Кіріспе

Грюнфельд қорғанысы – шахмат ашылысы, мына қимылдармен сипатталады:
1. d4 Nf6
2. c4 g6
3. Nc3 d5

Қара, аққа 4. cxd5 мүмкіндігін ұсынады, одан кейін 5. Nxd5 және 5. e4 болуы мүмкін, бұл аққа күшті екіұшталдықты береді. Егер ақ d5 пішінін алмаса, қара кейіннен dxc4 ойнауы мүмкін, ал ақтың e4 жауабы қайтадан сол пішін құрылымына әкеледі. Классикалық ашылыс теориясында бұл жағдай аққа үлкен артықшылық беретін деп есептелді, бірақ 1920 жылдары дамыған гипермодерн мектебі, үлкен пішін орталығының артықшылық емес, кемшілік болуы мүмкін деген пікірде болды. Сондықтан Грюнфельд – маңызды гипермодерн ашылыс, ол үлкен пішін орталығының күшті шабуыл құралы немесе шабуылға айналатын нысана болуы мүмкін екенін анық көрсетеді.

Ауыспалы өзгерісі: 4.cxd5 Nxd5 5.e4

Гринфельдтің негізгі бағыты, Биржалық вариация (ECO кодтары D85–D89), 4. cxd5 Nxd5 5. e4 жалғасымен сипатталады. Енді ақтардың орталығы күшті көрінеді, ал негізгі жалғасы 5. Nxc3 6. bxc3 оны одан да нығайтады. Қара әдетте c5 және Bg7 жүректерімен ақтардың орталығына шабуыл жасайды, содан кейін көбінесе Qa5, cxd4, Bg4 және Nc6 сияқты қимылдар жасалады. Ақтар көбінесе үлкен орталықты пайдаланып, қараның патшасына шабуыл ұйымдастырады. Карпов жиі ойнайтын бір субвариация, оның ішінде Испанияның Севилья қаласында Каспаровқа қарсы 1987 жылғы әлем чемпионатында өткен төрт партиясы бар, ол 6. Bg7 7. Bc4 c5 8. Ne2 Nc6 9. Be3 0-0 10. 0-0 Bg4 11. f3 Na5 12. Bxf7+ деп аталады. Бұл жүректің нашар екені ұзақ уақыт бойы теорияда саналды, себебі нәтижесіндегі қара тікбұрыштың әлсіздігі қараға пешка үшін жеткілікті өтемақы береді деп есептелді. Ақтар Биржалық вариацияда өз фигураларын әртүрлі жолдармен орналастыра алады. Он жылдар бойы теорияда дұрыс даму әдісі Bc4 және Ne2 болды, содан кейін 0-0 және f4–f5, орталықта серпіліс жасау немесе патшалық қанатында шабуылдау үшін ойнау. Әдетте, ертедегі Nf3 Биржалық вариацияда нашар деп есептелді, себебі ол қараға Bg4 арқылы орталыққа тым көп қысым жасауға мүмкіндік берді. Алайда, 1970 жылдардың соңында Карпов, Каспаров және басқалар ақтармен Биржалық вариацияны ойнаудың басқа тәсілдерін тапты, көбінесе Rb1-ді ерте ойнау арқылы сезімтал a1–h8 диагоналінен мұнараны алып тастады, сондай-ақ қараның дамуына кедергі келтіруге тырысты. Тағы бір, салыстырмалы түрде жақында дамыған жүйе ақтардың орталығын нығайту үшін Be3, Qd2 және Rc1 немесе Rd1-ді жылдам ойнауды қамтиды, ақ мұнарасын диагоналдан алып тастау және мүмкін ақтардың d5 серпілісіне жағдай жасау. Владимир Крамник және Борис Гельфанд ақтармен ойнаудағы жетекші шеберлер, ал Любомир Фтачник қаралармен көптеген сәтті нәтижелерге қол жеткізді.

Берн нұсқасы: 7...Nc6

Бұл жол соңғы ойындарда жиі кездеседі. 7...Nc6 соңынан ақтар көбінесе 8. Be2 ойнайды, одан кейін 8 e5! 9. d5 Nd4 10. Nxd4 exd4 11. Qxd4. Қараның пішіктерін дамыту және белсенді қарсы шабуыл жасау үшін пешканы құрбан ету.

Басқа желілер

7 c6, 7 b6

Тайманов вариациясы (Петросиан вариациясы): 4.Nf3 Bg7 5.Bg5

Яссер Сейраван ұнататын бұл позицияда, шамалы айырмашылығы бар 5. Ne4-тен кейін, ақ 6. Bh4 немесе 6. cxd5 ойнайды, ал қара 6. Nxc3 7. bxc3 dxc4 немесе 6. Nxg5 7. Nxg5 e6 таңдайды. Соңғы жағдайда кейде 7. c6 ойнап көріледі. 6. Nxd5 пішінді ұстау, 6...Nxg5 7. Nxg5 e6-дан кейін бір фигураны жоғалтуға әкеледі. 6. cxd5 Nxg5 7. Nxg5 e6-дан кейін ақ 8. Qd2 exd5 9. Qe3+ ойнап, шабуылдау мүмкіндіктерін алады (бірақ 8. h6 9. Nf3 exd5 интерполяциясы маңызды балама болып табылады), немесе көбінесе 8. Nf3 exd5 ойналады, содан кейін ойын әдетте патшалық гамбиттың қабылданбаған түрінің, алмасу вариациясының ұқсас жолдарымен жүреді, ақтардың ферзь жағындағы азшылық шабуылымен (b2–b4–b5xc6), ал қаралар f7–f5–f4 және осы жағдайда g6–g5 арқылы дәстүрлі патша жағындағы ойындарын жүзеге асыруға тырысады.

4.Bf4 және Грунфельд гамбиті бар сызықтар

Биржалық түрлендірудің қиындықтарын қабылдағысы келмейтін ойыншылар үшін 4...Bf4 қадамы ақтар үшін жалғастырудың қауіпсіз түрі саналады. Ақтар кішігірім пешке ие болып, патшалық жағында бастамашылықты таңдайды. Басты жолда (D82) ойын 4...Bg7 5. e3 c5 6. dxc5 Qa5 арқылы жалғасады, ал ақтардың жетінші қадамында cxd5, Qb3, Qa4 немесе Rc1 таңдаулары бар. Өзінің беделіне қарамастан, статистикалық деректер базасында бұл түрлендіруде ақтардың жеңістері мен тең түсулерінің көрсеткіші Биржалық түрлендіруге қарағанда сәл жоғарырақ. Бұл түрлендіру қазіргі кезде жоғары деңгейдегі ойындарда жиі кездеспейді, оның қолданылуы 1930 жылдардағы өркендеу кезеңінен бері айтарлықтай төмендеді. Осы түрлендіруде ойын 4...Bf4 Bg7 5. e3 0-0 арқылы да жалғасуы мүмкін, бұл Грунфельд гамбиті (ECO коды D83) деп аталады. Ақтар 6. cxd5 Nxd5 7. Nxd5 Qxd5 8. Bxc7 ойнау арқылы гамбитті қабылдай алады, немесе 6. Qb3 немесе 6. Rc1 арқылы қабылдамайды, ал қара 6...c5 жауабын береді.

Нео-Грюнфельд қорғанысы

Ақтардың Nc3 дамуын кешіктіретін жүйелер Neo Grünfeld қорғанысы (ECO коды D70–D79) деп аталады; типикалық партия жүрістері 1. d4 Nf6 2. g3 g6 3. c4 d5 немесе, көбінесе, 1. d4 Nf6 2. c4 g6 3. g3 d5 (екіншісі Кемери варианты деп аталады).

Үлгілік ойындар

Смыслов пен Фишер, Герцег-Нови блиц турнирі, 1970: 1. c4 g6 2. g3 Bg7 3. Bg2 Nf6 4. Nf3 0-0 5. 0-0 c6 6. d4 d5 7. cxd5 cxd5 8. Nc3 Ne4 9. Qb3 Nc6 10. Be3 Na5 11. Qd1 Nxc3 12. bxc3 b6 13. Ne5 Ba6 14. Re1 Rc8 15. Bd2 e6 16. e4 Bb7 17. exd5 Bxd5 18. Bxd5 Qxd5 19. Qe2 Rfd8 20. Ng4 Nc4 21. Bh6 f5 22. Bxg7 Kxg7 23. Ne3 Nxe3 24. Qxe3 Rc6 25. Rac1 Rdc8 26. c4 Rxc4 27. Rxc4 Rxc4 28. Qxe6 Qxe6 29. Rxe6 Kf7 30. Re3 Rxd4 31. Ra3 a5 32. Rc3 Ke6 33. Kg2 Kd6 34. h4 Ra4 35. Rc2 b5 36. Kf3 b4 37. Ke3 Kd5 38. f3 Ra3+ 39. Kf4 a4 40. g4 fxg4 41. fxg4 b3 42. axb3 axb3 43. Rc7 Ra4+ 44. Kg5 Rb4 45. Rc1 Kd4 46. Kh6 Rb7