Кіріспе

TK (TK 3) және TKS – 1930 жылдары жасалған және Екінші дүниежүзілік соғыста пайдаланылған поляк шағын танктері.

Жобалау және әзірлеу

TK (TK 3) танкеті – 1931 жылдан бастап британдық Carden Loyd танкетінің шассиіне негізделген, жақсартылған корпусы және күшті двигательмен, ал қалыңдығы (TKS-та) бар бронясы бар поляк құрылымы. 1939 жылы танкеттерді Nkm wz.38 FK пулеметтерімен жарақтандыру басталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін олардың тек 24-і ғана аяқталды. 1934 жылғы 6 қарашада Эстония Польшадан 6 дана көлік сатып алды, келісімнің құны 180 000 кронадан асты. Сондай-ақ, келісімге қосымша бір табанды жүк көлігі және сыйлық ретінде бір мотоцикл кірді. Кеңес Одағы Эстонияны басып алғаннан кейін, бұл көліктер Қызыл Армияның қарулануына қосылды.

Жауынгерлік тарихы

575 ТК/ТКС танкеттері соғыс басталғанға дейін поляк бронетанқ бөлімдерінің басым бөлігін құрады. Польшаға жасалған шабуыл кезінде олар ауыр шығындарға ұшырады, көбінесе қолда бар жалғыз бронетехника болып табысты. Олардың шағын өлшемдері барлау және жаяу әскерге көмек көрсетуге ыңғайлы болды, бірақ жалғыз пулеметтен тұратын жеңіл қаруланулары неміс танктеріне қарсы күресте ешқандай мүмкіндік бермеді, Panzer I танктерінен басқа. 20 мм зеңбірекпен жабдықталған бірнеше танкет жау танктеріне қарсы тиімдірек болды; 1939 жылдың 18 қыркүйегінде Подхорунжий (әскери оқушы) Роман Орлик басқарған 20 мм зеңбірекпен жабдықталған ТКС, екі неміс Panzer 35(t) және Виктор IV Альбрехт фон Ратибор басқарған Panzer IV ausf B танктерін жойды. Польшаны басып алғаннан кейін, неміс әскері тұтқынға алынған танкеттерді түрлі көмекші міндеттерде пайдаланды, көбінесе оқу, күзету немесе артиллериялық тягаштар ретінде. Көптеген тұтқынға алынған танкеттер Люфтваффе әуежайларының күзетіне және қарды тазалауға да қолданылды. Кейбіреулері кейіннен Хорватияның марионеттік мемлекетіне сатылды. 1941 жылдың көктемінде Ұлттық полиция 18 ТК 3 танкетін алды, олардың бір бөлігі 20 мм зеңбірекпен жабдықталған, ал 1941 жылдың жазында армия 18 ТКС танкетін алды, олардың 4-і Усташе жасақтарына жіберілді. Польшаны оккупациялаған неміс және совет әскерлерінен қашқан поляк әскерлерінің шағын тобы (сол кезде бейтарап болған) Венгрияға шегінді. Бұл біріккен құралымда 30 гусеницалық көлік болды, олардың 15-20-сы TKS (қазіргі дереккөздер ТК 3 және ТКС арасында ресми айырма жасамайды) танкеттері болды. Бұл көліктер танк жүргізу және пулеметпен жұмыс істеуді үйрену үшін пайдаланылды. Соғыс аяқталған кезде, олардың қосалқы бөлшектердің жетіспеуінен тозығып қалғандықтан, 1944 жылдың басынан кейін олардан ешқандай із қалмады. Экипаж 1940 жылы Венгрия үкіметінің көмегімен Англияға баруға мүмкіндік алды.