Кувейт басып алуына қатысты жалған куәлік: "Нәйра" ісі

Кіріспе

Ирактың Кувейтке басып кіруі туралы жалған куәлік

Найраның куәлігі – 1990 жылдың 10 қазанында АҚШ Конгресінің Адам құқықтары жөніндегі тобына 15 жастағы кувейттік қыздың берген жалған куәлігі. Ол сол кезде тек Найра деп таныстырылды. Кувейтке Ирактың басып кіргеніне екі ай өткен соң берген куәлігінде ол кувейттік ауруханада ирактық сарбаздардың нәрестелерді инкубатордан алып, кейін инкубаторларды тонап, нәрестелерді еденде өлтіріп тастағанын көргенін айтты. Найраның мәлімдемелері кеңінен жарияланып, АҚШ Сенатында және АҚШ президенті Джордж Буш Иракқа қарсы әскери шаралар қабылдаудың себебі ретінде көптеген рет сілтеме жасалды. Оның Ирактың соғыс қылмыстарын бейнелеуі – Персы шығанағы соғысы кезінде Кувейтке қарсы ирактық оккупацияға қарсы халықаралық қолдауды арттыруға бағытталған. Нәтижесінде, АҚШ жетекшілігімен 42 елден құралған коалиция ирактық әскерлерді Кувейттен ығыстырды. 1992 жылы Найраның тегі әл-Сабах (نيرة الصباح) екені және ол Кувейттің бұрынғы АҚШ-тағы елшісі Сауд Насер Әл-Сауд Әл-Сабахтың қызы екені белгілі болды. Сондай-ақ, оның куәлігі Кувейт үкіметінің эмиграциядағы «Бос Кувейт үшін азаматтар» ұйымы жүргізген кең ауқымды жариялық науқанының бөлігі ретінде ұйымдастырылғаны анықталды. Бұл науқанның мақсаты – американдық Hill & Knowlton жариялық фирмасымен келісім арқылы Кувейттің ирактық оккупациясына қарсы американдық әскери араласуға ынталандыру болды. Персы шығанағы соғысынан кейін Найраның куәлігі қазіргі заманғы қатыгездік туралы насихаттың классикалық мысалы ретінде танылды. Алғашқыда Amnesty International ұйымы Найраның әңгімесін растады, өлтірулер туралы есеп пен кувейттік эвакуацияланғандардың куәліктерін жариялады. Кувейт азат болғаннан кейін халықаралық БАҚ өкілдері елге кіруге рұқсат алды. ABC News телеарнасының хабарлауынша, «Кувейттегі медбикелер мен дәрігерлердің көп бөлігі қашқан кезде, оның ішінде мерзімінен бұрын туған нәрестелер де қайтыс болды», бірақ ирактық әскерлер «әрухана инкубаторларын ұрлап, жүздеген кувейттік нәрестелерді өлтіруге қалдырмағаны анық». Кейіннен Amnesty International USA түзету жариялады, ал атқарушы директоры Джон Хили Буш әкімшілігін «халықаралық адам құқықтары қозғалысын пайдалану» деп айыптады.

The Nayirah testimony was false testimony given before the United States Congressional Human Rights Caucus on October 10, 1990, by a 15 year old Kuwaiti girl who was publicly identified only as Nayirah at the time. In her testimony, which took place two months after the Iraqi invasion of Kuwait, she claimed to have witnessed Iraqi soldiers taking babies out of incubators at a Kuwaiti hospital before looting the incubators and leaving the babies to die on the floor. Nayirah's statements were widely publicized and cited numerous times in the United States Senate and by American president George H. W. Bush to contribute to the rationale for pursuing military action against Iraq. Her portrayal of Iraqi war crimes was aimed at further increasing global support for Kuwait against the Iraqi occupation during the Gulf War, which resulted in the expulsion of Iraqi troops from Kuwait by a 42 country coalition led by the United States. In 1992, it was revealed that Nayirah's last name was al Ṣabaḥ (نيرة الصباح) and that she was the daughter of Saud Nasser Al Saud Al Sabah, the erstwhile Kuwaiti ambassador to the United States. Furthermore, it was revealed that her testimony was organized as part of a wider public relations campaign conducted by the Kuwaiti government in exile's Citizens for a Free Kuwait, which sought to encourage American military involvement against Iraq's occupation of Kuwait through coordination with the American public relations firm Hill & Knowlton. In the aftermath of the Gulf War, the Nayirah testimony came to be regarded as a classic example of modern atrocity propaganda. Nayirah's story was initially corroborated by Amnesty International, which published a report about the supposed killings and a testimony from Kuwaiti evacuees. Following the liberation of Kuwait, international media crews were given access to the country. A report by ABC News found that "patients, including premature babies, did die, when many of Kuwait's nurses and doctors fled" but Iraqi troops "almost certainly had not stolen hospital incubators and left hundreds of Kuwaiti babies to die." Later, Amnesty International USA reacted by issuing a correction, with executive director John Healey subsequently accusing the H. W. Bush administration of "opportunistic manipulation of the international human rights movement."

Азаматтар еркін Кувейт үшін

"Құвейт азаттығы үшін азаматтар" – Кувейт елшілігі құрған, The Times News газетінде "Вашингтон, округ Колумбиядағы Кувейт және американдықтарды қызықтыратын комитет" деп сипатталған қоғамдық байланыстар комитеті. Комитет елшілік кеңсесінде орналасқанмен, елшіліктен тәуелсіз жұмыс істеуі тиіс болды. H & K компаниясы Wirthington Group-қа қоғамдық пікірге ең тиімді әсер ететін стратегияны анықтау үшін фокус-топтар жүргізуді тапсырды. Зерттеу көрсеткендей, ең тиімдісі – қатыгездіктерге, әсіресе инкубатор туралы оқиғаға баса назар аудару еді.

АҚШ үкіметінің қатысуы

Кейбір ғалымдар АҚШ үкіметі мен Ақ үй ештеңе білмеді деп мәлімдейді, ал басқалары АҚШ бұл туралы білгенін және оған қатысқандығын айтады. Неміс тарихшысы [de] былай деді: "АҚШ-тың Кувейт үшін жұмыс істеген жарнама агенттігінің жұмысында Ақ үйдің белгілі бір іздері көрінді. Президент Буш Фуллерден әрбір қадам туралы толыққанды хабардар болды. Бірақ ол нәресте туралы әңгімеге жеке рұқсат бергені дәлелденбеді. Дегенмен, АҚШ үкіметі мен нақты өтірік тудырған агенттік арасында тығыз жеке байланыс болды. Бұл агенттік басқа жағдайда тікелей АҚШ үкіметімен жұмыс істеген."

Реакциялар

Найраның куәлігі кеңінен жарияланды. Hill & Knowlton компаниясы сот отырысын бейнеге түсіріп, АҚШ-тағы 700-ге жуық телеарнаға қызмет көрсететін MediaLink компаниясына видеожазба жіберді. Сол түні куәліктің бір бөлігі ABC Nightline және NBC Nightly News телеарналарында көрсетіліп, шамамен 35-53 миллион американдық көрерменге жетті. Оның куәлігі американдық қоғамның пікірін Перс шығанағындағы соғысқа қатысу жағына бұруға көмектесті. Ирак бұл айыптауларды жоққа шығарды. 16 қазанда Ирактың ақпарат министрі Латиф Насиф әл-Жассем Ирак ақпарат агенттігіне: «Енді сіз [Буш] оның [Шейх Жабердің] айтқандарын пайдаланып, Конгрессті бюджетке қол қоюға мәжбүр етудесіз, ал ол сіздің саясатыңыздың нәтижесінде тапшылыққа ұшырады» деді. Сонымен қатар, ол «Сіз, супердержава президенті ретінде, сөздеріңізді салмақты бағалауыңыз керек және сізге айтылғанды қайталайтын клоун сияқты әрекет етпеуіңіз керек» деп қосты. 1990 жылғы 21 қазанда журналистер Ирак ақпарат министрлігінің өкілдерімен бірге Кувейтке барды. Кувейттегі босандыру орталығының дәрігерлері инкубаторлар туралы айыптауларды жоққа шығарды. Сапар барысында Кувейт денсаулық сақтау департаментінің ирактық басшысы Абдул Рахман Мохаммад әл-Угейли: «Бағдад Кувейттің 14 ауруханасы мен денсаулық сақтау орталығын басқаруға көмектесу үшін 1000 дәрігер және басқа да медициналық қызметкерлерді жіберді» деді. МакАртур Найраның Кувейттің АҚШ-тағы елшісі Сауд Насир әл-Сабахтың қызы екенін анықтады.

Хилл & Ноултон

Біз америкалықтардың пікір қалыптастыру үшін негіз ретінде толық бейтараптықта ақпарат тараттық. — Фрэнк Манкивич, Hill & Knowlton вице-президенті. 1992 жылдың 15 қаңтарында Hill & Knowlton бас директоры Томас Эйдсон The New York Times газетіне редакторына жазған хатында MacArthur көтерген мәселелерге жауап берді. Эйдсон "бұл фирма ешқашан ешкіммен бірлесіп, қасақана жалған куәлік беру үшін жұмыс істемегенін" және "Кувейттен қашып шыққаннан кейін оның куәлігіне күмән тудыруға ешқандай себеп болмағанын" мәлімдеді. Сыншылар Hill & Knowlton жалған халықтық қозғалысты, "Бос Кувейт үшін азаматтар" қозғалысын құрастырған және кейіннен күмәнді дәлелдер мен сенімсіз куәгерлерді АҚШ және БҰҰ-дағы қоғамдық пікір мен саясатқа әсер ету үшін пайдаланған деп санайды. Hill & Knowlton компаниясының "Бос Кувейт үшін азаматтар", Bank of Credit and Commerce International, Сайентология шіркеуі және католик епископтарының абортқа қарсы науқаны сияқты ірі клиенттерінің атынан жасаған іс-әрекеттері қоғамдық қатынастар мамандары арасында этикалық алаңдаушылықты тудырды. Бұл мәселе жаңа емес, бірақ бұрынғыдан гөрі маңыздырақ болды, себебі көтерілген мәселелердің өзектілігі жоғары еді.

Ғылыми түсініктемелер

Соңында, мәселе H&K-нің қоғамдық пікірді тиімді өзгерткені емес, Американың өзінің үкіметі, шетелдік мүдделер және жеке PR мен лоббистік науқандардың бірлескен күштерінің ақылға қонымды және рационалды, эмоциясыз пікір-таласты басып тастауы болды. Франс ван Эмерен "Аргументтік дискурстағы стратегиялық маневрлер" кітабында "вербалды аргументацияға қоса берілген визуалды хабарламалар соншалықты күшті болуы мүмкін, тіпті рационалды аргументация дайын болуы қиын" деп атап, Найраның әңгімесін "жаны ашығанға шақыру" (argumentum ad misericordiam) деп сипаттады. Сюзанн А. Рошвалбтың "Хилл және Ноултон ісі: дау туралы анықтама" атты мақаласында автор Х&К британдық фирма болғандықтан, "егер Кувейт валютасы – динар құнсызданып, британдық қаржы институттары құлау қаупі туса, бұл британдық алаңдаушылықтар Хилл және Ноултонның жұмысына қандай әсер етті?" деп көрсетті. Тед Роуз "Вашингтон Монтлі" журналындағы "Кувейткейт – ирактық әскерлердің кувейттік нәрестелерді өлтіруі асыра сілтелген" мақаласында: "Көбінесе журналистер Хилл және Ноултонның бастапқы Найра әңгімесін тексермей таратуынан кейін сабақ алғандықтан, бұл оқиғаның өзінен-өзі естен шығуына рұқсат беруге және компанияның PR шеберлігіне тағы да құлап отырған сияқты" деп жазды.