Кіріспе

Құс түрі – Солтүстік-Шығыс Атлантикада көбейетін және Солтүстік Атлантикада қыстайтын шкуа.

Ұлы шкуа (Stercorarius skua), Ұлыбританияда кейде "бонкси" деп аталады, – шкуа туысына (Stercorariidae) жататын ірі теңіз құсы. Ол шамамен сельдь шағаланың мөлшерімен тең. Негіздік тағамы – теңіз бетінен ауланған немесе басқа құстардан тартып алынған балықтар.

Таксономия

Ұлы шкуаны 1764 жылы Дания зоологы Мортен Тран Брюнич Фарер аралдары мен Исландиядан Catharacta skua деген екілік атаумен сипаттады. Қазір ол 1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон енгізген Stercorarius туысына жатқызылады. «Skua» деген ағылшын және түр атауының Фарер аралдарының skúvur немесе skúgvur сөзінен шыққандығы айтылады, және ол Фарер аралдарынан шыққан, басқа жерлерде кеңінен қолданылатын жалғыз құс атауы болып табылады. Ұлыбританияда оны кейде Шетландтың, викингтерден тараған «бонкси» деген атаумен де атайды. Түрі монотипті: кез келген түршесі танылмайды. Олар көбінесе марқұмдардан, құсқарлардан және тіпті солтүстік альбатростардан балықтарын тонау арқылы алады. Сондай-ақ, олар басқа теңіз құстарын тікелей шабуылдап өлтіреді, олардың мөлшері шамамен сельдьтей болады. Басқа көптеген шкуа түрлері сияқты, ол жыл бойы осы қарақшылық мінез-құлқымен айналысады, құрбандарын мазалағанда кіші шкуалардан гөрі аз ептілікпен, бірақ күшпен әрекет етеді. Көбінесе, олар альбатростың қанатына ұшып келіп, оны ұстап, теңізге құлатып жібереді, содан кейін ол жемтігін бергенше физикалық күшпен шабуылдайды. Өлшемі, агрессивті мінезі және ұясын қатал қорғауының арқасында, Ұлы шкуаның басқа жыртқыштардан қорқу себебі жоқ. Балалары тышқандарға, мысықтарға немесе Арктикалық түлкіге жем бола мағанмен, сау ересектерге тек алтын бүркіт, аққұйрықты бүркіт сияқты ірі жыртқыштар ғана қауіп төндіреді, және сирек теңізде касаткалар да қауіпті.

Жәндіктерді аулау есебі

Ауада ұшып жүретін ең ірі жыртқыш – үлкен скуа – теңіздердің агрессивті қарақшысы, ол тегін тамақ алу үшін қас-қағым түрде ганнеттер сияқты үлкен құстарды мазалайды. Сондай-ақ, ол кішкентай құстарды, мысалы, тупиктерді де оңай өлтіріп жейді. Үлкен скуалар адамдардан ешқандай қорқыныш білдірмейді – ұяға жақындаған адамды ашулы ересектер қайта-қайта шабуылдайды. 2007 жылы Сент-Килда скуаларының ерекше мінез-құлқы Лич буранды көбелегінің популяциясының жақындағы төмендеуін зерттеу барысында тіркелді. Түнгі көру құралдарын пайдаланып, экологтар скуалардың түнде көбелектерге шабуыл жасап, оларды жегенін байқады – бұл теңіз құсы үшін таңғажайып стратегия.