Кіріспе

Тері түсіне негізделген кемсітушілік немесе дискриминация, сондай-ақ колоризм немесе шейдизм деп аталады, бұл кейбір этникалық топтардың адамдарына немесе қараңғы терілі нәсілге жататындай көрінетін адамдарға терісінің түсіне байланысты түрліше қараушылықты білдіреді. Колоризм – нәсілшілдіктің адамдар психологиясында қалай көрініс беретіні және оның сұлулық, байлық және жеңілдік туралы ұғымдарына қалай әсер ететініне назар аударады. Расизм мен колоризмнің арасындағы басты айырмашылық – расизм бір топтың екіншісін бағындыруымен немесе нәсілдік басымдыққа сенумен айналысса, колоризм топ ішіндегі дискриминациямен қатар, топтар арасындағы дискриминациямен де айналысады. Зерттеулер АҚШ және Еуропада қылмыстық әділет жүйесі, бизнес, экономика, тұрғын үй, денсаулық сақтау, бұқаралық ақпарат құралдары және саясат салаларында тері түсіне негізделген дискриминацияның көптеген мысалдарын анықтады. Сонымен қатар, білім беру жүйесінде тері түсіне байланысты көзқарастардың бар екенін көрсететін зерттеулер де жүргізілді. Түсті терілі студенттер жоғары білім алуға байланысты жоғары шығындарға және артықшылықты бағдарламаларда теңсіздікке тап болады, сондай-ақ басқа маргиналды топтардан келген ұстаздарының немесе әріптестерінің назарына ілігеді. Бұл мәселе АҚШ-та ғана емес, Африка, Азия және Оңтүстік Американың көптеген елдерінде де ашық терілі адамдардың артықшылыққа ие екендігі байқалады. Тарихи маңызы азырақ болғанымен, топ ішіндегі кемсітушілік ашық терілі адамдарға да қатысты болуы мүмкін, бұл кері колоризм деп аталады.

Дүниежүзі бойынша

Расизм қазіргі өмірдің дерлік барлық саласына әсер етеді. Зерттеулер этникалық азшылықтарға жоғары білім алу және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерінің азайғанын, полиция тарапынан күшті бақылауға түсетінін, сондай-ақ дәрігерлерден тиісті көмек алу ықтималдығының төмендеуін көрсетеді. Бірнеше мета-талдаулар Солтүстік Америка және Еуропа еңбек нарығында жұмысқа алу кезінде этникалық және нәсілдік дискриминацияға байланысты мол деректерді анықтады. 2016 жылғы ЭҮДҰ елдерінде 1990-2015 жылдар аралығында жүргізілген 43 жеке зерттеудегі 738 корреспонденциялық сынақтың мета-талдауы Еуропа мен Солтүстік Америкадағы жұмысқа алу процестерінде кең таралған нәсілдік дискриминацияны көрсетті. Теңдес азшылық өкілдеріне сұхбатқа шақыру үшін басымдыққа ие кандидаттарға қарағанда шамамен 50% көбірек өтініш жіберу қажет.

Африка

Еуропалық отарлау дәуірінде Африкаға саяхат жасағандар барлық қара әйелдерге қатысты дене бітімі туралы еуропалық түсініктерді күшейте түсті, олардың денесінің үлкен болуын қалыпты нәрсе ретінде көрсетті. Бұл олардың "өзгешелігінің", нашар фенотипінің, артта қалған мәдениеті мен зиялы деңгейінің белгісі болды. Африканың кейбір аймақтарында ашық терілі адамдар қараңғы терілілерге қарағанда көбірек тартымды және сәтті деп есептеледі. Кейбір елдерде бұл кедергі миллиондаған әйелдер мен еркектердің терісін ағарту процедураларына жүгінуіне себеп болды, олардың көптегені денсаулыққа зиянды. Африкада тері ағартудың тарихы еуропалық отарлаушылыққа дейін жетеді, онда ашық терілі адамдар қараңғы терілілерге қарағанда артықшылықтарға ие болды. Руандадағы еуропалық отаршылар түске негізделген касталық жүйені құрды, оған сәйкес тутсилер ашық терісіне байланысты хутулардан жоғары тұрды, бұл колонизацияға дейін Руандада болмаған нәсілдік саяси үлгілердің қалыптасуына әкелді. Отарланған Африка елдеріндегі нәсілдік иерархия мен түс айырмашылығының нәтижесінде көптеген қараңғы терілі адамдар психологиялық зардаптарға ұшырады. Әсіресе Қытай, Оңтүстік Корея, Тайвань, Гонконг, Вьетнам, Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Филиппин, Индонезия, Таиланд және Жапония сияқты елдерде. Шығыс Азияда тері ағартудың тарихы көне дәуірге дейін жетеді. Көне дәуірде күннің күшті сәулесі түсетін аймақта ашық тері болу байлық пен мәртебенің белгісі болды, өйткені осындай мәртебелі адамдар үй ішінде қала алса, ал қызметшілер сыртта жұмыс істеуге мәжбүр болды. Шығыс Азияда ашық терілі әйелдерге тарихи түрде көңіл бөлгені, қазіргі батыс мәдениетінен өзгеше, онда күйдірілген және қоңыр терілі әйелдерге көбірек баға беріледі. Бірақ түс таңдауы да артықшылықпен байланысты болды: күйдірілген тері демалысқа және күйдіруге уақыты бар адамдармен байланысты болды. Бонни Адриан американдық мәдениет ақ терілі әйелдерді ақ терісі мен қызғылт түсті белгілері үшін кемсінтіп, олардың ақ терісін қараңғылатуға тырысып, тері рагы мен әжімге ұшырауы мүмкін екенін жазады. 21-ғасырғы зерттеулерге сәйкес, Қытайдағы әйелдер жақында күйдірілген теріні жаңа әйелдік сұлулық идеалы деп жариялады, оны дені сау және тартымды деп санайды. Тай Вэй Лимнің сөзіне қарағанда, қазір қытайлық әйелдер бұқаралық ақпарат құралдарында қола түсті терімен пайда болады, бұл қытайлық патриархаттың ыдырауынан әйелдердің тәуелсіздігін қайтару ретінде қарастырылады.

Жапония

Хироси Вагацума "Дейдалус" журналында жапон мәдениетінің тері түсін рухани жетілу деңгейінің немесе жабайылық деңгейінің белгісі ретінде басқа физикалық ерекшеліктермен байланыстырғанын жазды. Ғалым ежелгі жапон мақалын қайталайды: "Ақ тері жеті кемшілікті жабады". Жарнамалық стендтерде және телеарналарда паназиялық жүздердің көптеп қолданылуы елде қызу пікірталас тудырды. Бұл мәселе 2009 жылы Малайзия саясаткері Зайнуддин Майдин теледидар мен стендтердегі паназиялық жүздерді азайтуға, олардың орнына жергілікті телеарналарда малай, қытай және үнді жүздерінің санын арттыруға шақырған кезде айқын болды. Азия (малай, қытай немесе үнді) және еуропалық тегі бар, сондай-ақ ақ теріге ие малайзиялықтарға басымдық беруге байланысты дауларға қарамастан, саладағы басқа сарапшылар паназиялық жүздерді малайзиялықтардың нәсілдік әртүрлілігін көрсету үшін пайдалануға болатынын айтты. 1993 жылы Ақпарат министрі ұсынғандай, мұндай жүздерді әртүрлі нәсілдік топтарға өнімді жарнамалау үшін де қолдануға болады.

Үндістан

Үндістандағы түс айырмашылығының салдары ел құрылғаннан бері көрініп тұр. Үндістан субконтинентіндегі моғол, солтүстік және еуропалық отаршылдық үкімшілігінің қалдырған мұрасы, қазіргі заманда ашық тері мен билік арасындағы қатынастарға әсер етті. Үндістандағы түс айырмашылығына еуропалықтардың көзқарасы да себеп болды, олар әкімшілік лауазымдар мен басқа да маңызды әлеуметтік орындарға ашық терілі адамдарды артықшылыққа қойды, сондықтан билік ашық терімен байланыстырылды. Бай үндістер көбінесе күнге аз ұшырағандықтан ашық терілі болады. Сонымен қатар, адамдардың қызметі де ескерілді. Мысалы, шаруалар отбасына туған адам, әдетте, сол отбасынан кетуге мүмкіндік таппады. Мамандықтар арасындағы көші-қон сирек болды, ал касталық жүйенің заңдылығы 1948 жылы өзгергенімен, ол әлі де күшті және елдің көптеген аймақтарында сақталып келеді. Осы факторлар касталық жүйенің қалыптасуына себеп болды, ол экономикалық жағдай мен әлеуметтік мәртебені қамтыды. Еуропалық шенеуніктер де бұрыннан қалыптасқан көзқарастарға ие болды. Бұл көзқарас әлі де сақталған. Түс айырмашылығының әлеуметтік салдары бар, олардың көптегені қараңғы терілі үндістердің әлеуметтік-экономикалық мүмкіндіктерін қатты шектейді. Бұл гендерлік стереотиптерге және аймақтық кемсітуге әкелуі мүмкін. Меланин индексін зерттеулер әр аймақтағы адамдардың тері түсінің әртүрлі екенін көрсетіп, бұл осы аймақтарда қараңғы терілі адамдарға қатысты кемсітушіліктің деңгейіне әсер етеді. Үндістанның кейбір аймақтарында қараңғы терілі адамдарды "кір" деп есептейді және олар ашық терілі адамдардан төмен мәртебелі саналады. Ашық тері еркектер мен әйелдердің сұлулығымен, нәсілдік басымдығымен және билікпен байланыстырылады, сонымен қатар некеге, жұмысқа, мәртебеге және табысқа да күшті әсер етеді. Махараштра штатында, үкіметтік стипендия бағдарламасы арқылы ұшқыштарға оқуға жіберілген жас тайпалық қыздар тобы, әйелдерді күшейтуді мақсат еткенімен, бағдарлама қараңғы терілі әйелдерді күшейте алмады. Қыздардың көпшілігі қараңғы терісіне байланысты жұмысқа қабылданбады. Аз ғана қыздар жұмысқа орналасты, бірақ олар көзге көрінбейтін жердегі техникалық қызметкерлер ретінде жұмыс істеді. Вердани және басқалардың пікірінше, түс айырмашылығының тұрақты болуы – Үндістанды британдық отарлаудың салдары, сол кезде үнді әйелдері гиперфеминизацияланып, отарлаушылар жұмыс істеуге тым ұялды деп есептелді, ал үнді еркектері әлсіз деп саналды. Үндістандағы түс айырмашылығының басқа да түрлерін косметика индустриясында көруге болады, онда теріні ағартуға арналған "ақ теріге" арналған кремдер танымал. Үнді кино және медиа индустриясында көптеген жалдаулар ашық терілі адамдардың арасынан жасалады, ал актерлер мен актрисалар көбінесе ашық көрінуі үшін фотошоппен өңделеді. Теріні ағартудың психикалық және физикалық денсаулыққа, әсіресе әйелдерге, зиянды әсері бар екені дәлелденді, олар осы мәселеде ерлерге қарағанда ауыр жүк көтереді. Бұл әлеуметтік ортада психикалық денсаулыққа зиян келтіреді, теріге арналған кремдерді қолданушылар өнімді қолданғаннан кейін де тері түсіне қанағаттанбайды. Регулиленбеген өнімдерде дерматит, химиялық күйіктерге және ауыр жағдайларда тері қатерлі ісігі мен меланоманың пайда болу қаупін арттыратын зиянды химиялық заттар болуы мүмкін. Осы механизмдер қазіргі әлемнің көп бөлігін бақылайтын капиталистік институттардың болуымен өзара әрекеттесетін болғандықтан, теріні ағарту индустриясы әлсіз адамдарды пайдалану арқылы осы жүйеге пайда әкеледі. АҚШ-та африкалық америкалық Джордж Флойдтың өлтірілуі, нәсілшілікке қарсы бүкіл әлемдік наразылықтарға әкелді, Үндістандағы түс айырмашылығы және тері түсі туралы пікірталас бірнеше БАҚ-та талқыланды. Жалпы сынның бір бөлігі ретінде, үлкен үнділік танысу сайты, Shaadi.com, әлеуетті серіктесі үшін тері түсін таңдауға мүмкіндік беретін сүзгіні алып тастады. Үндістаннан тыс жерлерде қараңғы терілі адамдар мен иммигранттарға, әдетте, өз елінде кездесетін жағдайларға ұқсас, әлеуметтік құрмет пен қабылдау деңгейі төмен.

Шри-Ланка

Ақ тері – қазіргі Шри-Ланка қоғамындағы сұлулықтың идеалы, бірақ оның тамыры елдегі ежелгі сұлулық идеалдарына байланысты. Шри-Ланкада ақтайтын компоненттері бар тері күтімдік заттар және басқа да өнімдер кеңінен сатылады және әйелдер арасында танымал. Боливуд фильмдері мен корей драмаларында ақ терілі актерлер мен актрисалар жиі кездеседі, ал олардың екеуі де Шри-Ланкада кең танылып, үлкен ықпалға ие.

Еуропа

Еуропалық Одақта тұратын африкалық қара нәсілді адамдар тері түсіне байланысты кемсітуге ұшырағанын хабарлады. Жалпы алғанда, тері түсіне қатысты кемсіту туралы хабарлар жыныс бойынша айырмашылық көрсетпеді, ерлер мен әйелдердің тең үлесі (38%) тері түсіне байланысты кемсітуге ұшырағанын мәлімдеді. Ұлыбритания университеттерінің 2019 жылғы баяндамасы студенттердің нәсілі мен ұлты олардың білім деңгейіне елеулі әсер ететінін көрсетті. 2017-2018 жылдарға қатысты осы баяндамада ақ студенттер мен қара және азшылық ұлт өкілдерінің (BAME) бірінші немесе 2:1 дипломмен бітіру мүмкіндігі арасында 13% айырмашылық тіркелді. 2023 жылы Кембридж университеті жүргізген және Ұлыбританиядағы қара нәсілді адамдардың ең ірі үлгісін қамтыған сауалнамада 88% жұмыста нәсілдік кемсітуге ұшырағанын, 79% полицияның қара нәсілділерді тексеру және іздеу құқығын қолдануда әділетсіздікке ұшырағанын, ал 80% нәсілдік кемсітутің жас қара нәсілді студенттердің оқу жетістіктеріне ең үлкен кедергі екенімен келісті.

Бразилия

Бразилия Африкадан тыс африкалық текті халықтың ең көп санына ие. Терісі ашық араласқан адамдар, әдетте, терісі қара араласқан адамдарға қарағанда жоғары әлеуметтік мобильділікке қол жеткізеді. Еуропалық текті элиталардың арасында, көзге көрінетін африкалық текті элиталарға қарағанда адамдар саны көп. Бразилияда денсаулық сақтау, білім беру және табыс тұрғысынан нәсілдер арасында үлкен айырмашылықтар бар. Жақында жасалған зерттеу көрсеткендей, тері түсі Бразилиядағы әлеуметтік теңсіздікті "расадан" (яғни Бразилиядағы халық санағында қолданылатын "расалық түс" санаттарынан) гөрі күштірек болжайды. Бұл әлеуметтік қабылдау бойынша тері түсі мен "раса" бір емес екенін көрсетеді. Қоңырлар мен қаралар халықтың 50 пайызынан астамын құраса да, сайланған саясаткерлердің 25 пайызынан аз бөлігін құрайды. 2016 жылы өткізілген зерттеуде, егіздерді пайдаланып, тұрғын үй және отбасылық ерекшеліктерді бақылау арқылы, ақ емес егіздердің білім беру жүйесінде кемсітушілікке ұшырағаны анықталды. 2015 жылы Бразилиядағы мұғалімдердің бағалауындағы нәсілдік дискриминация туралы зерттеу, бразилиялық математика мұғалімдерінің бірдей білімі мен мінез-құлқы бар қара түсті оқушыларға қарағанда ақ түсті оқушыларға жақсы баға бергенін көрсетті. 2018 жылғы мақалада дискриминациялық жұмысқа қабылдау және жұмыста ұстау саясаты жалпы нәсілдік жалақы айырмашылығының 6-8 пайызын құрайтыны анықталды.

Чили

Чилиде басқа мәдениеттер мен этникалық топтардың кең түрлілігі бар. Чилидегі түрлілік әлеуметтік-экономикалық жағдай арқылы түс айырмашылығын көрсетеді, бұл қараңғырақ тері түсінің бағаланбауы туралы бұрыннан қалыптасқан көзқарасты күшейтеді. 2016 жылғы зерттеуде чилилік мектеп мұғалімдерінің қара терілі оқушылардан (моренос) ақ терілі оқушылардан (бланкос) гөрі аз үміттенгені анықталды. Тіпті қараңғы тері мен күйген тері арасындағы айырмашылықтар да әртүрлі мәртебелерді білдіреді: күйген тері адамдардың жағажайға барып, күйдіретін құралдар сатып алуға мүмкіндігі бар екенін көрсетеді. Колонизация тарихына байланысты, қараңғырақ терілі адамдар (көптеген жағдайларда, құл болған африкалықтардың ұрпақтары) автоматты түрде төменгі тапқа жататындығы қабылданады. Қазіргі зерттеулер көптеген чилиліктердің ашық түсті болуды қалайтынын көрсетті. Ақ түс экономикалық жағдаймен де байланысты; егер білімді және жетістікке жеткен болса, аралас нәсілді адам "ақ" деп есептелуі мүмкін.

Мексика

2017 жылғы зерттеуде ең қараңғы және ең ашық терілі ақ мексикалықтардың білім деңгейі арасындағы 45% айырмашылық және елдегі байлықтың тері түсімен байланысты екендігі анықталды. Мексикадағы түс айырмашылығы – бұл қараңғы терілі адамдардың өміріне әсер ететін мәселе. Түс мексикалықтардың күнделікті өміріне, жұмысқа орналасу мүмкіндігіне және өздеріне деген құрметіне әсер етеді. Мексикалықтардың испандықтар, африкалықтар, немістер және басқа еуропалықтар сияқты, түпкі текті халықтардан өзге де көптеген ата-бабалары бар. 2010 жылы 3 миллион болған аралас нәсілді мексикалықтардың саны 2020 жылы 20 миллионнан асты, себебі аралас нәсілді мойындаушылар көбейді. Мексикалықтардың тері түсі ақтан қараға дейін өзгеруі мүмкін; мексикалықтардың жартысынан астамы метис немесе аралас нәсілді деп санайды. Ашық терілі мексикалықтар билік орындарында жұмыс істеуге көбірек мүмкіндік алды, ал қараңғы терілілер төмен біліктілікті талап ететін лауазымдарға ие болды. Вандербильт университетінің зерттеуіне сәйкес, мексикалықтардың орташа айлық табысы 193 АҚШ доллары болса, ашық терілі азаматтардың табысы 220 АҚШ долларын құрады. Еуропалық тегі бар және ашық терілі афроамерикандықтар қара терілі әріптестерінен ақылдырақ және жоғары саналды. Осыған байланысты, оларға білім алуға, жер мен мүлік сатып алуға мүмкіндік берілді. Колоризм – еуропалық отарлаушылардың құл африкалықтарын бөліп, ақ түске жақындаған сайын идеалды бейнеге ие болу идеясын таратуға пайдаланған құралы. Колоризмнің алғашқы көріністерінің бірі – құл иелерінің тек ашық терілі құлдарды үйде жұмыс істеуге, ал қараңғы терілілерді егістіктегі қатал жағдайларға ұшыратуы болды. Бұл құлдар арасындағы түсініспеушілікке және олардың қожайындарына қарсы бірігіп тұруына кедері келтірді. Тері түсін анықтау үшін әр түрлі сынақтар пайда болды, ең танымал – қоңыр қағаз қап сынағы. Егер адамның терісі қоңыр қағаз қаптан қараңғырақ болса, ол "тынышсыз қара" деп есептелді. Бұл сынақтың шығу тегі белгісіз болғанымен, ол 20 ғасырдың қара мәдениетінде кеңінен таралған. Африкалық американдықтар құлдыққа түскен кезде құл иелері олардың терісінің түсін қағаз қаппен салыстырып, үй ішінде жұмыс істеуге тым қара екенін анықтау үшін "қағаз қап сынағын" қолданды. Африкалық американдықтардың ашық терілі болуға және еуропалық ерекшеліктерге құштарлығы құлдыққа дейін барып тоқталады. Ашық терілі құлдар үй ішінде жұмыс істеуге мүмкіндік алды, ал қараңғы терілі құлдар егістікте жұмыс істеуге мәжбүр болды. Африкалық американдық құлдардың терісі олардың қалай ұсталғанын және олардың мәжбүрлі өмір салтына бағынбаған жағдайда жазаларының қаттылығын көрсетті. Тері күтіміне арналған өнімдер мен қызметтерді сатып алуға қол жеткізу және ресурстар африкалық американдық әйелдер арасындағы түс айырмашылығына қатысты түсініктерге әсер етті, себебі құл және кедейленген қара әйелдер өздерінің киімдерін киюде шектеліп қалды, бұл олардың қожайындарымен қарым-қатынасына әсер етті. Мысалы, ашық терілі қара әйелдер қожайындарының үйінде "үй шаруасына жарамды негрлер" ретінде сатылды. Қап сынағынан басқа, тарақ сынағы мен есік сынағы да қолданылды. Тарақ сынағы адамның шашының қисықтығын өлшеу үшін қолданылды. Мақсаты – тарақты шаштан тоқтамай өткізу. Есік сынағы кейбір африкалық американдық клубтар мен шіркеулерде танымал болды. Осы клубтар мен шіркеулерді басқаратын адамдар есіктерін қоңыр түске бояды, бұл қоңыр қағаз қап сынағына ұқсас болды, және егер адамның терісі есіктің түсінен қараңғырақ болса, олар мекемеге кіргізілмеді. Бұл сынақтар әлемде қандай "қаралық" деңгейі қабылданатынын және қандай деңгейі қабылданбайтынын өлшеу үшін қолданылды. Ашық терілі құлдарға үйде жұмыс істеуге рұқсат берілгендіктен, олар қараңғы терілі құлдарға қарағанда білімді болу ықтималдығы жоғары болды. Сондықтан қара нәсілділер ақымақ және білімсіз деген стереотип қалыптасқан. Ғалымдар болашақта әдеміліктің ең сүйікті түсі ақ пен қара емес, аралас түске айналады деп болжайды. Ғалымдар сондай-ақ, АҚШ-тың "мәдениеттің көптігі" қалыптасатынын болжайды, бұл нәсілдік келісімге қол жеткізуге бағытталған күш-жігерде нәсілдік алшақтықты жоюға көмектеседі, бұл кейбір адамдар "Американың қоңырлануы" деп атайды. Матрицаның төрт компоненті бар: аралас нәсілділер нәсілдік мәселелерді шешуге көмектеседі; ол нәсілдік прогрестің белгісі болып табылады; ол нәсілшілдіктің бар екенін көрсетеді; сондай-ақ, нәсілге назар аудару нәсілдік бейтараптық болмағандықтан нәсілшілдік екенін көрсетеді. Африкалық американдық зиялылары мен қоғамдық қайраткерлері, сондай-ақ басқа да либералдар мен прогрессивтер "Американың қоңырлануын" тума және афроамерикандықтардың ұзақ жылдар бойына талап етіп келген әлеуметтік әділет талаптарына қауіп деп қарастырады. Одан ары, олардың талаптары ғана емес, сонымен қатар "азаматтық құқықтар" сияқты олардың талаптарына негіз болатын құқықтық принциптердің мағынасы да өзгеруде. Мұндай қорқыныштарға ие болғандар үшін Американың қоңырлануы елге әлеуметтік әділеттен қашуға тағы бір мүмкіндік әкеледі. Бірнеше авторлар құлдықтан кейін афроамерикандық қоғамда кері түс айырмашылығы пайда болғанын атап өтті. Аралас нәсілді афроамерикандықтар кейбір қараңғы терілі адамдар тарапынан шынайы емес, жеңілдікке ие немесе тіпті "ақтан уланған" деп қарастырылды. Грег Картердің сөзіне сәйкес, бұл көзқарас көптеген көрнекті қара ұлтшылдары, соның ішінде У.Е.Б. Дюбуа және Маркус Гарви тарапынан қолдастырылды. Ибрам Х. Кенди түс айырмашылығы – "жарық және қара терілі адамдар туралы нәсілшіл идеялармен негізделген нәсілшіл саясаттардың жиынтығы" екенін жазды. Рональд Холл Солтүстік Мариан аралдарында кері түс айырмашылығының бір түрі пайда болғанын айтады, онда аралас нәсілді этникалық топтар кейде шынайы емес деп есептелді, тіпті олар дегенеративті деп қарастырылды, ал әртүрлі қоңыр тері түстері ақ теріден жоғары бағаланды. Pew Research Center мәліметтеріне сәйкес, АҚШ латиностарының 62% терісінің түсі олардың өркендеуіне әсер етеді дейді. Бұл зерттеу латиностардың 59% ашық терілі болудың испаниялықтарға өркендеуге көмектесетінін айтады. 2013 жылғы зерттеуде eBay сатушылары iPod-ты ақ қол ұстағанда қара қол ұстағаннан 21 пайызға көп ұсыныс алды. 2014 жылғы Economic Growth журналындағы зерттеуде қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылық және терроризм, сондай-ақ сегрегациялық заңдар афроамерикандықтардың экономикалық белсенділігі мен инновацияларын төмендеткені анықталды. Бүгінде қара қоғамда "көлемді" қара әйел денесі тойланады, бірақ сындық нәсіл теориясының маманы Джентлс Пиарттың сөзіне сәйкес, бұл қара әйелдердің стереотиптік "көлемді" денелерін тартымсыз деп есептеген ақ отарлаушылардың көзқарасын жоймайды. 2020 жылғы 17 банкке жасалған аудитте, Paycheck Protection Program арқылы несие алған қара бизнес иелері ақ бизнес иелеріне қарағанда нашар қызмет алды. Автобус жүргізушілері ақ жолаушыларға қарағанда қара жолаушыларға қатысты айқын кемсітушілік жасады.

Қылмыстық сот

Зерттеулер полицияның нәсілдік сипаттама жасау, азшылықтар тұратын аудандардағы полиция күштерін артық шоғырландыру және топтық жағдайға қатысты көзқарас сияқты тәжірибелері қылмыскер күдіктілер арасында нәсілдік азшылықтардың үлесінің артуына себеп болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сондай-ақ зерттеулер сот жүйесінде дискриминация бар екенін, бұл нәсілдік азшылықтарға қатысты сотталғандар санының және оларға қатысты қолайсыз үкімдердің көбеюіне әкеледі. Тағы да зерттеулер көрсетіп тұр, тіпті табыс және басқа да факторларды ескергенде, әкесіз отбасыларда өскен балалар (анасы ғана, анасы мен әкесі, туыстары/басқалары) түрмеге түсу мүмкіндігі әлдеқайда жоғары. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, қара нәсілді жастардың жалғыз ата-аналы отбасыларының саны ақ нәсілді отбасылармен салыстырғанда 64%-ды құрайды, ал ақ нәсілді отбасыларда бұл көрсеткіш 24% ғана.

Полиция, тұтқындау және қадағалау

2019 жылғы зерттеуде 25 жылдық кезеңде АҚШ-тың әрбір шерифінің нәсілдік құрамы туралы деректер жинағы қолданылды. Зерттеу нәтижесінде "ақ шерифтер кезінде қара нәсілділердің тұтқындалу көрсеткіші ақ нәсілділерге қарағанда едәуір жоғары" екені және бұл әсердің "ауыр емес құқық бұзушылықтар үшін тұтқындаулар мен қара нәсілділерге қатысты қылмыстарды нысанаға алу арқылы туындайтыны" анықталды. Топтық жағдайға байланысты пікірлер жол қозғалысы ережелерін бұзу туралы хабарламаларда да байқалады, себебі қара және ақ полицейлер өз тобына жатпағандарды айыптауға көбірек бейім. Азиялық американдықтар мен афроамерикандықтар сияқты кейбір этникалық топтар ақ нәсілді еркектерге қарағанда 100 есе көп қате танылды. Авторлар сонымен қатар "қара нәсілді еркектердің бойы мен қауіп-қатер туралы түсінік арасындағы себептік байланысты анықтады, әсіресе қара нәсілділердің ақ нәсілділерге қарағанда қауіптірек екені туралы стереотиптерді қолдайтындар үшін". Nature журналында 2020 жылы жарияланған зерттеуде қара нәсілді жүргізушілердің ақ нәсілді жүргізушілерге қарағанда жиі тоқтатылатыны және полицияның қара және испаниялық жүргізушілерді тексеру шегі ақ нәсілділерге қарағанда төмен екені анықталды (тексеру кезінде табылған контрабанда мөлшеріне сәйкес). 2021 жылғы Quarterly Journal of Economics журналында жарияланған зерттеуде де ұқсас нәтижелер алынды. 2021 жылғы American Economic Review журналында жүргізілген зерттеуде аз ұлт өкілдерінің жол жүру билеттеріне жеңілдік алу мүмкіндігі ақ нәсілді жүргізушілерге қарағанда айтарлықтай төмен екені анықталды; зерттеу Флорида автокөлік патрулінің 42% қызметкері нәсілдік дискриминация жасағанын көрсетті. 2013 жылғы Америка азаматтық бостандықтары одағының есебінде қара нәсілділердің "марихуана иелігі үшін ақ нәсілділерге қарағанда 3,73 есе көп қамауға алынғаны" көрсетілді, бірақ "қара және ақ нәсілділердің есірткі, соның ішінде марихуананы қолдану деңгейі шамалас".

Полиция қызметкерлерінің адам өлтіруі және күш қолдануы

Расизм полиция саласында да кездеседі. Мысалы, Ұлыбританияның "тоқтату және тексеру" заңдары қара нәсілділерге, әсіресе қара нәсілді ер адамдарға қатысты пропорционалды түрде жиі қолданылған. Америка Құрама Штаттарында қара нәсілді адамдарға қарсы артық күш қолдану да жиі кездеседі. АҚШ полициясы қарусыз ақ американдықтарға қарағанда қарусыз қара американдықтарды өлтіруде көбірек жағдайлар тіркелген. Зерттеуде қара және латиноамерикандықтарға қатысты өлімге әкелмейтін және өлімге әкелетін зорлық-зомбылыққа қатысты бейтараптық анықталды, яғни "күштің қарқындылығы артқан сайын (мысалы, тұтқындамай қолғап салу, қаруын көрсету немесе қолдану, бұрышпен шашырату немесе таяқ қолдану), кез келген азаматтың мұндай қатынасқа түсу ықтималдығы төмен, бірақ нәсілдік айырмашылықтар таңқаларлықтай тұрақты болып қалады", сондай-ақ "[жақында ғана полицияның атысқа қатысуы туралы деректер өте сирек болды және оқиғаның мән-жайы туралы ақпарат аз болды" делінген. NBER зерттеуінің авторы Роланд Г. Фрайер кіші Дюрлауф пен Хекманның оның үлгісі "тоқтатуларға негізделген" деген қате пікір білдіргенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, "деректердің басым бөлігі 911 нөміріне келіп түскен қоңыраулар арқылы жиналған, онда азаматтар полицияның көмегін сұраған". 2018 жылы American Journal of Public Health журналында жарияланған зерттеуде полициядан туындаған өлім-жітім көрсеткіші 100 000 адамға қара нәсілді ерлер үшін 1,9-2,4, испандық ерлер үшін 0,8-1,2, ал ақ нәсілді ерлер үшін 0,6-0,7 құрады. Әділет министрлігінің есептерінде Балтимор, Мэриленд және Фергюсон, Миссури қалаларындағы полицияның жүйелі түрде қара нәсілді тұрғындарды тоқтатып, тексеру (кей жағдайларда, жеке тексеру), және мазалау фактілері анықталды. 2017 жылғы қаңтардағы Әділет министрлігінің баяндамасында Чикаго полициясының "конституцияға қайшы келетін артық күш қолдану үлгісіне қатысқаны" және Чикаго мэрі құрған тәуелсіз комиссияның полицияның "түсті терілі адамдардың өміріне құрметсіздікпен қарауы" айтылды. 2018 жылғы зерттеуде полиция тарапынан өлімге ұшырағандардың арасында ақ емес ұлт өкілдерінің көп болуы анықталды, бірақ ақ нәсілді офицерлердің ақ емес ұлт өкілдеріне қарағанда ақ нәсілділерге қарсы күш қолдану ықтималдығы жоғары емес екені көрсетілді. 2019 жылы Journal of Politics журналында жарияланған зерттеуде полиция қызметкерлерінің қара нәсілділерге қарсы өлімге әкелетін күш қолдану ықтималдығы жоғары екені анықталды, бірақ бұл "афроамерикалықтардың полициямен байланыс деңгейінің жоғары болуымен және осы қатынас кезіндегі жағдайлар мен офицерлердің бейтараптығындағы айырмашылықтарға байланысты" деп түйінделді. 2019 жылы Proceedings of the National Academy of Sciences журналында жарияланған зерттеуде қара нәсілділер мен америкалық үндістер/Алясканың жергілікті тұрғындарының ақ нәсілділерге қарағанда полиция тарапынан өлтірілу ықтималдығы жоғары екені, ал латиноамерикандық ерлердің ақ нәсілділерге қарағанда өлтірілу ықтималдығы жоғары екені көрсетілді. Зерттеуге сәйкес, "жас түсті терілі жігіттер үшін полиция күшін қолдану өлімнің басты себептерінің бірі болып табылады". Принстон университетінің ғалымдары зерттеу нәтижелерін сынап, зерттеу әдісі мен деректері авторлардың осы тұжырымға жетуіне мүмкіндік бермейтінін мәлімдеді. PNAS зерттеуінің авторлары Принстон ғалымдарының сын-пікірінен кейін мақалаларын түзетті. Техас A&M университетінің экономистерінің зерттеуі жоғарыда аталған әдебиетте анықталған таңдау қателіктерін түзетті, нәтижесінде ақ полицейлердің қара полицейлерге қарағанда күш пен қаруды көбірек қолданатыны және ақ полицейлердің қара тұратын аудандарда қару күшін бес есе көп қолданатыны анықталды. 2020 жылы American Political Science Review журналында жарияланған зерттеуде Нью-Йорктегі қара және латиноамерикандықтарға қарсы полиция күшін қолданудың 39% нәсілдік дискриминация болып табылғаны көрсетілді.

Айыппұл салу туралы шешімдер

2018 жылы «Эмпирикалық құқықтық зерттеулер журналында» жарияланған зерттеуде Техас штатындағы құқық қорғау органдарының қызметкерлері дүкен ұрыларын екі түрлі қылмыспен (біреуі ауыр, біреуі жеңіл) айыптауға мүмкіндік берген, мағынасы нақты емес заңға сәйкес, қара және испаноязықты азаматтарды ауыр қылмыспен айыптауға көбірек бейім екендігі анықталды. Маршалл жобасының 2017 жылғы есебінде ақ нәсілділердің қара нәсілді ер адамдарды өлтіруі, кез келген басқа нәсілдік комбинацияға қарағанда «негізді» деп танылуы ықтимал екендігі көрсетілді.

Заңдық өкілдік, кепілдік туралы шешімдер, сот процестері және айыптаулар

2019 жылғы аудиттік зерттеу адвокаттардың қара түсті есімдерге ие клиенттерді, ақ түсті есімдерге ие клиенттерге қарағанда қабылдауға көбірек бейім емес екенін көрсетті. 2018 жылғы «Quarterly Journal of Economics» журналында жарияланған зерттеуде Майами және Филадельфия қалаларындағы кепілдік беру судьяларының қара нәсілді айыпталушыларға қатысты нәсілдік дискриминация жасағаны анықталды, себебі ақ нәсілді айыпталушыларда сотқа дейінгі бұзушылықтар қара нәсілді айыпталушыларға қарағанда жоғары деңгейде болды. 2022 жылғы «American Economic Review» журналында жарияланған зерттеулер Нью-Йорк судьяларының кепілдік туралы шешімдер қабылдағанда қара нәсілді айыпталушыларға қатысты нәсілдік кемсітушілік танытқанын көрсетті. 2012 жылғы зерттеуде "(i) толығымен ақ жюрилерден құрылған жюрилер қара нәсілді айыпталушыларды ақ нәсілді айыпталушыларға қарағанда едәуір жиі (16 пайыздық таңдау) кінәлі деп табады және (ii) жюри жинағына кем дегенде бір қара мүше кірген кезде кінәлі деп табу көрсеткіштеріндегі бұл айырмашылық толығымен жойылады" деп белгіленді. Зорлау қылмыстары бойынша ДНК-экзонерациялары қара нәсілді айыпталушылардың ақ нәсілді айыпталушыларға қарағанда қате айыпталу ықтималдығының жоғары екенін күшті түрде көрсетеді.

Үкім шығару

Зерттеулер топтық жақындық (in-group bias) құбылысының дәлелін тапты, онда "қара (ақ) судьяларға кездейсоқ тағайындалған қара (ақ) жасөспірімдер түрмеге қамалу ықтималдығы жоғары (бақылауға алу орнына), және олар ұзағырақ мерзімге сотталады". 2014 жылғы «Journal of Political Economy» журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, сот үкімдеріндегі қара-ақ айырмашылықтың 9%-ын түсіндіруге болмады. Қылмыстық істерде орташа және күңгірт терілі афроамерикандықтар ақ немесе ашық терілі афроамерикандықтарға қарағанда 2,6 жылға ұзақ мерзімге сотталады. Егер құрбан болған адам ақ нәсілді болса, "қара" белгілері көбірек болған адамдар әлдеқайда қатаң жазаға тартылады. 2016 жылғы «Sarasota Herald Tribune» газетінің хабарламасында Флорида судьяларының қара нәсілді айыпталушыларды бірдей жағдайдағы ақ нәсілді айыпталушылардан әлдеқайда ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыратыны анықталды. Есірткі сақтау қылмысы үшін қара нәсілділер ақ нәсілділерге қарағанда екі есе көп мерзімге сотталады. Коннектикут штатында 1973-2007 жылдар аралығында өлім жазасын қолдану туралы 2014 жылғы зерттеуде "ақ нәсілді құрбан болғандарды өлтірген аз ұлт өкілдеріне, аз ұлт өкілдері өлтіргендерге қарағанда, айып тағу көрсеткіші әлдеқайда жоғары" деген қорытынды жасалды. Сондай-ақ, ақ нәсілділерді өлтірген аз ұлт өкілдерінің, бірдей жағдайлардағы ақ нәсілді айыпталушыларға қарағанда өлім жазасына кесілу ықтималдығы жоғары екендігіне күшті және статистикалық тұрғыдан маңызды дәлелдер бар.

Түрме жүйесі, шартты түрде босату және кешірім беру

2016 жылы New York Times газетінің талдауында «2015 жылы сотталғандарға қатысты ондаған мың тәртіптік шара, жүздеген беттік ішкі есептер және үш жылдық мерзімі өткеннен кейін босатылу туралы шешімдер Нью-Йорк штатының түрме жүйесінде нәсілдік теңсіздіктердің кең таралғанын көрсетті». Афроамерикандықтар мен латиноамерикандықтар ақтарға қарағанда жиірек оқшаулануға жіберіліп, онда ұзақ уақыт қамауда отырды.

Білім

АҚШ Жоғарғы Соты 1954 жылғы «Браун против Білім беру кеңесі» ісінде тері түсіне қарамастан, барлық балаларға тең және бірдей білім беру мүмкіндігі болуы керек деп шешім шығарды. Қазіргі уақытта АҚШ-та мемлекеттік қаржыландырылатын барлық мектептер бірдей деңгейде қаржыландырылмайды. Мектептер «федералды, штаттық және жергілікті үкіметтер» арқылы қаржыландырылады, сонымен қатар «штаттар білім беруді қаржыландыруда маңызды және арттырып келе жатқан рөл атқарады». «Жер салығы жергілікті билікке білім беруді қаржыландыруға негізгі көмек көрсетеді». АҚШ Білім министрлігінің мәліметінше, бұл жағдай «төмен кірісті мектептердің 40% астам бөлігіне» әсер етеді. Білім алу қара нәсілді жұмыскерлерге экономикалық теңдікке алып келмейтіндіктен, қара нәсілді студенттердің білімі үшін төлейтін қарыз нәсілдер арасындағы байлықтың айырмашылығын одан әрі кеңейтеді. Элиталық колледждер бейімділік шаралары арқылы аз ұлт өкілдерінің үміткерлерінің алуан түрлі тәжірибесін қарастырады. 2016 жылы PNAS журналында жарияланған зерттеуде қара және испаниялық студенттер дарынды балаларға арналған білім беру бағдарламаларында жүйелі түрде жеткіліксіз өкілдік еткені анықталды, мұнда мұғалімдер мен ата-аналар студенттерді осы бағдарламаларға жіберген. Ал 2000 жылғы мақалада түрлі-түсті студенттердің жоғары сыныптарға немесе дарынды студенттерге арналған бағдарламаларға қол жеткізудегі теңсіздіктер айтылған. Авторлар аз ұлт өкілдеріне қызмет көрсететін мектептердің көптеген ақ студенттерге қызмет көрсететін мектептерге қарағанда аз дәрежеде жоғары курстар ұсынатынын талдады. Осылайша, бұл статистика мәселенің жалғасып жатқанын және оның азайтылмағанын көрсетеді. «Қоңыр қағаз қап сынағы» немесе «қағаз қап кеші», сондай-ақ «үлдір сынағы» терминдері, бұрынғы афроамерикандық әйелдер мен ерлер ұйымдарында қолданылған рәсімге сілтеме жасайды, онда терісі қоңыр қағаз қаптан қара болған адамдарға ұйымға қабылдаудан бас тартқан. Спайк Лидің «Мектептік дағдарыс» фильмі тарихи афроамерикандық колледждер мен университеттердегі осы тәжірибені сатиралық тұрғыдан бейнеледі. «Қағаз қап сынағынан» басқа, ақ терілілер қатарына қабылдау шарттарына «тарақ сынағы» және шаштың қалыңдығын тексеру үшін «қалам сынағы», сондай-ақ жүздің еуропалық стандартына сәйкес келуін бағалау үшін «фонарь сынағы» кірді.

Денсаулық

2019 жылғы «Қоғамдық денсаулық сақтау туралы жылдық шолудағы» әдебиеттерді шолу көрсеткендей, құрылымдық расизм, мәдени расизм және жеке деңгейдегі кемсітушілік «расалық/этникалық азшылықтар мен денсаулықтағы расалық/этникалық теңсіздіктердің жағымсыз денсаулық салдарының түпкі себебі» болып табылады. 2020 жылғы зерттеуде қара нәсілді денсаулық сақтау қызметкерлерінің нәсілдік кемсітушілікке ұшырағаны анықталды, бұл нәсілдік мазалау мен жұмыстан босату деңгейін арттырып, мансаптық өсу мүмкіндіктерін төмендетті. 2020 жылғы сұхбаттасу зерттеуі қара түсті техниктерге ақ түсті техниктерге қарағанда өзгеше қаралатынын көрсетті. Қарапайым процедураны орындаған кезде пациенттер қара түсті техниктердің жұмысына ақ түсті техниктерге қарағанда көбірек қарсылық білдіріп, олардың біліктілігіне күмән келтірді. Науқастардың тарихын көрсеткенде және жүрек аурулары туралы пікір білдіруді сұрағанда, дәрігерлер қара нәсілді науқастарға жүрек катетеризациясын (пайдалы процедура) ұсынуға әлдеқайда аз бейімділік танытты. 2017 жылғы зерттеуде алдыңғы крест тәсілдемесінің (АЖТ) жарақаттарын емдеген медициналық қызметкерлердің қара түсті студент-спортшыларды ақ спортшыларға қарағанда ауырсынуға төзімдірек деп санағаны анықталды. Торонто университеті мен Огайо штатының экономистері жүргізген зерттеуде 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында қара нәсілді ардагерлерге қатысты медициналық көмек және мүгедектік зейнетақысын тағайындау тұрғысынан айқын нәсілдік кемсітушілікке дәлелдер табылды; бұл кемсітушілік сол кезеңде қара және ақ нәсілділер арасындағы өлім-жітімнің айырмашылығының көп бөлігін құрады. 2019 жылғы «Science» журналында жарияланған зерттеуде денсаулық тәуекелдерін бағау үшін кеңінен қолданылатын алгоритмнің бірі «қара нәсілді пациенттер ақ нәсілді пациенттерге қарағанда сау» деген қателікті қорытындыға келгені анықталды, бұл денсаулық сақтау қызметкерлерінің қара нәсілді пациенттерге нашар көмек көрсетуіне әкеп соқты. 2020 жылғы зерттеу «қара нәсілді нәрестелерді қара дәрігерлер күтіп ұстағанда, ақ нәсілді нәрестелерге қарағанда, олардың өлім көрсеткіші жартылай төмендейді» деген қорытындыға келді. 2018 жылғы ProPublica талдауында жаңа дәрілердің клиникалық сынақтарында афроамерикандықтар мен америкалық үндістердің жеткіліксіз өкілдігі анықталды. Афроамерикандықтар АҚШ халқының 13,4% құрайтын болса да, пациенттердің 5% - дан азы осы топтан болды. Афроамерикандықтар тіпті афроамерикандықтарға көбірек әсер ететін ауруларға арналған сынақтарда да жеткіліксіз өкілдік етілді. Нәтижесінде, барлық басқа емдеулерді қолданған афроамерикандықтардың эксперименттік емдеуге қолжетімділігі төмендеді. Зерттеулер көрсеткендей, бұқаралық ақпарат құралдары мен саясаткерлер есірткіге тәуелділік жағдайларына тап болғанда, құрбандар негізінен қара нәсілді болған жағдайда, олардың арасында нәсілдік айырмашылықтар байқалады, мысалы, крек эпидемиясына қоғамның реакциясы опиоид эпидемиясынан өзгеше болды. Қара терінің тондарының жеткіліксіз бейнеленуі нәтижесінде туындайтын бейімділіктер, нәтижесінде, ақ және қара терінің тондары бар пациенттер арасындағы дерматологиялық нәтижелердегі айырмашылықтарды күшейтеді. Денсаулық сақтау қызметкерлері арасындағы нәсілдік кемсітушілік психикалық денсаулық пен жұмысқа қанағаттандырумен байланысты болғандықтан да маңызды. Жылжымайтын мүлік бағалаушылары қара нәсілді үй иелерін кемсітеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, АҚШ-та тұрғын үй және ипотека нарығында афроамерикандықтарға қарсы кең ауқымды және ұзақ мерзімді нәсілдік кемсітушілік, сондай-ақ қара фермерлерге қарсы үлкен кемсітушілік болды, олардың саны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Америкада жергілікті және федералды қараларға қарсы саясаттың салдарынан күрт төмендеді. Үкіметтік іс-қимылдар тұрғын үй нарығындағы нәсілдік кемсітушілікке ықпал етіп, тұрғын үйлерде нәсілдік бөлінудің елеулі және тұрақты болуына әкеліп соқты және нәсілдік байлық айырмашылығына ықпал етті. Питтсбург университетінің экономистерінің 2019 жылғы талдауына сәйкес, қара нәсілділер нәсілдік бөлінген тұрғын үй нарығына байланысты екі есе жазаға ұшырады: нәсілдік ауысу кезінде жалға беру бағасы көбейді, ал үй бағасы қара нәсілділер қоныс аударған аудандарда төмендеді. 2016 жылғы зерттеуде Чикагодағы өнеркәсіптік аймақтарды бөлу растық азшылықтар мекендейтін аудандарға бөлінетіні анықталды. Тұрғын үй және қала құрылысы министрлігінің мәлімдеуінше, афроамерикандықтар мен ақ нәсілді адамдар пәтерлерді қарап шықса, ақ нәсілділерге қарағанда, пәтерлерді жалға алу және сатуға арналған үйлердің азырақ саны көрсетілді. 2017 жылғы зерттеуде «Airbnb үшін өтінімдер, афроамерикандық есімдері бар қонақтардың өтінімдері, ақ есімдері бар бірдей қонақтарға қарағанда 16 пайызға аз қабылданады» деген қорытындыға келді. 2020 жылғы Бостон қаласындағы аудитте болашақ ақ жалға алушылардың қара жалға алушыларға қарағанда пәтер көрсетілуі 32 пайызға көп екені анықталды. 2017 жылғы Troesken және Walsh-тың зерттеуі 20-шы ғасырға дейінгі қалалардың «жеке нормалар мен өздік әрекет арқылы тұрғын үй бөлінуін құрып, сақтағанын» көрсетті. Алайда, «бұл жеке келісімдер 1900-жылдардың басында бұзыла бастағанда», ақ нәсілділер «қалалық үкіметтерден бөліну туралы жарлықтар қабылдауды талап етті». Нәтижесінде, қалалар 1909 мен 1917 жылдар арасында «бір қалалық блоктағы басым нәсілдік топ мүшелерінің басқа нәсілдік топ мүшелеріне мүлікті сатуына немесе жалға беруіне тыйым салатын» жарлықтарды қабылдады. Үкіметтік саясат түрлі үкіметтік саясаттар мен жеңілдіктер ақ нәсілділерге қарағанда қара нәсілділерге үй иесі болуды жеңілдеткендіктен, үй иелігіндегі нәсілдік айырмашылыққа елеулі үлес қосты. Федералдық резервтік банк Чикагосының экономистерінің 2017 жылғы зерттеуі «редлайнинг» практикасының – белгілі бір аудандардың тұрғындарына қарсы банктердің кемсітушілік танытуының – аудандарға ұзақ мерзімді кері әсер еткенін көрсетті, редлайнинг 2010 жылғы үй иелігі деңгейіне, үй бағасына және несиелік рейтингтерге әсер етті. Көптеген афроамерикандықтар дәстүрлі үй несиелеріне қол жеткізе алмағандықтан, олар жоғары пайыздық ставкалар ұсынатын қарыз берушілерге жүгінуге мәжбүр болды. 2017 жылғы «Research & Politics» журналындағы зерттеуде Дональд Трампты қолдаушылардың қара нәсілді адамның суреті көрсетілгенде федералдық тұрғын үй көмегіне келісім беру ықтималдығы төмендегені анықталды. 2018 жылғы «American Sociological Review» журналындағы зерттеуде тұрғын үй нарығының мамандары (көлеңке сатушылар, тұрғын үй салушылар, ипотека бағалаушылар және үй бағалаушылар) қара және латиноамерикандық адамдар мен аудандар туралы жағымсыз пікірлерге ие болғаны, ал ақ нәсілді адамдар мен аудандар кең таралған, жағымды пікірлердің иегері болғаны анықталды. Иллинойс университеті мен Дьюк университетінің экономистерінің 2018 жылғы тәжірибелік зерттеуі көлеңке сатушылар мен тұрғын үй ұсынушылардың жосықсыз түрде жоғары кедейлік деңгейі, үлкен ластану, жоғары қылмыс деңгейі, азырақ жоғары білімді отбасылар және азырақ білікті жұмысшылар бар аудандардағы үйлерді этникалық айырмашылықтары бар ақ нәсілді адамдармен бірдей сипаттамалары бар азшылықтарға ұсынғанын көрсетті. 2018 жылғы «American Political Science Review» журналындағы зерттеуде 1940-1960 жылдар арасында үлкен афроамерикандық халық өсімін бастан өткерген аймақтардағы ақ нәсілді сайлаушылар Калифорнияның 14-ші ұсынысын (1964) қолдауға бейімді болды, ол «түсті» сатып алушылар мен жалға алушыларға қарсы кемсітушілікке заңдық қорғауды қамтамасыз етуді көздеді. 2018 жылғы «Journal of Politics» журналындағы зерттеуде Нью-Йорк қаласының жалға беру нарығында қара және испандарға қарсы кемсітушілікке кең ауқымды дәлелдер табылды. 2018 жылғы «Regional Science and Urban Economics» журналындағы зерттеуде АҚШ жалға беру нарығында қара және араб еркектерге қарсы кемсітушілік болғаны анықталды. 2018 жылғы «Journal of Regional Science» журналындағы зерттеуде «қара шаруалар бірдей аудандардағы ақ шаруаларға қарағанда бірдей тұрғын үй үшін көбірек төлейді [ ] Ақ нәсілділердің ең аз үлесі бар аудандардағы премия шамамен 0,6% құрайды. Ақ нәсілділердің ең көп үлесі бар аудандарда ол шамамен 2,4% құрайды». 2022 жылғы зерттеуде Airbnb-дегі этникалық азшылықтар тұтынушылардың кемсітушілігіне байланысты төмен бағалар ұсынатыны анықталды.

Еңбек нарығы

Бірнеше мета-талдаулар американдық еңбек нарығында жұмысқа алуда этникалық және нәсілдік дискриминацияға қатысты мол дәлелдерді анықтады. 2017 жылғы мета-талдау африкалық американдықтарға қатысты дискриминация деңгейінде 1989 жылдан бері ешқандай өзгеріс болмағанын, бірақ латиноамерикандықтарға қатысты дискриминацияның азаюына қатысты белгілі бір көрсеткіштер бар екенін көрсетті. 2016 жылғы 738 корреспонденциялық тесттердің мета-талдауы – 1990 мен 2015 жылдар аралығында Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдерінде жүргізілген 43 жеке зерттеуде стереотиптік қара және ақ есімдері бар бірдей резюмелер жұмыс берушілерге жіберілген тесттер – Еуропа мен Солтүстік Америкада жұмысқа алу шешімдерінде кең таралған нәсілдік дискриминация бар екенін анықтады. Нақты адамдардың, бірдей резюмелермен және ұқсас оқытудан өткендердің жұмысқа қабылдануына қатысты зерттеу көрсетті, қылмыстық жазбасы жоқ афроамерикандық үміткерлерге қылмыстық жазбасы бар ақ үміткерлерге қарағанда сирек жұмыс ұсынылған. 2018 жылғы Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының (NBER) мақаласы резюмелерді бағалауда нәсілдік қисықтыққа қатысты дәлелдерді тапты. 2020 жылғы зерттеу аудиторлық зерттеулердегі қайта шақыру көрсеткіштерінде ғана емес, сонымен қатар жұмыс ұсыныстарына қатысты қайта шақырудан кейін де дискриминация күшейе түсетінін көрсетті. 2022 жылы АҚШ-тың 108 ірі жұмыс берушісіне жіберілген 83 000 жұмыс өтінішіне қатысты зерттеу жұмыс берушілердің ерекше ақ есімдерге қарағанда қара есімдерге ие өтініштерді үнемі жақсы көретінін анықтады. 2021 жылғы зерттеу швейцариялық жұмысқа орналастырушылардың арасында иммигранттар мен азшылық топтарына қатысты дискриминацияны анықтады. Зерттеулер ашық терілі афроамерикандық әйелдердің қара терілі әйелдерге қарағанда жоғары жалақы алып, жұмысына көбірек қанағаттанғанын көрсетіп тұр. "Тым қара" болуды АҚШ Федералдық соттары 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның VII тарауы бойынша жұмыс дискриминациясы ісінде мойындады. Etienne v. Spanish Lake Truck & Casino Plaza, LLC ісінде, АҚШ-тың Бесінші апелляциялық соты бірнеше рет өзінің басшысының оны "тыым қара" деп ойлағанын айтқан қызметкердің жұмыс берушінің оны жоғарылаудан тоқтату шешімінде қызметкердің терісінің түсі, расасынан гөрі маңызды рөл атқарғанын анықтады. 2018 жылғы зерттеу қараңғы терілі иммигранттарға қатысты дискриминацияға қатысты дәлелдерді тапты. 2019 жылғы эксперименталды зерттеу биология және физика салаларындағы постдокторанттарды жұмысқа алуда қара нәсілділерге, латиноамерикандықтарға және әйелдерге қатысты қисықтық бар екенін анықтады. 2020 жылғы зерттеу, күнге ұшырау және күйдіру арқылы жасалған табиғи экспериментті пайдаланып, қараңғы терілі адамдар еңбек нарығында дискриминацияға ұшырайтынын анықтады. 2008 жылғы зерттеуде қара нәсілді қызмет көрсетушілерге ақ нәсілді қызмет көрсетушілерге қарағанда аз төленгені анықталды. Зерттеулер "жәшікті жою" (жұмыс іздеушілерден қылмыстық жазбалары бар-жоғын сұрайтын тірекшені алып тастау) жұмыс берушілерді жас, қара және нашар білікті үміткерлерді дискриминациялауға итермелейтінін көрсетті, мүмкін жұмыс берушілер олардың өткеніне қатысты нақты мәліметтерді растай алмағандықтан, олардың өткеніне қатысты жағымсыз болжамдар жасайды.

Медиа

Кинода, баспа материалдарында және музыкадағы түрлі-түстілік әр түрлі формада көрінеді. Ол түрлі-түсті адамдарды жағымсыз жағдайда көрсету, актерлерді тері түсіне қарай таңдау, жақсы және жаман кейіпкерлерді ажырату үшін костюмдердегі түстерді пайдалану немесе түрлі-түсті адамдарды мүлдем бейнелемеу болып табылуы мүмкін. Ашық терілі және «еуропалық белгілері» бар афроамерикалықтар – мысалы, ашық көздері, кішірек мұрын мен еріндері – бұқаралық ақпарат құралдарында көбірек мүмкіндіктерге ие. Мысалы, кинопродюсерлер ашық терілі афроамерикалықтарды жиі жұмысқа алады, теледидар продюсерлері ашық терілі актерлерді таңдайды, ал журнал редакторлары еуропалық ерекшеліктері бар афроамерикалық модельдерді таңдайды. Скотт пен Нептун (1997) жүргізген контент-талдау ірі журналдардағы жарнамалардың бір пайыздан да аз бөлігінде афроамерикалық модельдер бейнеленгенін көрсетті. Афроамерикалықтар жарнамаларда пайда болған жағдайларда, олар көбінесе спортшылар, ойын-сауық шеберлері немесе біліктілігі төмен жұмысшылар ретінде көрсетілген. Сонымен қатар, жануарлардың суреті бар жарнамалардың 70 пайызы афроамерикалық әйелдерге арналған. Жануарлардың суреті афроамерикалықтардың жануарлар сияқты табиғаты бар, жыныстық белсенді, білімсіз, кірісі төмен және сыртқы түріне тым көп мән беретіндігі туралы стереотиптерді күшейтеді. Афроамерикалық еркектерге қатысты бұқаралық ақпарат құралдарында қараңғы терілі еркектер көбінесе зорлық-зомбылыққа бейім немесе қауіпті деп бейнеленеді, бұл афроамерикалық еркектер туралы қоғамдық пікірге әсер етеді. Қара терілі еркектер қылмыс пен тәртіпсіздікпен байланысты болғандықтан, көптеген адамдар қара терілі еркектердің мінез-құлқы туралы алдын ала пікірлер қалыптастырады. Түрлі-түстілік бұқаралық ақпарат құралдарында бұрын да, қазір де айқын байқалады. Мұның мысалы – құлдық кезеңінде және одан кейін танымал болған миньстрель-шоулар. Минстрель-шоулар – ақ және қара адамдардың қараланумен (blackface) қатысқан, қара адамдарды қорлайтын әрекеттерді көрсеткен театрдың өте танымал түрі. Актерлер өз беттерін қара бояумен бояп, еріндерін қызыл еріндікпен қалың сызып, қара адамдарды әжуалау үшін олардың ерекшеліктерін күшейтетін. Минстрель-шоулар тоқтап, теледидар танымал болған кезде, қара нәсілді актерлер сирек жұмысқа алынды, ал жұмысқа алынса, оларға нақты белгілі бір рөлдер берілді. Бұл рөлдерге қызметшілер, құлдар, ақымақтар және қылмыскерлер кірді. Бұқаралық ақпарат құралдарында түрлі-түсті адамдардың болмауы, олардың қалыпты түрде болуы керек жерлерде, «жою» деп те аталады.

Саясат

2011 жылғы зерттеуде екі саяси партияның ақ түсті заң шығарушылары афроамерикалық есімді сайлаушыларға жауап беру ықтималдығы төмен екені анықталды. 2013 жылғы зерттеуде қара нәсілдік псевдонимнен келген электрондық хаттарға жауап ретінде «қара емес заң шығарушылар саяси ынталары азайған кезде жауап беру ықтималдығы айтарлықтай төмендеді, ал қара нәсілді заң шығарушылар, әдетте, аз саяси сыйақыға уәде етілген кезде де жауап беруді жалғастырды. Сондықтан қара нәсілді заң шығарушылар қаралардың мүддесін ілгерілетуге көбірек бейім болып көрінеді». Кейбір зерттеулер ақ нәсілді сайлаушылардың дауыс беруіне нәсілдік қауіптің әсер ететінін көрсетеді. Мысалы, 2016 жылғы зерттеуде ақ Чикаголықтардың сайлауға қатысуы қоғамдық тұрғын үйлер қайта жаңартылғанда және 25 000 афроамерикалықтар көшірілгенде төмендеді. Бұл ақ сайлаушылардың сайлауға қатысуы азайды, себебі олар афроамерикалықтарға жақын болмады. Сайлаушыларды тану туралы заңдар нәсілдік кемсітушілікке алып келді. 2014 жылы Үкіметтік есеп беру кеңсесі академиялық әдебиетті қарап шыққанда, бес зерттеудің үшеуі сайлаушы куәлігі заңдары азшылықтардың қатысуын төмендеткенін анықтады, ал екі зерттеуде маңызды әсер болған жоқ. Сондай-ақ, сайлаушы куәлігі туралы ақпаратқа қол жеткізуде де әсері әртүрлі болуы мүмкін. 2015 жылғы тәжірибелік зерттеуде сайлау шенеуніктері сайлаушы куәлігі туралы заңдарға қатысты сұрақтарға латынша емес ақ есімнен (70,5% жауап беру деңгейі) латынша есімнен (64,8% жауап беру деңгейі) қарағанда электрондық поштаға жауап беру ықтималдығы жоғары екенін анықтады, бірақ жауап берудің дәлдігі топтар арасында ұқсас болды. Зерттеулер сондай-ақ куәлік сұранысының мөлшерінде нәсілдік айырмашылықтарды талдады. 2012 жылы Бостон қаласында жүргізілген зерттеуде 2008 жылғы сайлау кезінде қара және испаниялық сайлаушыларға куәлік сұралуы ықтимал екені анықталды. Экзит-полл деректері бойынша ақтардың 23%, қаралардың 33% және испаниялықтардың 38% куәлік сұрады, бірақ бұл әсер ішінара сайлау шенеуніктері куәліктердің үлкен бөлігін тексерген кезде дауыс берудің ең көп емес уақытын ұнататын қаралар мен испаниялықтарға байланысты. Сайлау учаскелерінің айырмашылығы да деректерді бұрмалайды, өйткені қара және испаниялық сайлаушылар қара және испаниялық көпшілік учаскелерінде дауыс беруге бейім болды. Нью-Мексикодағы 2006 жылғы аралық сайлау туралы 2010 жылғы зерттеуде испаниялықтар куәлік сұраныстарына көбірек ұшырайтыны, ал ерте дауыс бергендер, әйелдер және испаниялық емес адамдардың өтініштерге ұшырауы аз екені анықталды. 2009 жылы жүргізілген зерттеуде 2006 жылғы аралық сайлау кезінде бүкіл ел бойынша ақ сайлаушылардың 47% -ы сайлауға фотосуретті куәлік көрсетуді талап еткенін, ал испаниялықтардың 54% -ы және афроамерикалықтардың 55% -ы осыған қарсы болғанын көрсетті. Алайда, куәлік сұранысының нәтижесінде өте аз адамдарға дауыс беруден бас тартылды. Сан-Диегодағы Калифорния университеті зерттеушілерінің 2016 жылғы зерттеуі сайлаушы куәлігі заңдары «испаниялықтардың, қаралардың және аралас нәсілді американдықтардың алғашқы және жалпы сайлауға қатысуына теріс әсер етеді» деп көрсетті. Оксфорд университетінің экономисі Эван Солтас пен Стэнфорд саясаттанушысы Дэвид Брукманның зерттеулері сайлаушылардың нәсілдік кемсітушілікке негізделген талғамға сай әрекет ететінін көрсетеді. 2018 жылы Public Opinion Quarterly журналында жарияланған зерттеуде ақ адамдар, әсіресе нәсілдік наразылық танытқандар, Обаманың афроамерикалықтар арасындағы табысын оның нәсіліне емес, кандидаттық қасиеттеріне немесе афроамерикалықтардың саяси басымдықтарына байланысты деп тапты. 2018 жылы American Politics Research журналында жарияланған зерттеуде ақ сайлаушылар нәсілдік азшылықтардан келген саяси кандидаттарды объективті көрсеткіштерден гөрі идеологиялық жағынан экстремистік деп қате түсінуге бейім екені анықталды; бұл кандидаттардың сайлау мүмкіндіктеріне кері әсер етті. 2018 жылы Journal of Politics журналында жарияланған зерттеуде «ақ кандидат тұйық мәлімдеме жасағанда, көптеген [қара емес] сайлаушылар өздерінің саяси ұстанымдарын кандидатқа жатқызады, бұл кандидатты қолдауды арттырады. Бірақ олар қара үміткерлерге мұндай мейірімділік танытпайды. Шын мәнінде, қара еркек кандидаттар екіұшты мәлімдеме жасаса, нәсілдік алалаушылықты білдіретін сайлаушылар жазалайды». 2018 жылғы зерттеуде Президент Барак Обаманың экономикалық өнімділігін бағалау кезінде нәсілдік себептермен ойлаудың дәлелі табылды. Зерттеуде «Ақтар Обамаға жағымсыз экономикалық жағдайларда (яғни кінәлау) жауапкершілікті жағымды жағдайларға (яғни мақтау) қарағанда көбірек жатқызады. Ақтар президентке және губернаторларға жағымсыз экономикалық жағдайлар үшін тең жауапкершілікті жүктеседі, бірақ жағымды жағдайлар үшін губернаторларға Обамадан гөрі көбірек жауапкершілік береді. Ақтар штаттың жақсаруы үшін губернаторларға, ал ұлттың жақсаруы үшін Обамаға көбірек жауапкершілік береді». Сондай-ақ, 2008 жылы сенаторлық сайлау кезінде бұрынғы сенатор және кейіннен президенттікке үміткер Хиллари Клинтонның сайлау штабы Обаманың бетін қараңғылатып көрсеткені туралы да шағымдар айтылды. Оның штабы бұл айыптаманы жоққа шығарды, бірақ ниет, көрінетін болса да, түстің дискриминациялық жүйесінен және қараңғырақ тері тонларын жаман және теріс жарықта қараудан туындайды. 2018 жылғы зерттеуде «2000 жылдан 2014 жылға дейінгі 24 афроамерикалық үміткердің (қазіргі емес) ақ үміткерлермен салыстырғанда, олардың бірдей штат үшін, бірдей лауазымға, шамамен бір уақытта сайлауға түскендері» зерттелді. Зерттеуде «ақ үміткерлердің жеңіске жетуі және ақ сайлаушылардың арасында шамамен 13 пайыздық ұпайға көбірек қолдауға ие болуы үш есе ықтимал екені анықталды. Бұл бағалаулар көптеген ықтимал бұрмалаушы факторларды ескергенде де және бірнеше статистикалық сәйкестендіру бағалаушыларын қолданғанда сақталады». 2019 жылғы зерттеуде ақтардың әл-ауқатқа қолдауы қаралардың көпшілігін құрайтыны туралы айтылғанда төмендегені анықталды (қарсылығында ақтар). Алайда, әл-ауқатты алушылардың көпшілігі жұмысқа орналасып, бағдарламаны тастап кететіні туралы хабарланғанда, бұл нәсілдік бейтараптық жоғалады. 2019 жылғы мақалада смартфон деректерін пайдаланып, қара нәсілді аудандардағы сайлаушылар ақ нәсілді аудандардағы сайлаушыларға қарағанда сайлау учаскелерінде әлдеқайда ұзақ күткені анықталды. 2021 жылғы American Political Science Review журналындағы зерттеуде қара наразылардың бірдей мақсаттар үшін наразылық білдірген ақ наразылардан гөрі зорлық-зомбылыққа бейім екені анықталды.

Әдемілік

Зерттеулер көрсеткендей, қоғамдық ықпалға байланысты көптеген адамдар әдемілікті ақ терімен байланыстырады. Бұл әсіресе балаларда айқын көрінеді. Осы сенім қара терілі балаларды өздерінің кім екендіктерінен ұялтады және оларды ақ терілі адамдармен салыстырғанда кемсіз сезінеді. Жаһандану әйелдерді әрдайым осы спектрдің соңына қояды. Әлем бойынша әйелдерді әдемілік идеалы тұрғысынан бағалау үшін сұлулық конкурстары өткізіледі. Сұлулық конкурстары – әйелдерді әйелдік, патриархалдық және сексистік тұрғыдан қараудың және объектілеудің орындары ғана. Әйелдер еркектердің қалыптастырған әдемілік түсінігіне сәйкес келу үшін шамадан тыс бағаланады, ал бұл түсінік өте шектеулі. Мұндай жарыстар әйелдердің сыртқы түріне баса назар аударады, олардың арасындағы әртүрлілікті ескермей, әдеміліктің идеалды стандарттарын іске асырады. Конкурстың ұйымдастырушылары әдемілік стандарттарын бағалау критерийлерін әртараптандыруға тырысқанмен, нәсілдік, гендерлік және әлеуметтік нормалар әлі де ақ орта таптың әйелдік бейнесін қамтиды. Осындай конкурстарға әйелдерді дайындайтын академиялар бар, бұл олардың психикалық және физикалық денсаулығына зиян келтіреді. Джонс пен Шортер Гуден (2003) Лилия кешенін – бастапқы бет пішінін өзгертетін және жасыратын әдіс ретінде ұсынды. Бұл постколониалдық мәдениетке сіңіп, еуроцентристік әдемілік стандарттарына сәйкес қабылдану үшін жасалады. Лилия кешені әйелдердің әдемілік идеалына ұмтылудың қысымы, жалған және көбінесе қол жеткізе алмайтын нәрсе, қара әйелдерді әлсіз сезінуге себеп болатынын көрсетеді. Олардың өзіне деген сенімі табиғи келбетіне сын айтылғаннан кейін құлайды. Осылайша, олар өздерін қауіпсіздікке, денсаулыққа және табысқа лайықсыз деп есептейді. Зерттеуде Арканзас және Массачусетс штаттарындағы балабақшалар мен мектептерде үштен жеті жас аралығындағы 253 қара балаға екі бірдей қуыршақ көрсетілді – бірі қара, бірі ақ. Балалардың үштен екісі ақ қуыршақты көбірек ұнатқанын айтты, тіпті олардың өзі қара болса да. Бұл тәжірибе жылдар бойы қайталанды және нәтижесінде ақ терілі қуыршаққа басымдық беру және қара балалардың арасында өзін-өзі жек көру сезімін дамыту байқалды, себебі еуропалық әдемілік стандарттарына толыққанды назар берілмеді. Сондай-ақ, баланың ортасы мен отбасылық өмірі олардың әдемілікке қатысты көзқарастарына ең үлкен әсер ететіні анықталды.

Спорт

2018 жылғы зерттеуде Хейсман Трофейіне дауыс беруде қара нәсілді емес сайлаушылардың қара нәсілді емес ойыншыларға қатысты жағымсыз көзқарас танытқанына дәлелдер табылды. 2021 жылғы зерттеуде қара нәсілді НБА ойыншыларының кез келген маусымда лигадан кету ықтималдығы, ұқсас ойыншы статистикасы бар ақ нәсілді ойыншыларға қарағанда 30%-ға жоғары екені анықталды. 2019 жылғы зерттеуде объективті көрсеткіштерді ескергеннен кейін, телекомментаторлардың "ақ терілі ойыншылардың нәтижелері мен зиялық қабілеттерін, ал қара терілі ойыншылардың физикалық қасиеттерін талқылауға көбірек бейім" екені анықталды. 2020 жылғы есепте футбол комментаторларының ақ нәсілді ойыншыларды олардың зиялылығы мен көшбасшылық қасиеттері үшін мақтағаны, ал қара нәсілді ойыншыларды осы қасиеттердің жетіспеушілігі үшін сынағаны анықталды. Қара нәсілді футболшылар күш-қуаты үшін төрт есе, ал жылдамдығы үшін жеті есе жиі мақталыпты. 2017 жылғы зерттеуде нәсілдік сезімталдығы жоғары ақ нәсілді адамдар афроамерикандықтар туралы ойлауға итерілген кезде колледж спортшыларының жалақысын қолдауға көбірек бейім екені байқалды. 2021 жылғы аудиттік зерттеуде 22 еуропалық елдегі әуесқой клубтарда оқу-жаттығуға қатысуға рұқсат сұраған шетелдік аты-жөні бар адамдарға қатысты елеулі дискриминация анықталды.