Кіріспе

Құс түрі

Қызылбас тоқыл (Melanerpes erythrocephalus) – Солтүстік Американың қоңыржай аймақтарында кездесетін орташа өлшемді тоқыл. Оның көбею ортасы – Оңтүстік Канада мен АҚШ-тың шығыс орталық бөлігіндегі ашық кеңістіктер. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) жойылу қаупі төніп тұрған түрлердің Қызыл тізімінде «ең аз алаңдаушылық» санатында тіркелген, 2018 жылы «қатерге жақын» санатынан төмендетілген. Қызылбас тоқылды қызылқұйрық тоқылмен шатыстырмау керек, олардың мөлшері шамалас болғанымен, қызылқұйрықтың басы мен мойны жарық қызыл түсті, ал қызылбас тоқылдың денесі толық қара. Қызылқұйрық тоқыл құрсағының астыңғы бөлігінің ақшыл-қызыл түсіне байланысты осылай аталған, сондай-ақ оның қара және ақ жолақты арқасы бар, ал қызылбас тоқылдың арқасы қара түсті.

Таксономия

1729–1732 жылдары жарық көрген «Каролина, Флорида және Багама аралдарының табиғи тарихы» атты кітабында ағылшын табиғат зерттеушісі Марк Кэйтсби қызылбас тоқылдақты сипаттап, суретін салған. Кэйтсби оны ағылшын тілінде «The Redheaded Woodpecker» деп, латын тілінде – *Picus capite toto rubro* деп атаған. 1758 жылы швед ғалымы Карл Линней «Systema Naturae» еңбегінің онінші басылымын жаңартқанда, қызылбас тоқылдақты да қосты және Кэйтсбидің кітабына сілтеме жасап, *Picus erythrocephalus* есімді екі атауын берді. Бұл есімнің түбір сөздері классикалық грек тілінен алынған: ἐρυθρός (эрутрос) – «қызыл» және κεφαλή (кефалос) – «бас». Оның табиғи ареалы – Оңтүстік Каролина. Қызылбас тоқылдақ – қазір *Melanerpes* туысына жататын 24 түрдің бірі. Бұл туысты 1832 жылы ағылшын орнитологы Уильям Джон Суэйнсон қызылбас тоқылдақты ескере отырып жасаған. Түрі монотипті, яғни, ішкі түрлері жоқ. Жастардың түсі де ұқсас, бірақ бастары сұр. Олардың салмағы әртүрлі, орташа салмағы белгілі. Табиғи ортада ең ұзақ өмір сүру мерзімі 9,9 жылды құрайды. Бұл түр өз аумағында «чхур-чхур» немесе «барабан» сияқты дыбыстар шығарады.

Тамақ және азықтандыру

Қызыл баслы тоқылдақ – бәсекелес жемді қоректенеді, жәндіктерді, тұқымдарды, жемістерді, жидектерді, жаңғақтарды және кейде кішкентай кеміргіштерді, тіпті басқа құстардың жұмыртқаларын да жейді. Еркек тоқылдақ ұрғашымен жұптасқаннан кейін, қарым-қатынас көбінесе моногамды болады деп саналады және олар бірнеше көбейту маусымы бойы жұптасып қалады. Бұл қарым-қатынастардың шын мәнінде моногамды екені белгісіз, себебі полигиния жағдайлары да тіркелген. Олар өз аумағындағы басқа құстардың ұяларын және жұмыртқаларын жоятындары белгілі. Қызыл бас тоқылдақтардың санының азаюының басты себептері – тіршілік ортасының жойылуы және инвазивті еуропалық майнамен ұялау орындары үшін бәсекелестік. Тіршілік ортасын жақсарту шаралары оның санын тұрақтандыруға көмектескен, нәтижесінде оның статусы төмендетілді. Тамақ көзінің жеткіліксіздігі және еуропалық майна сияқты басқа ұя салушылармен ұя орындары үшін бәсекелестік те әсер етеді. 600 канадалық маңызды құс аймақтарының тек жетісінде ғана қызыл бас тоқылдақ тіркелген: Онтариодағы Кэбот-Хед, Брюс түбегінің Джорджиан шығанағы жағындағы ұшында; Онтариодағы Карден-Плейн, Симко көліне шығысқа қарай; Лонг-Пойнт түбегі мен батпақтары, Онтарио, Лондонға жақын Эри көлі бойында; Онтариодағы Абино нүктесі, Ниагара шарлауына жақын Эри көлі бойында; Онтариодағы Порт-Франкс орманды құмды төбелері, Сарнияның солтүстік-шығысында Хьюрон көлінде; Манитобадағы Киносота/Лейфур, Манитоба көлінің солтүстік-батыс жағында, The Narrows-тан оңтүстікке және Райдинг-Маунт Ұлттық паркіне шығысқа қарай; және Оңтүстік Саскачеван өзенінің бойында, Альбертадағы Императрицадан Саскачевандағы Лансер-Ферриге дейін.

Танымал мәдениет

1996 жылы АҚШ Пошта қызметі қызыл бас сұңқары отырған бейнесі бар 2 центтік пошта маркасын шығарды.