Кіріспе

Ақпаратты жарияламау – ақпараттық қауіпсіздіктің CIA атрибуты (құпиялылық, тұтастығы және қолжетімділік).

Құпиялылық – белгілі бір ақпарат түрлеріне қол жеткізуді шектеу немесе таралуын қадағалау үшін жасалған ережелер жиынтығы немесе, әдетте құпиялылық туралы келісімдер арқылы орындалатын міндеттеме.

Құқықтық құпия

Заң бойынша, адвокаттар клиенттің өкілдігіне қатысты кез келген мәліметті құпия сақтауға міндетті. Құпиялылық міндеті адвокат-клиент арасындағы құпиялылықтан әлдеқайда кең, ол адвокат пен клиент арасындағы байланысты ғана қамтиды. Екі құпиялылық та клиенттерді өз істері туралы ашық әңгімелеуге ынталандырады. Осылайша, адвокаттар клиенттерін белсенді түрде қорғау міндеттерін орындай алады. Әйтпесе, қарсы тарап сотта адвокатты клиент туралы білмейтін мәліметпен таң қалдыруы мүмкін, бұл клиенттің жағдайын нашарлатуы мүмкін. Сондай-ақ, сенімсіз клиент өзін кінәлі деп санайтын маңызды фактілерді жасыруы мүмкін, бірақ тәжірибелі адвокат оны клиенттің пайдасына айналдыра алады (мысалы, өзін-өзі қорғау сияқты қарсы дәлелдер келтіру арқылы). Дегенмен, көптеген юрисдикцияларда адвокат клиенттің біреуді өлтіруі немесе ауыр дене жарақаттарын келтіруі мүмкін деп ойлауға негіз болғанда, басқа адамның қаржылық мүддесіне немесе мүліктеріне айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін немесе адвокаттың қызметтерін қылмыс немесе алаяқтық жасау үшін пайдалануы (немесе пайдалануға тырысуы) жағдайларында ерекшеліктер бар. Мұндай жағдайларда адвокатқа жоспарланған әрекеттің алдын алу мақсатында ақпаратты жариялауға құқық беріледі, бірақ міндетті емес. Көптеген штаттарда осы дискрециялық жариялау ережесі Кәсіби мінез-құлық ережелерінің 1.6-тармағында (немесе оған баламасында) көзделген. Кейбір юрисдикцияларда бұл дәстүрлі дискрециялық міндет міндетті болып табылады. Мысалы, Нью-Джерси және Вирджиния штаттарының Кәсіби мінез-құлық ережелерінің 1.6-тармағын қараңыз. Кейбір юрисдикцияларда адвокат кез келген құпия ақпаратты жарияламас бұрын клиенттің мінез-құлқына заң шектеулерін сақтауға көндіруге тырысуы керек. Бұл ерекшеліктер әдетте бұрын жасалған қылмыстарды қамтымайды, тіпті ең ауыр жағдайларда, егер қылмыскерлер жоғалған денелердің орнын адвокаттарына айтса, бірақ полиция оларды әлі де іздеп жатса да. АҚШ Жоғарғы Соты және көптеген штаттық жоғарғы соттар мұндай жағдайларда адвокаттың ақпаратты ұстап тұру құқығын растады. Әйтпесе, қылмыстық қорғанысқа ие болу мүмкін болмас еді. Калифорния әлемдегі ең күшті құпиялылық міндеттерінің біріне ие екенімен танымал; оның адвокаттары клиенттің құпиясын "өзінің [немесе өзінің] өміріне қауіп төндіретін кез келген жағдайда" қорғауы керек. 2004 жылғы түзетулерге дейін (e) тармақшасы (e)(1) тармақшасына айналдырылып, 6068-бапқа (e)(2) тармақшасы қосылды) Калифорния адвокаттарына клиенттің кісі өлтіруі немесе шабуыл жасауы туралы хабарлауға рұқсат берілмеді. Калифорния Жоғарғы Соты жаңадан түзетілген заңдағы жаңа ерекшелікке сәйкес болу үшін Калифорнияның Кәсіби мінез-құлық ережелерін дереу өзгертті. Ұлыбританиядағы жаңа заңнама заңгерлер мен бухгалтерлер сияқты мамандардың мемлекет есебінен сақтай алатын құпиялылықты шектейді. Мысалы, бухгалтерлер салық органдарына кез келген күдікті алаяқтық есеп беру туралы және салықтық үнемдеу схемаларын заңды түрде пайдалану туралы, егер олар салық органдарына әлі белгілі болмаса, хабарлауға міндетті.

Медициналық құпиялылық

Дәрігерлер мен науқастар арасындағы әңгімелер көбінесе құпия болып саналады. Заңдық қорғаулар дәрігерлерге науқастармен болған белгілі бір әңгімелерді, тіпті сотта ант берген жағдайда да, жария етуден тыйым салады. Бұл дәрігер-науқас құпиялылығы тек медициналық көмек көрсету барысында дәрігер мен науқас арасында бөлісілген құпия ақпаратқа ғана қатысты. Бұл ереже кем дегенде Гиппократ антына дейін жетеді, онда былай делінген: «Кәсіби қызметіммен байланысты болсын, болмасын, адамдардың өмірінде көрген немесе естігенімді, сыртқа шығармау керек екенін білгенімді ешқашан жария етпеймін, олардың барлығы құпия сақталуы тиіс деп санаймын». Дәстүрлі медициналық этика құпиялылықты сақтау міндетін медициналық практиканың өте маңызды және таласқа түспейтін қағидасы ретінде қарастырады.

Америка Құрама Штаттары

Құпиялылық АҚШ-та HIPAA заңдарымен, әсіресе Құпиялылық ережесімен, сондай-ақ түрлі штат заңдарымен қамтамасыз етіледі, олардың кейбіреуі HIPAA-дан да қатаң. Дегенмен, жылдар бойы осы ережелерге көптеген ерекшеліктер енгізілген. Мысалы, Американың көптеген штаттары дәрігерлерді оқ жарақатын полицияға, ал мас жүргізушілерді Көлік бөліміне хабарлауға міндеттейді. Сондай-ақ, науқасы жұбайына жұқтырған сырқатты (жұқпалы ауру) жариялаудан бас тартқан жағдайда, және кәмелетке толмаған науқастың ата-анасынан жасырын түрде жүктілігін тоқтату жағдайларында құпиялылық бұзылуы мүмкін. АҚШ-тың көптеген штаттарында кәмелетке толмағандардың аборты туралы ата-аналарын хабардар етуді реттейтін заңдар бар. Медициналық зерттеулерде құпиялылықты сақтау үшін құпиялылық сертификаттары қолданылуы мүмкін.

АҚТҚ-ның құпиялылығы

Ұлыбританияда адамның ВИЧ-статусы туралы ақпарат Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінде (NHS) құпия сақталады. Бұл заңмен, NHS Конституциясымен және NHS-тің маңызды ережелері мен процедураларымен бекітілген. Бұл туралы әрбір NHS қызметкерінің еңбек шартында және реттеуші органдар белгілеген кәсіби стандарттарда да айтылады. Ұлттық СПИД сенімінің «NHS-тегі құпиялылық: Сіздің ақпаратыңыз, сіздің құқықтарыңыз» атты құжаты осы құқықтарды егжей-тегжейлі сипаттайды. Барлық тіркелген медициналық қызметкерлер осы стандарттарды сақтауға міндетті және егер олар құпиялылықты бұзғандары анықталса, тәртіптік жазаға тартылуы мүмкін. Медициналық қызметкер пациентке ең жақсы көмек көрсету үшін, пациентке тікелей медициналық қызмет көрсететін немесе көрсетуге дайын тұрған басқа біреумен құпия ақпаратты бөліседі. Олар тек қана пациенттің күтіміне қатысты ақпаратты, және пациенттің келісімімен бөліседі. Келісім берудің екі түрі бар: нақты келісім және ыңғайлы келісім. Нақты келісім – пациенттің медициналық қызметкерге ауызша, жазбаша немесе басқа тәсілмен тиісті құпия ақпаратты бөлісуге болатынын анық білдіруі. Ыңғайлы келісім – пациенттің жеке құпия ақпаратты бөлісуге келісімі деп есептеледі. Медициналық қызметкерлер арасында жеке құпия ақпарат бөліскен кезде келісім ыңғайлы деп саналады. Егер пациент медициналық қызметкердің денсаулық сақтау туралы құпия ақпаратты бөлісуін қаламаса, ол бұл туралы нақты айтуы және денсаулық сақтау қызметкерлерімен осы мәселені талқылауы керек. Пациенттер көп жағдайда медициналық қызметкерге өздерінің ақпаратын басқа медициналық қызметкермен бөлісуге рұқсат беруден бас тартуға құқылы, тіпті оларды күтіп-ұстаған дәрігермен де, бірақ қажет болған жағдайда дәрі-дәрмектердің өзара әрекеттесуіне байланысты осы әрекеттің қауіптілігі туралы ескертілуі мүмкін. Дегенмен, кейбір шектеулі жағдайларда медициналық қызметкер пациенттің келісімінсіз жеке ақпаратты бөлісе алады, егер бұл қоғамдық мүддеге сай болса. Мұндай жағдайлар Дәрігерлерді реттейтін орган – Жалпы медициналық кеңестің (General Medical Council) нұсқауларында көрсетілген. Кейде медициналық қызметкер заңмен талап етілген жағдайда немесе сот шешіміне байланысты ақпаратты ұсынуға міндетті. Ұлттық СПИД сенімі ВИЧ-пен өмір сүретін адамдарға арналған NHS-тегі құпиялылық туралы нұсқаулық жазды.

Клиникалық және кеңес беру психологиясы

Құпиялылықтың этикалық қағидасы клиент терапевтке берген ақпараттың оның келісімінсіз бөліспеуін және ақпаратты бөлісу ЭТИК үлгісімен басшылық етуді талап етеді: кәсіби құндылықтарды зерттеу, сертификациялық қауымдастықтың этикалық стандарттарын ескере отырып, әртүрлі әрекеттер мен олардың салдары туралы болжамдар жасау, кәсіби стандарттарға сәйкес кімге және қалай пайдалы болатынын анықтау, содан кейін супервизормен және әріптестермен кеңесу. Құпиялылық қағидасы терапиялық қарым-қатынасты нығайтады, себебі ол сенімді ортаны қалыптастырады. Құпиялылыққа қатысты маңызды ерекшеліктер бар, атап айтқанда, клиникалық маманның ескерту немесе қорғау міндетіне қайшы келетін жағдайлар. Бұған өзіне-өзі зиян келтіру әрекеттері немесе адам өлтіру жоспарлары, балаларға, қарттарға және қатерлі жағдайдағы ересектерге жасалатын зорлық-зомбылық жатады. Клиент терапевтке берген ақпарат құпия сақталатын ақпарат ретінде қарастырылады, бірақ кейбір жағдайларда және белгілі бір провинциялар мен штаттарда бұл ереже күшін жояды, бұл теріс және оң бостандықтардың қолданылуымен анықталады.

Коммерциялық құпия

Кейбір заңдық юрисдикциялар коммерциялық құпиялылықтың бір түрін мойындайды, осы арқылы кәсіпорын "коммерциялық мүдделерге" зиян келтіруі мүмкін деп санайтын ақпаратты жасыруға құқылы. Мысалы, Coca-Cola компаниясының негізгі сироп формуласы сауда құпиясы болып табылады.

Мемлекеттік саясат мәселелері

Құпиялылық туралы келісімдер соттағы дауларды реттеуде жиі кездеседі, бірақ бұл реттеуші органдар мен қоғамды қауіпті жағдайлардан хабарсыз қалдыруы мүмкін. Мысалы, АҚШ-тың Вашингтон штатында журналистер судьялардың екі десятка жуық медициналық қателік ісін заңсыз жабық қылғанын анықтады, нәтижесінде штаттың Денсаулық сақтау департаменті тарапынан тәртіптік шаралар жеткіліксіз болды. 1990 және 2000 жылдардың басында Католик шіркеуінің сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты дауларында құрбандармен құпиялылық туралы келісімдер жасалды. Кейбір штаттар құпиялылықты шектейтін заңдар қабылдады. Мысалы, 1990 жылы Флорида штаты "Іс жүргізудегі ашықтық" заңын қабылдады, ол құпиялылықты қоғамдық қауіптерді жасырудан шектейді. Вашингтон, Техас, Арканзас және Луизиана штаттарында да құпиялылықты шектейтін заңдар бар, бірақ соттардың түсіндіруі осы заңдардың қолданылуын әлсіретті. АҚШ Конгресінде осыған ұқсас федералды "Іс жүргізудегі ашықтық" заң жобасы 2009, 2011, 2014 және 2015 жылдары ұсынылды, бірақ қабылданбады.