Кіріспе
Пианино жасау қазір өте консервативті сала; технологиялық жетістіктердің көпшілігі шамамен 1900 жылға дейін жасалды, тіпті кейбір қазіргі заманғы пианино сатып алушылар ескі үлгіден өзгеше жасалған пианиноларға күдікпен қарауы мүмкін. Дегенмен, пианино өндірушілер, әсіресе кішігірімдер, жақсы пианино жасаудың жолдарын іздеуде. XXI ғасырдың басында кез келген механикалық құрылғының технологиялық деңгейін көтерудің ең оңай жолы – оны басқару үшін цифрлық технологияны пайдалану (мысалы, XIX ғасырдың ортасындағыдай, оның кейбір бөліктерін болаттан жасау, мысалы, пианиноның ішектерін). Әрине, цифрлық технология пианиноларға енгізілген, және бұл жаңалық төменде талқыланады. Бірақ, белгілі бір мағынада, пианиноны механикалық/акустикалық құрылғы ретінде жетілдіру одан да қиын міндет. Бұл міндет қазіргі заманғы пианино жасаушыларды XIX ғасырдың ең ұлы инженерлік ойларымен күш сынастырады, сол кезде пианинолар технологиялық жетістіктердің ең күрделі үлгілерін біріне қосып көрсеткен. XIX ғасырдағы пианино инновациялары қазіргіге қарағанда әлдеқайда қуатты пианино нарығының қаржыландыруымен жүзеге асты. Тағы бір мәселе – қазіргі заманғы концерттік рояль, 19 ғасырдың технологиясы болғанымен, көптеген тыңдаушылардың пікірінше, өте жақсы дыбыстайды (әсіресе, ең жақсы өндірушілер жасаған және шеберлікпен реттелген және күйлендірілген жағдайда). Сондықтан, кез келген жаңа пианино музыкалық талғам нарығында бәсекеге қабілді, өте күшті пианинолармен шайқасуға дайын болуы керек. Төмендегі талқылау инновациялық қазіргі заманғы пианино өндірушілері мен олармен байланысты жаңалықтар бойынша ұйымдастырылған. Осы өндірушілердің веб-сайттары мақаланың соңында келтірілген. Төменде аталған пианиноның әртүрлі бөліктері туралы толық ақпарат алу үшін, Википедиядағы пианино туралы мақаланы қараңыз.
Piano construction is by now a rather conservative area; most of the technological advances were made by about 1900, and indeed it is possible that some contemporary piano buyers might actually be suspicious of pianos that are made differently from the older kind. Yet piano manufacturers, especially the smaller ones, are still experimenting with ways to build better pianos. In the early 21st century, the obvious way to raise the technological level of any mechanical device is to use digital technology to control it (compare the mid 19th century, where the obvious route was to make some of its parts from steel; e. g. piano strings). Of course, digital technology has been incorporated into pianos, and this innovation is discussed below. But in a sense, it is a far greater challenge to improve the piano in its own terms, as a mechanical/acoustic device. This challenge pits the modern piano designer against some of the finest engineering minds of the nineteenth century, an era when pianos represented some of the most sophisticated of all technological achievements. Nineteenth century piano innovation was, moreover, financed by a far more robust piano market than exists today. Another issue is that the modern concert grand, 19th century technology though it is, already sounds very good indeed in the opinion of many listeners (that is, when it is made by the finest makers and skillfully adjusted and tuned). Any innovative piano must therefore compete in the market of musical taste against formidable existing pianos. The discussion below is organized according to some innovative contemporary piano manufacturers and the inventions with which they are associated. The Web sites of these manufacturers appear at the end. For clarification of the various parts of the piano mentioned below, see the Wikipedia article piano.
Іс-шаралар
Вашингтон штатының Стэнвуд қаласындағы Fandrich & Sons фортепиано компаниясы Даррел Фандрич пен Крис Тривелас әзірлеген фортепианоның жаңа түрі – "Фандрич тік механизмі" бар фортепианоларды өндіру үшін құрылды. Ол тік пианиноларға гранд фортепианолардағыдай сезімталдық деңгейін беруді көздейді. Қазіргі уақытта Fandrich and Sons компаниясы Чехиядағы Bohemia фирмасы жасаған фортепианоларға Fandrich механизмін орнатып отыр. Италияның Сациле қаласындағы Fazioli фортепиано компаниясы қазір екі (немесе одан да көп) механизммен жұмыс істейтін фортепианоларды сатады. Бұл идеяның мәні – әртүрлі механизмдерді нақты орындаушылардың немесе музыкалық стильдердің талаптарына сәйкес реттеуге және дауыстауға болады. Пианино механизмі бір бөлік ретінде жасалғандықтан, оны бірнеше минут ішінде алып тастауға немесе орнатуға болады. Нидерландыда Эверт Снел мен Ханс Вело ойлап тапқан Магниттік теңгерілген механизм жүйесі ойнаушының қалауына қарай механизмнің сезімталдығын өзгертуге мүмкіндік береді. Жүйенің идеясы – магниттердің күшін пайдалану, олардың орны реттеледі, ал тұрақты салмақтардың орнына пернелердің түйісу салмағын реттеуге болады. Бұл жүйе қазір Fazioli және Petrof фортепианоларында заводтық опция ретінде қолжетімді, сондай-ақ басқа фортепианоларға жеке тапсырыс бойынша орнатылуы мүмкін. Жапонияның Kawai Piano компаниясы соңғы жылдары ABS стирол/көміртек композитынан механизм жасады. Бұл әдістің тәуелсіз сараптамасы жүргізілген жоқ. Wessel, Nickel and Gross компаниясы рояльдарға (және тік пианиноларға) арнайы механизмдер жасайды, олар эпоксидтік көміртек талшығынан жасалған. Kawai компаниясынан айырмашылығы, WNG молоток сабына да композиттік материал қолданады.
Көпірлік шұңқырлар
Ньюкасл қаласындағы Стюарт пен ұлдары фортепиано компаниясы бридж аграфтары бар фортепиано шығарады. Аграфтар – бұл ішекті бір орында бекітетін берік металл қысқыштар. Олар 1808 жылы фортепиано жасау саласындағы новатор Себастьен Эрардпен ойлап табылды және көптен бері сапалы фортепианоларда ішектің алдыңғы (яғни, ойнаушыға жақын) бөлігін аяқтау үшін қолданылып келеді. Стюарт пен ұлдарының аграф құрылғысы ішекті көпір мен резонаторлық тақта құрылымына байланыстыру үшін пайдаланылады. Аграф ішектің дыбыс шығару ұзындығын (жиілігін) анықтайды, ішек одан өтетін кезде туындайтын инерция күштерін ұстап тұрады. Бұл механизм дәстүрлі тіреуішті көпір жүйесінде қажет болатын ішектерді төмен басу қажеттілігін жоққа шығарады. Ғылыми тұрғыдан дәлелденген бұл әдіс ішектен резонаторлық тақтаға дыбысты тиімдірек жеткізуді қамтамасыз етеді, ішектердің бақыланатын түрде дірілдеуіне мүмкіндік береді, динамиканы жақсартады және сенімді тіреуді қамтамасыз етеді. Американдық Sohmer компаниясы, сондай-ақ Еуропадағы Blüthner компаниясы сияқтылары 1890 жылдардан бастап фортепианолардағы көпірдегі ішектің бекітілуіне осы идеяны қолданды, онда әдетте көпір штифтері қолданылады. Көптеген жағдайларда аграфтар ішектің басында, күйлеткіш штифтерге жақын орналасқан. Стюарт компаниясы аграфтарды көпірлерде (олардың фортепианоларында екеуі бар) қайта қолдануды енгізді. Аграфтардың дыбысты ішектен резонаторлық тақтаға тиімді жеткізуге мүмкіндік беретіні, нәтижесінде дыбыс ұзақ сақталады деп мәлімделеді. Sohmer компаниясы 1930 жылдарға дейін қолданған мыс аграфтармен де ұқсас нәтижелер байқалады. Ішектерді көпірлерге күшпен басудың қажеті болмағандықтан (дәстүрлі фортепианоларда 600-1200 фунт күш = 2,7-5,4 кН), бридж аграфтары резонаторлық тақтаның маңызды жоғары қарай иілуін немесе «доғасын» сақтауға да көмектеседі. Ұлыбританияның Phoenix Piano компаниясы да дыбыс тақтасына түсетін күшті қысқарту үшін арнайы жасалған бридж аграфын пайдаланады, бұл оны ағаш орнына көміртекті композиттен жасауға мүмкіндік береді.
Әртүрлі материалдардан жасалған дыбыс тақталары
Саундборд екі қарама-қайшы талапқа сай болуы керек. Біріншіден, сымнан дыбыс тақтасына жеткілікті діріл энергиясы берілуі керек, нәтижесінде біздің құлақтарымыз қанағаттанарлық дыбыспен қамтамасыз етілуі керек. Егер дыбыс тақтасы 1 см қалыңдықтағы ағаш тақтаның орнына 4 см қалыңдықтағы болат тақта болса, оның толқын кедергісі бірнеше жүз есе артады және біз дыбыс тақтасынан жақсы ештеңе естімейміз, сондай-ақ сым тікелей ауада көп дыбыс шығармайды. Егер керісінше, домбыраушының соққысынан туған дірілдер тым жылдамдықпен дыбыс тақтасына берілсе, бұл дірілдер осықтан тез басылып, біз тек күйделген дыбыс естиміз, бұл нотаға соққымен орындағандағы дыбыстың күшті нұсқасы, көпірге жақын сымның дірілдейтін бөлігіне тығыз мата басылғанда туатын дыбыс сияқты. Сондай-ақ, дыбыс тақтасының кедергісі оның резонанстары жеке сым режимдерін дұрыс баптауда тым үлкен рөл атқармайтындай жоғары болуы керек. Ұлыбританияның Phoenix Piano компаниясы көміртекті талшықтан жасалған дыбыс тақтасын сынап көрді, олар оның ағаштан жақсырақ дыбыс сапасына ие екенін және ағашқа тән ісіну, ыдырау және жарылу қаупі жоқ екенін мәлімдеді. Phoenix Piano қазір Steingraeber & Sohne компаниясы құрастырған көміртекті композиттік дыбыс тақтасы бар пианиноларды сатуда.
Үлкен дыбыс тақталары
Солт-Лейк-Ситидегі (Юта штаты) Astin Weight пианино компаниясы Эдвин Р. Астин ағасы жобалап, патенттеген тік пианиноға екі байланысты жаңалық енгізді. Олардың мақсаты – мүмкіндігінше үлкен дыбыс тақтасын жасау болды, және шындығында, Astin Weight пианиноларының дыбыс тақталары пианиноның артқы жағының бүкіл бетін жабады. Бұл дыбыс тақтаны пианиноның алдына орналастыру және артқы тіреулердің орнына шеттік металл раманы қолдану арқылы мүмкін болды. Astin Weight пианиносы өте толыққанды дыбыс береді деседі, бұл дыбыс әрбір тыңдаушыға ұнамаса да, Astin Weight иелері үшін аса құнды.
Педальді фортепианоның редукциясы
Педаль пианиносы – қолмен және педальмен тақтасы бар пианино. Педаль тақтасы қолмен ойналатын клавиатурамен бірдей пианинода ойнатылады немесе жеке пианиносы болады. Қазіргі 21 ғасырдағы педальді пианино екі түрге бөлінеді: біріншіден, Боргато қос пианиносы – екі рояльдің бірінің үстіне бірі орналастырылған арнайы құрылғы, олардың төменгісі жүйелік педаль тақтасымен ойнатылады; екіншіден, Pinchi Pedal System – кез келген екі стандартты рояльді қосуға арналған жүйе, онда төменгі рояльдің стандартты клавиатурасы Pinchi Pedal System арқылы педаль тақтасымен басқарылады. Италияның Соссано қаласындағы Боргато шеберханасы орган сияқты педаль тақтасы бар үлкен қос пианино – Doppio Borgato-ны жасады. Бас пианино, педальдермен басқарылатын, негізгі пианиноның астында орналасқан, ал екеуінің де демпфер педальдері біріктірілген. Бұл аспап классикалық композиторлардың педальді пианиноға арнап жазған әртүрлі шығармаларын орындауға мүмкіндік береді. 2012 жылдың 27 сәуірінде итальяндық орган жасаушы Клаудио Пинчи мен итальяндық пианист Роберто Просседа жасаған, ал Fratelli Pinchi Ars Organi компаниясы құрастырған Pinchi Pedalpiano жүйесі пайда болды. Fratelli Pinchi ағайындылары – Андреа, Клаудио және Барбара Пинчи. 2013 жылдың маусым айына дейін Fratelli Pinchi Ars Organi веб-сайтында Pinchi Pedalpiano жүйесі туралы ешқандай ақпарат болмады. Бұл кез келген екі стандартты 88 клавишалы рояльмен жұмыс істейтін педаль тақтасы. Pinchi педаль тақтасында 37 педаль бар (A-дан A-ға дейін үш октава), бірақ Pinchi Pedalpiano жүйесінде бес октаваның толық диапазоны бар, себебі 61 ағаш «саусақ» бар, суретте көрініп тұрғанындай, олар төменгі пианиноның төменгі 61 клавишасын (A0-дан A5-ке дейін) басады, ал бұл «саусақтар» үш тәуелсіз үш октавалық тіректе (A0–A3 – 16', A1–A4 – 8', және A2–A5 – 4') 37 ноталық педаль тақтасына сәйкес келеді.
Аликвоттық тізбектеу
Аликвоттық сымдар – пианинода дыбыстың толықтығын арттыру үшін қолданылатын, соққыға түспейтін қосымша сымдар. Аликвоттық жүйені 1873 жылы Юлиус Блютнер ойлап тапты. Қазіргі кезде Блютнердің аликвоттық жүйесі жоғарғы үш октаваның әр нотасында төртінші сымды пайдаланады. Бұл сым қалған үш сымнан сәл жоғары көтеріледі, сондықтан оған молоток тимейді. Молоток үш негізгі сымға соққанда, аликвоттық сым резонансқа түсіп, дыбыстың күрделілігін арттырады. Осы сымдық резонанс эффектісі, азырақ көлемде, пианинода аликвоттық сымның тонымен гармониялық байланысы бар басқа ноталар ойналған кезде де пайда болады.
Тунды дуплекс масштабтау
Фазиоли де, Мейсон мен Хэмлин де (Хэверхилл, Массачусетс штаты) реттеуге болатын дуплекс масштабтауды қолданады. Теодор Стейнвей 1872 жылы ойлап тапқан дуплекс масштабтау идеясы – сөйлемейтін көпір тірегі мен құрылғы арасында орналасқан (бұрын «пайдасыз бөлік» деп есептеліп, мата жолағымен демпферленген) сымның сөйлемейтін бөлігі, сымның тербелісімен үйлесімде резонансқа түседі. Steinway & Sons компаниясы дуплекс шкаласын алғаш рет қолданғанда, жеке орналастырылатын (сонымен қатар реттеуге болатын) аликоттарды пайдаланды, онда дуплекс шкаласының әрбір нотасы сөйлейтін ұзындығымен толық гармониялық, интервалдық қатынаста болады, яғни октава немесе квинта, екі немесе үш еселенгенде. Әр аликотты дұрыс орналастыру көп уақыт алатындықтан, Стейнвей жеке аликоттардан бас тартып, дуплекс көпір тірегінің барлық бөлімін қамтитын құйма металл тақталарды қолданды. Олардың пікірінше, дәл үлгімен жасалған көпір және мұқият орналастырылған дуплекс тақтасымен, азайған қиындықтармен бірдей нәтижеге қол жеткізіледі. Бірақ Мейсон мен Хэмлин Теодор Стейнвейдің бастапқы идеясын қабылдады. Олар осы қысқа, бос сымдарды дуплекс тақтасымен салыстырғанда, дәлірек реттеуге болады деп есептеді. Дуплекс тақтасының бекітілген нүктелеріндегі құюдағы шағын өзгерістер дуплекс сымдарының ұзындығында ақауларға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, ылғалдылықтың өзгеруі дуплекс шкалаларын сөйлейтін шкалаға қарағанда жылдамрақ өзгертуі мүмкін болғандықтан, көпірдің сөйлемейтін жағындағы сымның кернеуін қолмен түзету және/немесе ылғалдылықтың өзгеруіне жақсы бейімделу үшін аликоттардың орналасуын түзету жеке аликоттармен мүмкін. Соңғы кезде Фазиоли Теодор Стейнвейдің бастапқы идеясын өзгертіп, құйма темірге бекітілген, аликоттардың сырғанауына мүмкіндік беретін тот баспайтын болаттан жасалған жол жасады. Бұл жүйе аликоттарды өндіріс кезінде де, кейін қызмет көрсету кезінде де оңай реттеуге мүмкіндік береді.
Әр нотаға төрт сап
Боргато пианиноларында жоғары регистрде әр нотаға төрт кылдан орналастырылған. Төртінші кыл тікелей соғылады, және ол Блютнер пианиноларындағыдай қосымша кыл емес. Бұл тәсіл фортепиано тарихында әр түрлі кезеңдерде кездескен: Конрад Граф Людвиг ван Бетховенге осының алғашқы мысалын көрсеткен, ал кейінірек шамамен 1900 жылдары (Луис Касали, Барселона) және 1940 жылдары (Август Фёрстер) да осындай мысалдарды кездестіруге болады.
Өлшемі
Fazioli сонымен қатар фортепианоның көлемін ұлғайту үшін батыл күш салды: олардың F308 моделі қазіргі уақытта жасалған ең үлкен тұрақты өндіріс фортепианосы болып табылады, оның ұзындығы 10 фут (3 м) және танымал Steinway D моделіне қарағанда бір жарым есе ауыр. Rubenstein R 371 – бұл 12 фут 2 дюйм ұзындықтағы (3.71 м), салмағы және джигпен дәнекерленген болат табақпен жабдықталған тапсырыс бойынша жасалған фортепиано. Steinbuhler & Company компаниясы 7/8 және 15/16 қалыпты өлшемдегі пернетақталар шығарады. Бұл пернетақталар кішірек қолдары бар музыканттардың кең ауқымды музыка орындау мүмкіндігін арттыру үшін жасалған. Компания Grand пианиноларға арналған пернетақта енгізулерді және кішірек (7/8) пернетақтасы бар толық тік пианиноларды сатады. Дэвид Клавинс жасаған 370i моделі – Германиядағы Тюбинген университетінде орнатылған 88 пернелі тік пианино. 370 саны пианиноның биіктігінің сантиметрлік өлшемін (12 фут) көрсетеді, ал i әрпі «интеграцияланған» дегенді білдіреді (ғимаратқа орнатылған, емес, бос тұрған). Пернетақта мен механизм пианиноның жоғарғы бөлігінде орналасқан. Осы аспапта ойнау үшін орындаушы баспалдақпен жоғары сатыға көтеріліп, айналып, пианиноның алдына отыруы керек. Фортепианоның жалпы салмағы екі мың фунтқа жетеді. Пианиноның рамасы мен резонаторлық тақтасы екі тік болат бағанамен сүйеніп тұр, ал толық ашық резонаторлық тақтасы Steinway Model D-дің екі еседен астам ауданына ие. Ең төменгі бас ішегінің (A0) қалыңдығы 3 мм, ал оның дыбықталған ұзындығы 9,94 фут. Клавинс сонымен қатар биіктігі 15 футқа жуық және 102 нотадан (төменгі C0 – Bösendorfer Imperial 290 сияқты, F8-ге дейін, көптеген пианинолардағы ең жоғары C-ден бес нота жоғары) құралатын Modell 450i орнатуды жоспарлап отыр. Жаңа Зеландиялық Адриан Манн 16 жасында 5,7 метрлік (18,7 фут) фортепиано жасау жобасын бастады. «Александр» пианиносы деп аталатын бұл аспапта көптеген музыканттар ойнаған.
The Rubenstein R 371 is a custom built piano that is 12 feet 2 inches long (3.71 m), weighs , and features a jig welded steel plate. Steinbuhler & Company produce keyboards that are 7/8 and 15/16 normal size. The keyboards were designed to make it possible for players with smaller hands to play a larger range of music. The company sells keyboard inserts for Grand pianos and complete upright pianos with smaller (7/8) keyboards. The Modell 370i, built by David Klavins, is a custom 88 key upright piano permanently installed at the University of Tübingen in Germany. The number 370 refers to the number of centimeters of the height of the piano (12 feet), while the i stands for "integrated" (into a building, as opposed to free standing). The keyboard and action are situated near the top of the piano. In order to play the instrument, a performer must climb a flight of stairs to an elevated platform and walk around to sit down in front of the piano. The entire piano weighs two thousand pounds. The frame and soundboard of the piano are supported by two vertical beams of steel, and the fully exposed soundboard has over twice the area of the Steinway Model D. The lowest bass string (A0) is only 3mm thick, and its speaking length is 9.94 feet. Klavins is also planning the installation of a Modell 450i, which will be nearly 15 feet tall and include 102 notes, from a low C0 (like the Bösendorfer Imperial 290) to F8, five notes above the highest C on most pianos. Adrian Mann of New Zealand started on a project of building a 5.7 m (18.7 ft) long piano when he was aged 16. Known as the Alexander piano, it has been played by many artists.
Әдеттегі пішіні жоқ пианинолар
Шиммель пианино компаниясы пианиноның сыртқы түрімен тәжірибелер жасады. Олардың бірі – акрил шыныдан жасалған қабырғасы, қақпағы және корпусының басқа да бөліктері бар рояль. Қолданылған материалдың акустикалық қасиеттері өте жақсы деп айтылады. Дегенмен, акрил рояльдің ерекше түрі, сондай-ақ оның жоғары бағасы оны жаңалық ретінде сақтап тұр. Шиммель сонымен қатар Otmar Alt және Luigi Colani суретшілерімен бірлесіп, дәстүрден тыс сыртқы түрі бар басқа да пианиноларды, оның ішінде шыны пианиноны да жасады. 1988 жылы Steinway & Sons компаниясы өздерінің 135 жылдығын мерекелеу үшін D үлгісіндегі концерттік рояльдің арнайы нұсқасын жасады. Бұл пианиноның сериялық нөмірі 500 000-ға тең.
Цифрлық инновациялар
Цифрлық технология ескі фортепианоның әлдеқайда сезімтал және икемді нұсқасын жасауға мүмкіндік береді; мысалы, қазіргі заманғы цифрлық фортепиано ойнатумен қатар жазуға да қабілетті. Бұл фортепианолар көбінесе «гибридті фортепианолар» деп аталады, себебі олар акустикалық фортепианолардың (фортепианоның дыбысы ішектерге соққы беретін механикалық балғалар арқылы жасалады) және цифрлық фортепианолардың (жазу/ойнату мүмкіндігі, сондай-ақ синтезатор мен аудио дыбыс мүмкіндігі) қасиеттерін біріктіреді. Қазіргі таңда осы нарықта бес ірі өндіруші бәсекелесіп жатыр; сілтемелер төменде келтірілген. Сонымен қатар, ішектері жоқ электронды пернетақталар мен цифрлық фортепианолар да дамуда. Әсіресе, эстрадалық музыкамен айналысатын музыканттар үшін олардың портативтілігі мен синтезделген дыбыстардың кең ауқымы оларды аса танымал еткен.