Темза және Англия-Уэльс шекарасы өзені

Кіріспе

Уэльс және Англиядағы өзен

Ұлыбританиядағы өзен. Теме өзені Уэльстің орталық бөлігінде, Ньютауннан оңтүстікке қарай бастау алып, оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Англия мен Уэльс арасындағы шекараның бойымен шамамен бірнеше шақырымға Найтон қаласынан өтеді. Бакнелл маңынан Англияға кіріп, Шропширдегі Лудлоу қаласына дейін шығысқа қарай жалғасады. Одан кейін, Ворчестершир / Шропшир шекарасындағы Тенбери Уэллс қаласының солтүстігінен ағып, Ворчестерден оңтүстікке қарай Северну өзеніне құяды. Теме өзенінің барлық бөлігі 1996 жылы English Nature ұйымымен ерекше ғылыми маңызы бар табиғи аудан (SSSI) деп жарияланды. Өзен арқылы бірнеше тарихи көпірлер салынған, оның ішінде Тенбери Уэллстегі көпір 1795 жылғы су тасқынынан кейін Томас Телфордпен қайта жаңартылды. Сонымен қатар, Элан су құбыры өзенді бірнеше рет кесіп өтеді.

Этимология

Теме өзені туралы алғашқы белгілі айғақ 770 жылдар шамасындағы жарғының көшірмесі сақталған, он бірінші ғасырдағы қолжазбада кездеседі, онда атау Тамеде және Темеде түрінде келтірілген. Бұл атау Англиядағы көптеген өзендердің аттарымен ұқсас, олардың ежелгі тегін көрсетеді, соның ішінде Team, Thames, Thame, Tame және Tamar өзендері. Ғалымдар қазір осы және ескірек Темзе және Темзис аттары бритондық Tamesa сөзінен туындағанын, бұл сөздің мағынасы шамамен "қараңғы" болғанын санайды.

География

Өзеннің бастауы Уэльстің орталық бөлігінде, Брин Кохтың батыс жағында, Керри ауылының жанындағы төбелерде, Долфор, Ньютаунның оңтүстігінде, Поуис округінде орналасқан. Ішінде тағы екі өзен – Итон және Муль өзендері 500 метрден аспайтын қашықтықта бастау алады. Өзен Поуис округіндегі Фелиндре ауылынан төмен ағыс бойында Англия мен Уэльс шекарасымен бірнеше шақымға жуық сәйкес келеді, Поуис жағында Бегилди, Ллойней және Кнуклас, ал Шропшир жағында Лланфайр Уотердин, содан кейін шағын Поуис қаласы Найтоннан өтеді. Ол Бакнелл және Брэмптон Брайан маңына дейін шекараны шығысқа қарай көлеңкелейді. Теме солтүстік Херефордширдегі Лейнтвардинде Клан өзенімен қосылады, содан кейін оңтүстік-шығысқа, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай Бромфилдке дейін иреліп ағады, онда оған Онни өзені қосылады. Одан бастап, Вустердегі ағыс бойындағы шамамен 40 миль/65 км қашықтықта Северн өзеніне құя сала, Херефордшир, Шропшир және Вустершир округтері арқылы ағып өтеді. Өзеннің жоғарғы ағысы көбінесе тік, жылдам ағысты, бірақ салыстырмалы түрде жайлы сулы. Мұнда бірнеше су диірмендері және көптеген бөгеттер бар, оның ішінде тарихи Лудлоу қаласындағы бірнешеуі. Тенбери Уэллс қаласынан төмен өзен ағысы тынышрақ, бірақ әлі де жайлы, күшті көлденең ағыстармен. Өзен саяхаты барысында Жоғарғы Лудлоу тақталары мен девон құмтастарынан өтеді. Теме өзеніндегі су деңгейі өте өзгермелі, соңғы жылдары ауыл шаруашылығы үшін суды көбейту салдарынан жағдай нашарлаған. Дегенмен, Теме өзені де жиі жағасын бұзып жатады. 2007 жылдың маусым және шілде айларында Лейнтвардин, Тенбери Уэллс және Лудлоу сияқты бірнеше аудандарда су тасқыны болды, бірақ соңғы жерді су базған су ағысы – Корв өзені болды. Төменгі Тема өзені кең аллювиалды жазықтықты кесіп өтетін терең арнаны қамтиды, оның бойымен иреліп ағады. Ол жаңбырға жылдам жауап береді және өзен бойында көптеген кесілген жерлер бар, онда артқы арналар мен ескі өгіздерді анық көруге болады. Корв өзені Лудлоудан тыс жерде Темеге құяды, ал Ледвич бұлағы Херефордшир/Шропшир/Вустершир үштік нүктесіне жақын Бёрфорд қаласында Темеге құяды. Кир бұлағы Тенбери Уэллсте Темеге құяды, ал Реа өзені Вустерширдегі Ньюнхам көпірінде Темеге құяды, Клеобери Мортимерден бірнеше шақырым оңтүстікке қарай. Теме – Северн өзенінің екінші үлкен саласы, бастауында теңіз деңгейінен шамамен 450 метр биіктікте, ал төменгі сағасында теңіз деңгейінен 14 метрге дейін төмендейді. Өзеннің бойындағы ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер. Өзен таза, көп жылдар бойы азайған саңраулар саны қалпына келіп келеді, бірақ бөгеттер лосось санын төмен деңгейде ұстап тұрады.

The river source is in Mid Wales, on the western side of Bryn Coch in the hills near the village of Kerry, Dolfor to the south of Newtown, Powys. Two other rivers the River Ithon and the River Mule rise within 500 metres. It is roughly coincident with the border between England and Wales for several miles downstream from the Powys village of Felindre, passing Beguildy, Lloyney and Knucklas on the Powys side and Llanfair Waterdine on the Shropshire side before flowing past the small Powys town of Knighton. It continues to shadow the border eastwards as far as the vicinity of Bucknell and Brampton Bryan. The Teme is joined by the River Clun at Leintwardine in north Herefordshire, then embarks on a circuitous course southeast then northeast to Bromfield, where it is joined by the River Onny. From there to its confluence with the River Severn, about 40 miles/65 km downstream at Worcester, it flows through the counties of Herefordshire, Shropshire and Worcestershire. The upper reaches of the river are usually steep with fast flowing but relatively shallow waters. There are some water mills, and a number of weirs, including several at the historic town of Ludlow. Below Tenbury Wells the river is more tranquil but still shallow, with strong cross currents. During its journey the river flows over Upper Ludlow shales and Devonian sandstones. Water levels in the Teme are highly variable, something which has been made worse in recent years through increases in water extraction for agriculture use. However, the Teme has also often burst its banks too. June and July 2007 saw serious floods in a number of areas, including Leintwardine, Tenbury Wells and Ludlow, although the watercourse that flooded the last location was a tributary, the River Corve. The Lower Teme has a deep channel cut in a wide alluvial plain across which it meanders. It responds rapidly to rainfall and cut offs have been numerous along the river's course, where backchannels and old oxbows can clearly be seen. The River Corve flows into the Teme just outside Ludlow and the Ledwyche Brook flows into the Teme at Burford, close to the Herefordshire/Shropshire/Worcestershire tripoint. The Kyre Brook flows into the Teme at Tenbury Wells, and the River Rea flows into the Teme at Newnham Bridge, Worcestershire, a few miles south of Cleobury Mortimer. The Teme is the second largest tributary to the River Severn, falling from a height of about 450 metres above sea level at its source to just 14 metres above sea level at its downstream confluence. A Site of Special Scientific Interest throughout its length, it is a clean river and after many years of decline the population of otters is recovering, but obstructions keep salmon numbers at a low level.

Балық аулау

Балық аулау Тема өзенінің көптеген аймақтарында кең таралған спорт түрі, әсіресе барбель балығын аулау өте танымал.

Болашақтағы демалыс қайықтарында жүзу

Виктория дәуіріндегі басылымдарда демалыс үшін қайықтарды пайдалану туралы тарихи мәліметтер келтірілген. Ескі карталарда Вустерширдегі өзен бойында бірнеше қайық үйлері көрсетілген. Биллингс анықтамалығы 1855 жылы Тенбери Уэллс қаласынан төмен ағысқа қарай бес миль жерде орналасқан Боут Хаус фермасын атап көрсетеді, ал Боут Хаус фермасы әлі де Истхемде сақталған. Сонымен қатар, Ньюнхэм көпіріндегі (Тенбери Уэллс қаласынан 3 миль төмен) қайық үйі жеткілікті үлкен және берік болғандықтан, кейіннен тұрғын үйге айналдырылған. 1886 жылы Тенбери Уэллсте су тасқыны кезінде адамдарды құтқару үшін, мойнынан босап қалған қайық пайдаланылған, демек сол кезде өзенде кем дегенде бір қайық болған болуы керек. "Тенбери Уэллс және Теме аңғары" атты нұсқаулықта "1905 жылы Темеде қайықпен жүзу" деген сипаттамамен Литтл Херефордта түсірілген сурет бар. Автор 1894 жылы Вустерден Лудлоуға дейін Теме өзенімен 17,5 сағатта көтерілген, ал 9 сағатта төмен ағысқа қайтып келген Оксфордтан екі джентльменді айтады. "Down Along Temeside" атты тағы бір кітапта XX ғасырдың басында Лудфорд Миллден Орлтонға (Стэнфорд көпірінен бірнеше шақырым жоғары) қайықпен саяхаттау туралы әңгіме келтіріледі. Лейнтвардинде "Темі кораклы" 1980-жылдардың соңынан бері жергілікті шеберлер жасап келеді, мұндай қолөнер бұл ғасырдың басында немесе одан да ертерек, рим дәуірінде Вустерге Дрефах Фелиндреден қорғасын тасымалдау үшін қолданылған кораклдардың алыс мұрагері ретінде болған болуы мүмкін.

Повик диірменіне жету

Повик көпірі мен Миллден бастап, Северн өзеніне құятын жерге дейінгі соңғы 1,5 миль (2 км) аралығында Теме өзені кеме жүруге қолайлы болған (немесе болған). Повик көпірінің жанында диірменге қарасты көмір аймағы болды, оның иесі Северн өзеніне дейін сүйреу жолын пайдалану құқығына ие болды. 18 ғасырда шойын өзен арқылы Повик ұстаханасына (сол кездегі диірмен) жеткізілді. 1810 жылы былай делінген: "Тем өзені, Повик көпірінен жоғары, Севернмен қосылған жерден бастап, шағын аралыққа дейін баржалар үшін де кеме жүруге жарамды. Өзеннің еңістігі жоғары болғандықтан, жағалаулар мен сайлаулар кеме жүруге көп ұзамай кедергі келтіреді".

Повик диірменінің үстінде

Өзеннің ең төменгі ағысынан басқа, баржамен жүзуге болатындығына нақты дәлелдер жоқ. Темеде сауда римдік дәуірінде басталып, "нормандар заманында жалғасқан, онда 14 ғасырда Ашфорд Карбонелдегі диірменге арналған тас Каеннен су көлігімен әкелгені мәлім. " Дегенмен, мұны растайтын нақты құжаттық немесе археологиялық деректер ұсынылмаған. Уильям Сэндис 1636 және 1639 жылдар аралығында Теуксбериден Стратфорд-на-Авонға дейін Авон өзенін кеме жүзе алатын етіп жасаған, сонымен қатар Ворстер мен Лудлоу арасындағы Темені жақсартуға да уәкілеттік алған. Бірақ, ол мұны істегеніне ешқандай дәлел жоқ, мүмкін, ол Авонға барлық ресурстарын жұмсағандықтан. Авонды қайта жаңғыртуға сәтті болмағаннан кейін, сэр Уильям Сэндис және оның ұлы Уай және Лагг өзендерінде жұмыс істеді. Бұрын Рочфорд, Котеридж және Клифтон-он-Темде паромдар болған. 1750 жылғы газет хабарламасында Темедегі Стэнфордтағы диірменшінің 10 тонна жүк тасымалдай алатын қайығы сатылымда екені айтылған. Алайда, бұл кемеде шлюз болмағандықтан, ол диірмен бөгеттерін асып өте алмас еді. Людлоу немесе оның қамалы мен өзендегі қайықтардың суреттері (шамамен 1830 жылға дейін сақталған), мысалы, Людлоудегі Динам көпірінің суреті, кем дегенде жартылай суретшінің қиялынан туған болуы мүмкін. Бұл мәселе 2006 жылы "Теміржол және канал тарихы қоғамының" журналында кеңінен талқыланды.

Темір жол желілері

19-ғасырдың ортасында мектеп инспекторы Тема өзенінің орманды төбелерден оңтүстікке қарай ағып өтетін Шелсли Бошамптағы мектепті барып көргісі келді. Көлік немесе темір жол болмағандықтан, ол атпен сапарлауға мәжбүр болды. Шындығында, өзеннің төменгі ағысымен салынатын темір жол желісі туралы бұрынғы ұсыныстар да болған. Вустер, Тенбери және Ладлоу темір жолы деп аталған бұл жоба 1846 жылдың қараша айында Парламентке ұсынылған, бірақ 1849 жылға қарай жоба тоқтатылды. 1866 жылы Тема аңғары темір жолы үшін де шамамен осы бағыт ұсынылды. Бұл Вустерден Оңтүстік Уэльске дейінгі желіні байланыстыру мақсатымен жоспарланған, бірақ ол ешқашан салынбады. Сонымен қатар, жақында ашылған Тенбери және Бедли темір жолы арқылы Шрусбери және Херефорд темір жолына қосылып, Ладлоуға қатынас жасауға болатын. Дегенмен, осындай желіге қаржы жетпегендіктен немесе сирек қоныстанған егістік жерлер арқылы қажеттілік болмағандықтан, жоспар іске аспады.

Өнер саласында

Жыл бойы өз бағытын өзгерткен және жылдар бойы арнасын ауыстырған өзен, оны қоршаған жермен бірге жасайды. Теме өзенін суреттеген суретшілердің көзінде, оның жағалауындағы ерекшеліктер олардың басты тақырыбы болды – бұл Лудлоу қамалынан гөрі еш жерде жақсы көрінбейді, онда Самуэль Скотт пен Дэвид Кокс өзенді қамалдың негізінде кездейсоқ түрде суреттеген. 1800 жылы қамалдың көрінісі үшін Жозеф Маллорд Уильям Тернер өзеннен өтетін Динем көпірін алдыңғы планға қоюды жөн көрді, ал Эдмунд Джон Ниман қалаға қарай жоғарыдан басқа бір көпірден қарады. 18 ғасырдың жер иесі Ричард Пэйн Найт өзінің Даунтон қамалының аумағын Теме өзенінің жағасында, сол заманғы көркем стильде жоспарлап, өзенді дизайнға енгізді, әсіресе ол Томас Хернге осы жердің басқа да көріністерін суреттеуді тапсырған «альпілік көпір» арқылы. Келесі ғасырда Джордж Прайс Бойс өзінің пейзаж суреттерінің прерафаэлиттік дәлдігімен танымал болды, олардың кейбіреулерінде өзеннің биік жағалаулары бейнеленген. Кейін Вустерде туған Гарри Уильям Адамс (1868–1947) Теме өзенінің төменгі ағысын суреттеді, аңғардың үстіндегі қарлы көрініс сияқты атмосфералық эффектілерге маманданған, не күн бату кезінде орманды жерлерді бейнеледі. Өзеннің де өз жыршылары болды. Ричард Гарднер өзінің «Өлеңдер» жинағының (Вустер, 1825) бетінде өзін «Теме өзенінің жыршысы» деп атайды және өзінің таңдаған өзеніне арналған тақырыптық өлеңдерін оқығанда, оны «бірінші білімсіз ақындардың қатарында санайтынын» үміттенеді. Бірнеше жылдан кейін анонимді Лудлоу ақыны «жас жігіттің туындыларын халыққа лайықты құрметпен ұсынады», олардың ішінде «Теме өзеніне арналған сонет» бар. А. Э. Хаусман өзеннің атын «Шропшир жігітінде» ғана еске алды, бірақ бұл Ивор Гурни кейбір өлеңдерді музыкаға салғанда, 1923 жылғы «Лудлоу және Теме» ән циклына енгізілді. Дегенмен, Темеден ең үлкен шабыт алған музыкант – Эдвард Элгар болды, оның өзендегі сүйікті орны Найтвик болды. Ол сол жерде «Геронтийдің арманының» көп бөлігін жазды, сонымен қатар Теме өзені туралы балалық шақ естеліктері, оның айтуынша, оның бірінші симфониясының екінші бөліміндегі триода да бар.

A river that changes from season to season, not to mention having changed course over the years, coexists with the land that encloses it. In the eyes of those who have painted the Teme, it has often been features on its banks which were their main subjects – nowhere more so than at Ludlow Castle, where the river is only incidentally pictured flowing at its base by Samuel Scott and David Cox. For his 1800 view of the castle, Joseph Mallord William Turner preferred to place Dinham Bridge crossing the river in the foreground, while Edmund John Niemann looked down on another bridge into the town from the high ground above. The 18th century landowner Richard Payne Knight had his grounds at Downton Castle, not far away on the banks of the Teme, laid out in the picturesque style of the time, and there the river was incorporated into the design, notably at the ‘alpine bridge’ which he commissioned Thomas Hearne to portray among other views of the site. In the following century, George Price Boyce was noted for the Pre Raphaelite precision of his landscape paintings, some of which featured the high banks of the river. Later on, Worcester born Harry William Adams (1868–1947) painted the Teme's lower reaches, specialising in atmospheric effects such as a snow scene above the valley or overhanging woodland at sunset. The river has had its poets too. Richard Gardner, who terms himself 'the poet of the Teme' on the title page of his volume of Poems (Worcester, 1825), "hopes you will consider him to rank among the first uneducated poets" when reading his topographical tributes to his chosen river. A few years later an anonymous Ludlow poet submits "the production of a young man to the public with becoming deference", including among them a "Sonnet to the River Teme". A. E. Housman made only a passing mention of the river's name in A Shropshire Lad, but that ensured its incorporation into the song cycle Ludlow and Teme (1923) when Ivor Gurney set some of the poems to music. However, the musician who received his greatest inspiration from the Teme was Edward Elgar, whose favourite spot on the river was at Knightwick. It was there that he composed much of The Dream of Gerontius; and childhood reminiscences of the Teme, he also said, were contained in the trio in the second movement of his first symphony.