақ түсті жұмыртқа салады. Аналық құс жұмыртқаларды күтіп, 13-тен 16 күннен кейін балапандардан шығарады. Балапандар жұмыртқадан шыққаннан кейін өздеріне қарай алмайды. Аналық құс балапандарды жұмыртқадан шыққаннан кейін 7 күнге дейін бағады. Балапандар жұмыртқадан шыққаннан кейін 15-20 күн өткен соң ұядан ұшып кетеді. Көк құстардың 1900 жылдар шамасында ең көп болғанына сенімді. Алайда, еуропалық штарлингтердің (Sturnus vulgaris) және үй құмырсқаларының (Passer domesticus) жаулап алушы түрлерімен бәсекелестік күшейгенімен және егістік жерлердің азаюы көк құстардың санына кері әсер етті. 1938 жылдан 1970 жылдардың соңына дейін көк құстардың санының айқын төмендегені дәлелденді. және Джон Берроудың "Көк құс" атты еңбегі.