Кіріспе

Австралияның жоғары қауіпті құс түрі

Регент-балқұс (Anthochaera phrygia) – Оңтүстік-Шығыс Австралияға ендемик, жоғары қауіпті құс. Ол өмір сүретін аймақта маңызды түр ретінде қарастырылады, оның сақталуына жұмсалатын күш-жігер ортақ мекенін бөлісетін көптеген басқа түрлерге де оң әсер етеді. Жақында жүргізілген генетикалық зерттеулер оның қосқанаттылар тұқымдасына жақын екенін көрсетіп отыр.

Таксономия

1794 жылы ағылшын натуралисі Джордж Шоу алғаш рет сипаттаған, регент балқұмыр 1827 жылы Николас Айлвард Вигорс және Томас Хорсфилд сияқты натуралистер оны Антохера тұқымдасына жатқызды. Ол көп жылдар бойы Ксантомиза фригия деп аталды, ал 1837 жылы Уильям Джон Суэйнсон бұл тұқымды құрды. ДНК-талдау нәтижесінде оның тегінің шын мәнінде Антохера тұқымдасының ішінде екендігі анықталды. Регент балқұмырдың ата-тегі қызыл және сары балқұмырларға арналған эволюциялық тарамнан бөлініп шықты. Ал кішкентай және батыс балқұмырлары одан бұрын бөлініп кеткен басқа бір тарамнан пайда болды. Антохера деген жалпы атау ежелгі грек тіліндегі "антос" ("гүл, гүлдейтін") және "хаиро" ("қуантқан") сөздерінен алынған. "Фригия" деген түрлік атау латын тіліндегі "фригиус" сөзінен шыққан, ол алтынмен кестелеу өнерінде шебер болған Фригия халқына сілтеме жасайды.

Сипаттама

Мойын мен бас жылтыр қара түсті. Көкірегі көрінеу ақшыл сары ұсақ нүктелермен жабылған, ал құйрық және қанаттағы қауырсындары қара және жарық сары түсті.

Диета

Ол негізінен эвкалипт және ақжелеңнің нектарымен қоректенеді, сондай-ақ аз мөлшерде жәндіктер мен олардың балды шырынымен азықтанады. Бұған қоса, ол өсірілген және жабайы жемістерді де жейді.

Өсіру

Көбею негізінен тамыз айынан қаңтар айына дейін, оңтүстік жартышардың көктем және жаз мезгілінде жүзеге асады. Көбею маусымы маңызды эвкалипт және дикорыл түрлерінің гүлдеу кезеңімен сәйкес келеді. Тостаған пішіндес ұяға екі-үш жұмыртқа салынады.

Тарату

Бұрын Австралияның шығысындағы орманды аймақтарда, әсіресе Ұлы бөлінетін тау жотасының ішкі беткейлерінде, бұл құс көп кездесетін. Ол бұрын Аделаидаға дейін батысқа қарай таралған, бірақ қазір Оңтүстік Австралия мен Батыс Викторияда кездеспейді. 2020 жылдың маусым айына қарай олардың ареалы солтүстік-шығыс Викториядан Квинсленд штатының Саншайн-Кост аймағына дейін созылады. 1999 жылы негізгі үш көбейту аймағы – Жаңа Оңтүстік Уэльстің Бундара-Бараба аймағы, Каперти аңғары және солтүстік-шығыс Виктория болды. Осы көбейту орындарының көпшілігі 2019-2020 жылдардағы Австралиядағы қырып тұрған орман өрттерінен зардап шекті, бұл бұрыннан шағын болған жабайы популяцияға өте теріс әсер етеді.

Қорғау мәртебесі

Регент-медоуылға IUCN Қызыл тізімінде өте қауіпті түр ретінде тіркелген. Чарльз Дарвин университетінің зерттеушілері жасаған және CSIRO 2011 жылғы қазан айында жариялаған Австралия құстарына арналған 2010 жылғы әрекет жоспары регент-медоуылғаны «өте қауіпті» тізімге қосты, оның негізгі себебі – мекендеу орындарының жоғалуы. 2015 жылдың 9 шілдесінде құс ұлттық деңгейде (EPBC заңы бойынша) «қауіпті» санатынан «өте қауіпті» санатына көтерілді. Әр штат құсқа мемлекеттік заңнамаға сәйкес өз бағасын берді, ол «қатерге ұшыраған» (Виктория штаты) дей тұрып, «өте қауіпті» (Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты) дейін ауыспалы. 2019-2020 жылдардағы өрттер түрдің жойылуға жақындауына ықпал ететін болды, сол кезде табиғатта осы түрдің шамамен 250 данасы ғана қалған. 2019 жылы жарияланған генетикалық зерттеуде гибридтеу RAD (hyRAD) әдісі қолданылды, бұл жабайы құстардың 100 жылдық кезеңдегі тарихи және қазіргі ареалдарынан алынған сынамаларын қамтыды. Зерттеу популяцияның азаюының соңғы және қазіргі көлеміне, құрылымына және генетикалық әртүрлілігіне тигізетін әсерін бағалауға бағытталған. Музейлік сынамалар көрсеткендей, регент-медоуылғаның популяциялық құрылымы тарихи тұрғыдан төмен болған, және олардың көбею ареалының күрт фрагментациясына қарамастан, бұл жағдай сақталған. Бұл көшпелі түрдің жойылуы популяцияның кіші өлшемдерінің геномдық әсерін анықтау мүмкін болмас бұрын орын алуы мүмкін. 2021 жылғы наурыз айындағы зерттеу ескертеді, сирек кездесетін әнші құстың қарқынды азаюы оның жас буындарының ересектер жоғалып кеткенде жұптасу әндерін үйренуде қиындыққа тап болып жатқанын, бұл консервациялық күш-жігерді одан әрі күшейтіп, жойылудың алдын алуға көмектеседі. Олардың әндерінің күрделілігі төмендеді, және еркектердің 12 пайызы басқа түрлердің әндерін айтады, оның ішінде currawong және шығыс розелласы да бар. Зерттеу авторларының бірінің сөзіне сүйенсек, ән айту қабілетінің жоғалуы құстардың жұптасу мүмкіндігін азайтады, ал жұптасса да, аналықтың жұмыртқа салу ықтималдығы төмендейді.

Қорғау жұмыстары

Хантер аңғарындағы жеке меншіктегі тұтқында өсіру бағдарламасы 2020 жылдың маусым айында 20 құсты – 11 аналық және 9 аталық – жабайы табиғатқа босатып жіберді. 2012 жылы осы ауданда Таронга хайуанатбағының өсіру бағдарламасы арқылы құстар босатылған болатын. Құстардың тамақтана алуы үшін көп жұмыс істелді, сондай-ақ құстардың көпшілігіне олардың қозғалысын қадағалау үшін кішкентай радио передатчиктері орнатылды. Бұл жерде шамамен 13 жабайы құс болды. Бұл Викторияның солтүстік-шығысында өткен ұқсас оқиғадан бері регент-балжегіштердің алғашқы босатылуы еді. 2020 жылдың тамызында Хантер аңғарындағы үйдің бірінде екі ай бұрын босатылғаннан кейін алғаш рет сақиналы құстың бірі көріліп, суретке түсірілді. Тағы бір құс табылып, табиғатты қорғаушыларды Брокке жақын жердегі, бұрыннан белгісіз болған жабайы регент-балжегіштердің жаңа тобына жетеледі.

Дәйексөздер

Бұл мәселенің титулды бетінде 1826 жыл көрсетілген.