Кіріспе
Бірдей қайта нормалау топтық ағыны шегі бар модельдер жиынтығы. Статистикалық механикада универсалдылық класы – қайта нормалау топтық ағыны процесінде бір масштабты инвариантты шекке ие математикалық модельдер жиынтығы. Класс ішіндегі модельдер шекті масштабтарда айтарлықтай өзгешеліктер көрсетуі мүмкін, бірақ олардың мінез-құлқы шекті масштабқа жақындаған сайын ұқсас бола түседі. Атап айтқанда, сындық көрсеткіштер сияқты асимптотикалық құбылыстар класс мүшелерінің барлығы үшін бірдей болады. Жақсы зерттелген универсалдылық классқа Исинг моделі немесе олардың фазалық өту нүктелеріндегі перколяция теориясы жатады; бұл екі класс отбасы, әрбір тор өлшемі үшін біреуі. Әдетте, универсалдылық класс отбасының төменгі және жоғарғы сындық өлшемдері болады: төменгі сындық өлшемнен төмен универсалдылық класы дегенеративті болады (бұл өлшем Исинг моделі үшін немесе бағытталған перколяция үшін 2d, ал бағытталмаған перколяция үшін 1d), ал жоғарғы сындық өлшемнен жоғары сындық көрсеткіштер тұрақтанады және орташа өріс теориясының аналогы арқылы есептелуі мүмкін (бұл өлшем Исинг үшін немесе бағытталған перколяция үшін 4d, ал бағытталмаған перколяция үшін 6d).
In statistical mechanics, a universality class is a collection of mathematical models which share a single scale invariant limit under the process of renormalization group flow. While the models within a class may differ dramatically at finite scales, their behavior will become increasingly similar as the limit scale is approached. In particular, asymptotic phenomena such as critical exponents will be the same for all models in the class. Some well studied universality classes are the ones containing the Ising model or the percolation theory at their respective phase transition points; these are both families of classes, one for each lattice dimension. Typically, a family of universality classes will have a lower and upper critical dimension: below the lower critical dimension, the universality class becomes degenerate (this dimension is 2d for the Ising model, or for directed percolation, but 1d for undirected percolation), and above the upper critical dimension the critical exponents stabilize and can be calculated by an analog of mean field theory (this dimension is 4d for Ising or for directed percolation, and 6d for undirected percolation).
Критикалық экспоненттердің тізімі
Критикалық экспоненттер жүйенің фазалық ауысу нүктесіне жақын белгілі бір физикалық қасиеттерінің өзгеруі арқылы анықталады. Бұл физикалық қасиеттерге төмендетілген температурасы, жүйенің қаншалықты "реттелген" фазада екенін өлшейтін реттеу параметрі, қатысты жылу және т.б. жатады. Экспонент – қатысты жылу C-ді төмендетілген температураға байланыстыратын экспонент: қатысты жылу әдетте сындық нүктеде жеке болады, бірақ анықтамадағы минус белгісі оның оң болып қалуына мүмкіндік береді. Экспонент реттеу параметрін температураға байланыстырады. Көптеген критикалық экспоненттерден айырмашылығы, ол оң деп есептеледі, себебі реттеу параметрі әдетте сындық нүктеде нөлге тең болады. Сондықтан, экспонент температураны жүйедегі сыртқы күшке немесе көздік өріске жауаппен байланыстырады. Бізде бар, мұнда J – күштің шамасы. Экспонент реттеу параметрін сындық температурадағы көздік өріске байланыстырады, онда бұл байланыс сызықтық емес болады. Бізде (содан келіп), бұрынғыдай мағынасы бар. Экспонент корреляциялардың (яғни реттелген фазаның бөліктерінің) мөлшерін температураға байланыстырады; сындық нүктеден алыс бұл корреляциялық ұзындықпен сипатталады. Бізде, корреляциялық функция масштабталуы ретінде анықталады. Экспонент, перколяция теориясында қолданылады, ең ірі кластерлердің (шамамен, ең ірі реттелген блоктардың) мөлшерін «температураларда» (байланыс ықтималдықтары) сындық нүктеден төмен өлшейді. Сондықтан, экспонент, сондай-ақ перколяция теориясынан, өлшемді кластерлердің санын өлшейді (немесе сындық жағдайдағы кластерлердің санын): , сындық ықтималдықтағы фактор алынғанда. Симметриялар үшін тізімделген топ реттеу параметрінің симметриясын көрсетеді. Топ – диэдрлік топ, n-бұрыштың симметриялық тобы, n элементті симметриялық топ, октаэдрлік топ және n өлшемдегі ортогональдық топ. 1 – тривиальды топ.