Жасылық немесе этникалық дискриминация

Расизм – нәсілдік және этникалық кемсітушілік. Бұл дискриминация, прежудистер, теңсіздік көріністері. Расизмнің себептері мен түрлері туралы біліңіз.

48 мин оқу

100%

Дереккөз: Racism — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Расизм – бұл нәсілге немесе этникалық тегіне байланысты адамдарға қатысты кемсітушілік және жатқылық. Расизм әлеуметтік іс-әрекеттерде, тәжірибелерде немесе саяси жүйелерде (мысалы, апартеид) дискриминациялық тәжірибелерде жатқылықты немесе жеккөрушілікті қолдайтын түрде көрініс табуы мүмкін. Расистік практиканың негізінде жатқан идеология көбінесе адамдарды әлеуметтік мінез-құлқы мен туа біткен қабілеттері бойынша ерекшеленетін топтарға бөлуге болады деп санайды және оларды төмен немесе жоғары деп бағалауға мүмкіндік береді. Расистік идеология қоғамдық өмірдің көптеген салаларында көрініс табады. Осыған байланысты әлеуметтік іс-әрекеттерге тумашылдық, ксенофобия, өзгешелік, сегрегация, иерархиялық бағалау, үстемдік және осыған ұқсас әлеуметтік құбылыстар жатуы мүмкін. Расизм – бұл тең мүмкіндіктерге (формалды теңдік) немесе түрлі нәсілдер мен этникалық топтардың тең нәтижелеріне негізделген, яғни мазмұнды теңдікке негізделген нәсілдік теңдіктің бұзылуы. Қазіргі әлеуметтік ғылымда нәсіл және этникалық топтар бөлек ұғымдар саналса да, екі терминнің де халық арасында қолданылуында және ескі әлеуметтік ғылым әдебиеттерінде ұзақ уақыт бойы теңдестігі сақталған. "Этничность" көбінесе "нәсіл" терминіне жақын мағынада қолданылады, яғни топқа маңызды немесе туа біткен қасиеттерге негізделген адамдар тобының бөлінуі (мысалы, ортақ ата-тегі немесе ортақ мінез-құлық). Расизм және нәсілдік кемсітушілік жиі этникалық немесе мәдени негіздегі кемсітушілікті сипаттау үшін қолданылады, тіпті осы айырмашылықтар нәсілдік деп сипатталмаса да. Біріккен Ұлттар Ұйымының Расизмнің барлық түрлерін жою жөніндегі конвенциясына сәйкес, "нәсілдік" және "этникалық" кемсітушілік терминдерінің арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Конвенция сондай-ақ, нәсілдік ерекшеліктерге негізделген үстемдік ғылыми тұрғыдан жалған, моральдық тұрғыдан айыпталуға лайық, әлеуметтік жағынан әділетсіз және қауіпті деген қорытындыға келді. Сондай-ақ, конвенцияда нәсілдік кемсітушілікке ешқандай негіз жоқ екені, теориялық немесе практикалық тұрғыдан қарағанда да, жарияланды. Расизм көбінесе салыстырмалы түрде жаңа ұғым ретінде қарастырылады, оның тамыры б.з.д. 3 ғасырдағы антисемитизмге дейін барып жетеді, еуропалық империализм дәуірінде дамыды, капитализм мен Атлант мұхитының құл саудасы арқылы өзгерді, және осы құл сауданың маңызды қозғаушы күші болды. 19 және 20 ғасырларда АҚШ-тағы нәсілдік сегрегацияның және Оңтүстік Африкадағы апартеидтің негізгі күші де осы расизм болды. 19 және 20 ғасырлардағы Батыс мәдениетіндегі расизм жақсы құжатталған және расизм туралы зерттеулер мен дискурстарда маңызды нүкте болып табылады. Расизм Холокост, Армения геноциді, Руанда геноциді және Хорватия тәуелсіз мемлекетіндегі сербтер геноциді сияқты геноцидтерде, сондай-ақ Америка, Африка, Азияның еуропалық отарлауы және Совет Одағындағы халықтарды көшіруде, оның ішінде жергілікті азшылықтарды депортациялауда рөл атқарды. Түпкілікті халықтар әрдайым расистік көзқарастарға ұшырайды.

Race or ethnic based discrimination

Racism is discrimination and prejudice against people based on their race or ethnicity. Racism can be present in social actions, practices, or political systems (e. g. apartheid) that support the expression of prejudice or aversion in discriminatory practices. The ideology underlying racist practices often assumes that humans can be subdivided into distinct groups that are different in their social behavior and innate capacities and that can be ranked as inferior or superior. Racist ideology can become manifest in many aspects of social life. Associated social actions may include nativism, xenophobia, otherness, segregation, hierarchical ranking, supremacism, and related social phenomena. Racism refers to violation of racial equality based on equal opportunities (formal equality) or based on equality of outcomes for different races or ethnicities, also called substantive equality. While the concepts of race and ethnicity are considered to be separate in contemporary social science, the two terms have a long history of equivalence in popular usage and older social science literature. "Ethnicity" is often used in a sense close to one traditionally attributed to "race", the division of human groups based on qualities assumed to be essential or innate to the group (e. g. shared ancestry or shared behavior). Racism and racial discrimination are often used to describe discrimination on an ethnic or cultural basis, independent of whether these differences are described as racial. According to the United Nations's Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, there is no distinction between the terms "racial" and "ethnic" discrimination. It further concludes that superiority based on racial differentiation is scientifically false, morally condemnable, socially unjust, and dangerous. The convention also declared that there is no justification for racial discrimination, anywhere, in theory or in practice. Racism is frequently described as a relatively modern concept, including anti jewish racism documented in the 3rd century BCE, evolving in the European age of imperialism, transformed by capitalism, and the Atlantic slave trade, of which it was a major driving force. It was also a major force behind racial segregation in the United States in the 19th and early 20th centuries, and of apartheid in South Africa; 19th and 20th century racism in Western culture is particularly well documented and constitutes a reference point in studies and discourses about racism. Racism has played a role in genocides such as the Holocaust, the Armenian genocide, the Rwandan genocide, and the Genocide of Serbs in the Independent State of Croatia, as well as colonial projects including the European colonization of the Americas, Africa, Asia, and the population transfer in the Soviet Union including deportations of indigenous minorities. Indigenous peoples have been—and are—often subject to racist attitudes.

Этимологиясы, анықтамасы және қолданылуы

XIX ғасырда көптеген ғалымдар адамзатты расаларға бөлуге болады деген пікірді қабылдады. Расизм термині – нәсілшілдік күйін сипаттайтын зат есім, яғни адамзаттың әртүрлі қабілеттері мен ерекшеліктері бар расаларға жіктелуі мүмкін немесе болуы керек деген сенімге қосылу, бұл өз кезегінде құқықтар мен мүмкіндіктердің нәсілдік категорияларға негізделген түрлі таратылуын ынталандыратын саяси идеологияны тудыруы мүмкін. "Расист" термині сын есім немесе зат есім болуы мүмкін, соңғысы осындай сенімдерді ұстанатын адамды сипаттайды. "Раса" сөзінің шығу тегі нақты емес. Тіл білімі мамандары бұл сөздің ағылшын тіліне орта француз тілінен келгеніне келіседі, бірақ оның латын тілдеріне қалай енгені туралы бірлігі жоқ. Соңғы ұсыныстар бойынша, бұл араб тіліндегі ra's сөзінен шыққан, яғни "бас, бастау, шығу тегі" немесе еврей тіліндегі rosh сөзінен шыққан, оның мағынасы ұқсас. Ертедегі раса теорияларының жақтастары кейбір расалардың басқаларынан төмен екеніне сенді, сондықтан расаларға қатысты әртүрлі қарау толыққанды негізделген деп есептеді. Осы ертедегі теориялар псевдоғылыми зерттеулердің болжамдарын анықтады; расалық айырмашылықтарды анықтау және олар туралы гипотезалар құруға бағытталған ұжымдық күш-жігерлер ғылыми расизм деп аталады, бірақ бұл термин дұрыс емес, себебі талаптарды нақты ғылыммен қолдауға болады. Көптеген биологтар, антропологтар және социологтар расалардың таксономиясын география, этникалық тегі немесе эндогамия тарихы сияқты нақты және/немесе эмпирикалық түрде тексерілетін критерийлерді ұсынудан бас тартады. Адам геномының зерттеулері расаның адамдарды генетикалық жағынан жіктеу үшін мағынасы жоқ екенін көрсетеді. Оксфорд ағылшын сөздігінде (2008) расизм "[расизмнен ертерек термин, бірақ қазіргі уақытта оның орнына расизм қолданылады]" деп анықталған және 1902 жылғы цитатада "расизм" термині келтірілген. Оксфорд ағылшын сөздігі 1903 жылғы цитатада "расизм" деген қысқа терминді қолданады. Оксфорд ағылшын сөздігінің (1989 жылғы 2-ші басылымы) оны "[адамның ерекше қасиеттері мен қабілеттерін раса анықтайды]" деп түсіндіреді; сол сөздік расизмді расизмнің синонимі деп атайды: "белгілі бір расаның басымдығына сену". Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында расизм бұрын расизммен байланысты болған жоғарылықшылдықтың бірдей мағынасын алды: расизм сол кезде нәсілдік кемсітушілік, нәсілдік басымдық және зиянды ниетті білдірді. Социолог Фредерик Герц 1920 жылдардың соңында "расалық жеккөрушілік" терминін де қолданған. Расизм сөзінің кеңінен қолданылу тарихы көрсеткендей, бұл сөз салыстырмалы түрде жақында пайда болды. Бұл сөз батыс әлемінде 1930 жылдары кеңінен қолданыла бастады, ол нацизмнің әлеуметтік және саяси идеологиясын сипаттау үшін қолданылды, ол "расаны" табиғатта берілген саяси бірлік ретінде қарастырды. Расизм сөзінің пайда болуына дейін де расизм болған деген пікір кеңінен таралған, бірақ расизмнің не екені және не емесі туралы бірлігі жоқ. Бүгінгі таңда кейбір расизмді зерттеушілер ұғымды көптеген расизмдерде қолдануды жөн көреді, осылайша оның бір анықтамаға оңай сыймайтын көптеген түрлі формаларын атап өту үшін. Сонымен қатар, олар әртүрлі расизм түрлері әртүрлі тарихи кезеңдерге және географиялық аймақтарға тән екенін айтады. Гарнер (2009: 11 б.) расизмнің әртүрлі анықтамаларын жинақтап, осы анықтамалардағы үш ортақ элементті анықтайды. Біріншісі – топтар арасындағы тарихи, иерархиялық билік қатынасы; екіншісі – расалық айырмашылықтар туралы идеялар жиынтығы (идеология); үшіншісі – дискриминациялық іс-әрекеттер (тәжірибе). 1948 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы қабылдады. Адамдардың қадір-қасиеті сақталуы үшін оларға экономикалық, әлеуметтік, соның ішінде білім алу, мәдени және саяси қатысу құқығы мен азаматтық бостандықтар қажет. Онда әркімнің осы құқықтарда "табиғат, нәсіл, нәсілдің түсі, жынысы, тілі, діні, саяси немесе басқа да пікірлері, ұлттық немесе әлеуметтік шығу тегі, мүлкі, туған жері немесе басқа да жағдайы сияқты ешқандай айырмашылықсыз" құқығы бар екені айтылған. БҰҰ "расизмді" анықтамайды, бірақ "растық кемсітушілікті" анықтайды. Ұлт-азаттық кемсітудің барлық түрлерін жою туралы БҰҰ-ның 1965 жылғы халықаралық конвенциясына сәйкес "растық кемсіту" термині дегеніміз – саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени немесе қоғамдық өмірдің кез келген саласында тең құқықты тануды, пайдалануды немесе жүзеге асыруды жоққа шығаратын немесе шектейтін нәсіл, түс, тегі немесе ұлттық немесе этникалық шығу тегіне негізделген кез келген айырмашылық, шектеу немесе артықшылық. 1978 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет жөніндегі ұйымының (ЮНЕСКО) Раса және расизмге қатысты декларациясының (1-бап) мәлімдемесінде БҰҰ былай деді: "Барлық адамдар бір түрге жатады және ортақ түбірден шыққан. Олар қадір-қасиет пен құқықтарда тең болып туылады және барлығы адамзаттың бір бөлігін құрайды." БҰҰ-ның растық кемсітушілік туралы анықтамасы этникалық және расалық кемсітушілік арасында ешқандай айырма жасамайды, өйткені екеуінің арасындағы айырмашылық антропологтар сияқты ғалымдар арасында пікірталас тудырды. Ұлыбритания заңнамасында "расалық топ" фразасы "өз расасы, түсі, ұлты (азаматтығы) немесе этникалық немесе ұлттық тегі бойынша анықталған кез келген адамдар тобы" дегенді білдіреді. Норвегияда дискриминацияға қатысты ұлттық заңдардан "раса" сөзі алынып тасталды, өйткені бұл фразаны қолдану проблемалық және әдепсіз деп есептеді. Норвегияның дискриминацияға қарсы заңы этникалық тегі, ұлттық шығу тегі, тегі және тері түсіне негізделген дискриминацияны тыйымдайды.

In the 19th century, many scientists subscribed to the belief that the human population can be divided into races. The term racism is a noun describing the state of being racist, i. e., subscribing to the belief that the human population can or should be classified into races with differential abilities and dispositions, which in turn may motivate a political ideology in which rights and privileges are differentially distributed based on racial categories. The term "racist" may be an adjective or a noun, the latter describing a person who holds those beliefs. The origin of the root word "race" is not clear. Linguists generally agree that it came to the English language from Middle French, but there is no such agreement on how it generally came into Latin based languages. A recent proposal is that it derives from the Arabic ra's, which means "head, beginning, origin" or the Hebrew rosh, which has a similar meaning. Early race theorists generally held the view that some races were inferior to others and they consequently believed that the differential treatment of races was fully justified. These early theories guided pseudo scientific research assumptions; the collective endeavors to adequately define and form hypotheses about racial differences are generally termed scientific racism, though this term is a misnomer, due to the lack of any actual science backing the claims. Most biologists, anthropologists, and sociologists reject a taxonomy of races in favor of more specific and/or empirically verifiable criteria, such as geography, ethnicity, or a history of endogamy. Human genome research indicates that race is not a meaningful genetic classification of humans. An entry in the Oxford English Dictionary (2008) defines racialism as "[a]n earlier term than racism, but now largely superseded by it", and cites the term "racialism" in a 1902 quote. The revised Oxford English Dictionary cites the shorter term "racism" in a quote from the year 1903. It was defined by the Oxford English Dictionary (2nd edition 1989) as "[t]he theory that distinctive human characteristics and abilities are determined by race"; the same dictionary termed racism a synonym of racialism: "belief in the superiority of a particular race". By the end of World War II, racism had acquired the same supremacist connotations formerly associated with racialism: racism by then implied racial discrimination, racial supremacism, and a harmful intent. The term "race hatred" had also been used by sociologist Frederick Hertz in the late 1920s. As its history indicates, the popular use of the word racism is relatively recent. The word came into widespread usage in the Western world in the 1930s, when it was used to describe the social and political ideology of Nazism, which treated "race" as a naturally given political unit. It is commonly agreed that racism existed before the coinage of the word, but there is not a wide agreement on a single definition of what racism is and what it is not. Today, some scholars of racism prefer to use the concept in the plural racisms, in order to emphasize its many different forms that do not easily fall under a single definition. They also argue that different forms of racism have characterized different historical periods and geographical areas. Garner (2009: p. 11) summarizes different existing definitions of racism and identifies three common elements contained in those definitions of racism. First, a historical, hierarchical power relationship between groups; second, a set of ideas (an ideology) about racial differences; and, third, discriminatory actions (practices). which was adopted by the United Nations General Assembly in 1948. The UDHR recognizes that if people are to be treated with dignity, they require economic rights, social rights including education, and the rights to cultural and political participation and civil liberty. It further states that everyone is entitled to these rights "without distinction of any kind, such as race, colour, sex, language, religion, political or other opinion, national or social origin, property, birth or other status". The UN does not define "racism"; however, it does define "racial discrimination". According to the 1965 UN International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,
The term "racial discrimination" shall mean any distinction, exclusion, restriction, or preference based on race, colour, descent, or national or ethnic origin that has the purpose or effect of nullifying or impairing the recognition, enjoyment or exercise, on an equal footing, of human rights and fundamental freedoms in the political, economic, social, cultural or any other field of public life. In their 1978 United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization (UNESCO) Declaration on Race and Racial Prejudice (Article 1), the UN states, "All human beings belong to a single species and are descended from a common stock. They are born equal in dignity and rights and all form an integral part of humanity." The UN definition of racial discrimination does not make any distinction between discrimination based on ethnicity and race, in part because the distinction between the two has been a matter of debate among academics, including anthropologists. Similarly, in British law, the phrase racial group means "any group of people who are defined by reference to their race, colour, nationality (including citizenship) or ethnic or national origin". In Norway, the word "race" has been removed from national laws concerning discrimination because the use of the phrase is considered problematic and unethical. The Norwegian Anti Discrimination Act bans discrimination based on ethnicity, national origin, descent, and skin color.

Әлеуметтік және мінез-құлық ғылымдары

Әлеуметтік зерттеушілер, әдетте, "жарыс" (race) әлеуметтік құрылым ретінде таниды. Бұл, яғни, жарыс және расизм ұғымдары байқалатын биологиялық ерекшеліктерге негізделгенімен, осы байқаулар негізінде жасалған жарысқа қатысты барлық қорытындылар мәдени идеологиялардың күшті ықпалында болады. Расизм, идеология ретінде, қоғамда жеке және институционалдық деңгейде де кездеседі. Соңғы жарты ғасырға жуық уақыт ішіндегі расизмді зерттеу жұмыстарының көп бөлігі Батыс әлеміндегі "ақ расизмге" бағытталған, бірақ жарысқа негізделген әлеуметтік тәжірибелердің тарихи мысалдары бүкіл әлемде табылады. Осылайша, расизмді кең мағынада жеке және топтық ғиреншіліктер мен кемсітушілік әрекеттерін қамтитын, көпшілік немесе үстем әлеуметтік топқа материалдық және мәдени артықшылықтар беретін құбылыс деп анықтауға болады. "Ақ расизм" деп аталатын құбылыс, ақ халықтың көпшілік құратын немесе үстемдік танытатын қоғамдарға қатысты. Мұндай көпшілік ақ халықты зерттеуде материалдық және мәдени артықшылықтардың жиынтығы көбінесе "ақ жеңілдік" (white privilege) деп аталады. Жарыс және жарыққа қатысты қатынастар – әлеуметтану және экономиканың маңызды зерттеу салалары. Социологиялық әдебиеттің көп бөлігі ақ расизмге арналған. Расизм туралы алғашқы социологиялық еңбектердің бірін Гарвард университетінен докторлық дәрежесін алған алғашқы афроамерикалық В.Е.Б. Дюбуа жазған. Дюбуа: «ХХ ғасырдың мәселесі – түс сызығының мәселесі» деп жазды. Веллман (1993) расизмді «мәдени тұрғыдан қолдау тапқан сенімдер, олар ниеттерге қарамастан, нәсілдік азшылықтардың бағынышты жағдайынан туындаған ақтардың артықшылықтарын қорғайды» деп анықтайды. Әлеуметтану және экономикада расистік әрекеттердің салдары көбінесе нәсілдік топтар арасындағы табыс, байлық, таза байлық және басқа мәдени ресурстарға (мысалы, білім беруге) қол жеткізудегі теңсіздіктермен өлшенеді. Әлеуметтану және әлеуметтік психологияда нәсілдік идентификация және осы идентификацияны қалыптастыру расизмді зерттеуде маңызды фактор ретінде қолданылады. Нәсілдік идеологиялар мен нәсілдік идентификация адамдардың жарыс және кемсітушілік туралы түсінігіне әсер етеді. Cazenave және Maddern (1999) расизмді «қоғамның барлық деңгейлерінде жұмыс істейтін және түс үстемдігінің күрделі идеологиясымен байланысқан «жарысқа» негізделген топтық артықшылықтың жоғары ұйымдастырылған жүйесі» деп анықтайды. Расылдың маңыздылығы (мәдениеттің жеке адамның нәсілдік идентификациясын мойындау деңгейі) афроамерикалық жас ересектердің кемсітушілікке ұшырау дәрежесіне әсер етеді, ал нәсілдік идеология осы кемсітушіліктің зиянды эмоционалдық әсерін азайтуы мүмкін. Селлерс пен Шелтон (2003) нәсілдік кемсітушілік пен эмоционалдық күйзеліс арасындағы байланыстың нәсілдік идеология және әлеуметтік сенімдермен тежелгенін анықтады. Кейбір социологтар, әсіресе Батыста, расизмге қоғамның жағымсыз пікір білдіруі жиі кездесетініне байланысты, расизм ашық емес, нәсілдік ғиреншіліктің жасырын түріне айналғанын айтады. Расизмнің «жаңа» (көп жасырын және оңай байқауға болмайтын) түрлері – әлеуметтік процестер мен құрылымдарға енген деп есептелетін – зерттеу және сынға алу қиын. Көптеген елдерде ашық расизмнің табуға айналып бара жатқаны айтылады, тіпті теңдікке ұмтылатын көзқарастарды жақтағандардың арасында да жасырын немесе жек көруші расизм әлі де бейсаналық түрде сақталады. Бейсаналық көзқарастар – өткен тәжірибелердің санада толық анықталмаған (немесе дұрыс анықталмаған) іздері, олар әлеуметтік объектілерге қатысты жағымды немесе жағымсыз сезімдерге, ойларға немесе әрекеттерге әсер етеді. Бұл сезімдер, ойлар немесе әрекеттер адамның саналы мінез-құлқына әсер етеді, бірақ ол оны байқамайды. Сондықтан бейсаналық расизм біздің визуалды қабылдауымызға және басқа түстердің бет-әлпетіне бейтаныс түрде тап болғанда санамыздың қалай жұмыс істейтініне әсер етуі мүмкін. Мысалы, қылмыс туралы ойлағанда, Стэнфорд университетінің әлеуметтік психологы Дженифер Л. Эберхардт (2004) «қара түс қылмыспен тығыз байланысты, сондықтан сіз осы қылмысқа қатысты объектілерді таңдауға дайынсыз» дейді. Мұндай әсерлер санамызға әсер етеді және басқа адамдарға немесе тіпті заттарға деген мінез-құлқымызда бейсаналық нәсілшілдікке әкелуі мүмкін. Осылайша, нәсілшілдік ойлар мен әрекеттер біз білмейтін стереотиптер мен қорқыныштардан туындайды. Мысалы, ғалымдар мен белсенділер «Нигериялық ханзаде» стереотипін алдын ала төлем алаяқтарын сипаттау үшін қолдану расистік екенін ескертті, яғни «Нигерияны алаяқтар мен ханзаделер еліне тоғыстыру, кейбір адамдар онлайнда әлі де солай ойлайтыны сияқты, жолсыз стереотип, оған қарсы күресу қажет».

Sociologists, in general, recognize "race" as a social construct. This means that, although the concepts of race and racism are based on observable biological characteristics, any conclusions drawn about race on the basis of those observations are heavily influenced by cultural ideologies. Racism, as an ideology, exists in a society at both the individual and institutional level. While much of the research and work on racism during the last half century or so has concentrated on "white racism" in the Western world, historical accounts of race based social practices can be found across the globe. Thus, racism can be broadly defined to encompass individual and group prejudices and acts of discrimination that result in material and cultural advantages conferred on a majority or a dominant social group. So called "white racism" focuses on societies in which white populations are the majority or the dominant social group. In studies of these majority white societies, the aggregate of material and cultural advantages is usually termed "white privilege". Race and race relations are prominent areas of study in sociology and economics. Much of the sociological literature focuses on white racism. Some of the earliest sociological works on racism were written by sociologist W. E. B. Du Bois, the first African American to earn a doctoral degree from Harvard University. Du Bois wrote, "[t]he problem of the twentieth century is the problem of the color line." Wellman (1993) defines racism as "culturally sanctioned beliefs, which, regardless of intentions involved, defend the advantages whites have because of the subordinated position of racial minorities". In both sociology and economics, the outcomes of racist actions are often measured by the inequality in income, wealth, net worth, and access to other cultural resources (such as education), between racial groups. In sociology and social psychology, racial identity and the acquisition of that identity, is often used as a variable in racism studies. Racial ideologies and racial identity affect individuals' perception of race and discrimination. Cazenave and Maddern (1999) define racism as "a highly organized system of 'race' based group privilege that operates at every level of society and is held together by a sophisticated ideology of color/'race' supremacy. Racial centrality (the extent to which a culture recognizes individuals' racial identity) appears to affect the degree of discrimination African American young adults perceive whereas racial ideology may buffer the detrimental emotional effects of that discrimination." Sellers and Shelton (2003) found that a relationship between racial discrimination and emotional distress was moderated by racial ideology and social beliefs. Some sociologists also argue that, particularly in the West, where racism is often negatively sanctioned in society, racism has changed from being a blatant to a more covert expression of racial prejudice. The "newer" (more hidden and less easily detectable) forms of racism—which can be considered embedded in social processes and structures—are more difficult to explore and challenge. It has been suggested that, while in many countries overt or explicit racism has become increasingly taboo, even among those who display egalitarian explicit attitudes, an implicit or aversive racism is still maintained subconsciously. Implicit attitudes are not consciously identified (or they are inaccurately identified) traces of past experience that mediate favorable or unfavorable feelings, thoughts, or actions towards social objects. These feelings, thoughts, or actions have an influence on behavior of which the individual may not be aware. Therefore, subconscious racism can influence our visual processing and how our minds work when we are subliminally exposed to faces of different colors. In thinking about crime, for example, social psychologist Jennifer L. Eberhardt (2004) of Stanford University holds that, "blackness is so associated with crime you're ready to pick out these crime objects." Such exposures influence our minds and they can cause subconscious racism in our behavior towards other people or even towards objects. Thus, racist thoughts and actions can arise from stereotypes and fears of which we are not aware. For example, scientists and activists have warned that the use of the stereotype "Nigerian Prince" for referring to advance fee scammers is racist, i. e. "reducing Nigeria to a nation of scammers and fraudulent princes, as some people still do online, is a stereotype that needs to be called out".

Гуманитарлық ғылымдар

Тіл, лингвистика және дискурс – әдебиет пен өнермен қатар гуманитарлық ғылымдардағы белсенді зерттеу салалары. Дискурстық талдау нәсілдің мәнін және нәсілшілдердің іс-әрекеттерін адам қоғамының осы факторлары әртүрлі жазбаша және ауызша туындыларда сипатталған және талқыланған жолдарды мұқият зерттеу арқылы ашуға тырысады. Мысалы, Ван Дайк (1992) расизм мен расистік әрекеттерді сипаттаудың әртүрлі тәсілдерін қарастырады. Ол атап өткендей, әрекеттерді сипаттау көпшілікке, әсіресе ақ нәсілді элитаға кері әсер ететін болса, олар көбінесе даулы болып көрінеді және мұндай даулы түсіндірмелер әдетте тырнақшалармен белгіленеді немесе олар қашықтық немесе күмән білдірумен қабылданады. Бұрын сілтеме жасалған кітап, У.Е.Б. Ду Бойс-тың «The Souls of Black Folk» еңбегі, автордың Оңтүстікте африкалық америкалық ретінде саяхаттап жүрген кезіндегі расизммен болған тәжірибесін сипаттайтын ерте африкалық америкалық әдебиетті көрсетеді. Американың көптеген көркем әдебиеттері расизм мәселелеріне және АҚШ-тағы қара нәсілдік «тәжірибеге» назар аударды, соның ішінде ақтар жазған шығармалар, мысалы, «Том ағаның қожайыны», «Мокингбирдті өлтіру», «Өмірді еліктеу» және тіпті ғылыми емес туындылар, «Мен сияқты қара». Бұл кітаптар мен басқалары «фильмдегі ақ құтқарушы оқиғасы» деп аталатын құбылысқа ықпал етеді, онда кейіпкерлер ақ болғанымен, оқиға қара кейіпкерлерге қатысты болады. Мұндай жазбалардың мәтіндік талдауы қара авторлардың афроамерикандықтарды сипаттауларымен және олардың АҚШ қоғамындағы тәжірибесімен күрт өзгеше болуы мүмкін. Африкалық америкалық жазушылар кейде африкалық америкалық зерттеулерінде «ақ» туралы жазғанда нәсілдік мәселелерден бас тартқан ретінде бейнеленеді, ал басқалары мұны «ақ адамиет әдебиеті» деп аталатын африкалық америкалық әдеби дәстүр ретінде қарастырады, ол АҚШ-та ақ үстемдікке қарсы тұру және оны жою үшін жасалған көпжақты күш-жігердің бір бөлігі болып табылады.

Language, linguistics, and discourse are active areas of study in the humanities, along with literature and the arts. Discourse analysis seeks to reveal the meaning of race and the actions of racists through careful study of the ways in which these factors of human society are described and discussed in various written and oral works. For example, Van Dijk (1992) examines the different ways in which descriptions of racism and racist actions are depicted by the perpetrators of such actions as well as by their victims. He notes that when descriptions of actions have negative implications for the majority, and especially for white elites, they are often seen as controversial and such controversial interpretations are typically marked with quotation marks or they are greeted with expressions of distance or doubt. The previously cited book, The Souls of Black Folk by W. E. B. Du Bois, represents early African American literature that describes the author's experiences with racism when he was traveling in the South as an African American. Much American fictional literature has focused on issues of racism and the black "racial experience" in the US, including works written by whites, such as Uncle Tom's Cabin, To Kill a Mockingbird, and Imitation of Life, or even the non fiction work Black Like Me. These books, and others like them, feed into what has been called the "white savior narrative in film", in which the heroes and heroines are white even though the story is about things that happen to black characters. Textual analysis of such writings can contrast sharply with black authors' descriptions of African Americans and their experiences in US society. African American writers have sometimes been portrayed in African American studies as retreating from racial issues when they write about "whiteness", while others identify this as an African American literary tradition called "the literature of white estrangement", part of a multi pronged effort to challenge and dismantle white supremacy in the US.

Халықтық қолданысы

Сөздіктің анықтамасына сәйкес, расизм – нәсілге негізделген көзқарас пен кемсітушілік. Расизмді қоғамдағы мүшелерінің басым нәсілдік тобы басқаларының қысымға түсуінен пайда көретін жағдайды сипаттау ретінде де қарастыруға болады, мұндай пайданы олар қаласа да, қаламаса да. Фуколық ғалым Лэделл МакУортер 2009 жылғы «Англо-Америкадағы расизм және жыныстық қысым: генеалогия» атты кітабында заманауи расизмді ұқсас тұрғыдан қарастырады, әдетте ақтар болатын басым топтың нәсілдік тазалық пен прогресс үшін күресіне назар аударады, бұл ақ емес нәсілдерді қысымға салуға бағытталған ашық немесе айқын идеология емес. Көпшілік және кейбір академиялық қолданыста «расизм» мен «этноцентризм» арасында көп айырмашылық жасалмайды. Көбінесе екеуі де қоғамдағы басым топтың ішіндегі көзқарастармен байланысты әрекеттерді немесе нәтижелерді сипаттағанда «нәсілдік және этникалық» деп бірге тізімделеді. Сонымен қатар, расизм терминінің мағынасы жиі көзқарас, фанатизм және кемсітушілік терминдерімен шатастырылады. Расизм – бұл осылардың барлығын қамтитын күрделі ұғым, бірақ оны осы басқа терминдермен теңестіруге болмайды, олар синоним емес. Бұл термин көбінесе азшылық немесе бағындырылған топтағы көзқарас ретінде қарастырылатын нәрсеге қатысты қолданылады, мысалы, «кері расизм» ұғымында. «Кері расизм» – басым нәсілдік немесе этникалық топтың мүшелеріне қарсы кемсітушілік немесе жаушылық әрекеттерін сипаттау үшін қолданылатын ұғым, ал азшылық топтарының мүшелеріне артықшылық беру. Бұл ұғым, әсіресе АҚШ-та, нәсілдік теңсіздікті жоюға бағытталған түсқа байланысты саясаттар (мысалы, оң әрекет) туралы пікірталас кезінде қолданылды. Дегенмен, көптеген сарапшылар мен пікір білдірушілер кері расизмді шындық емес, миф деп санайды. Академиктер расизмді жеке адамның көзқарасы тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар басым мәдениеттің мүдделерін қорғайтын және этникалық азшылықтарды белсенді түрде кемсітетін билік құрылымы тұрғысынан да анықтайды. Осы тұрғыдан алғанда, этникалық азшылықтардың мүшелері басым мәдениеттің мүшелеріне қатысты көзқарас білдіруі мүмкін, бірақ олардың оларды белсенді түрде қысымға салуға саяси және экономикалық күші жетпейді, сондықтан олар «расизм» жасамайды.

According to dictionary definitions, racism is prejudice and discrimination based on race. Racism can also be said to describe a condition in society in which a dominant racial group benefits from the oppression of others, whether that group wants such benefits or not. Foucauldian scholar Ladelle McWhorter, in her 2009 book, Racism and Sexual Oppression in Anglo America: A Genealogy, posits modern racism similarly, focusing on the notion of a dominant group, usually whites, vying for racial purity and progress, rather than an overt or obvious ideology focused on the oppression of nonwhites. In popular usage, as in some academic usage, little distinction is made between "racism" and "ethnocentrism". Often, the two are listed together as "racial and ethnic" in describing some action or outcome that is associated with prejudice within a majority or dominant group in society. Furthermore, the meaning of the term racism is often conflated with the terms prejudice, bigotry, and discrimination. Racism is a complex concept that can involve each of those; but it cannot be equated with, nor is it synonymous, with these other terms. The term is often used in relation to what is seen as prejudice within a minority or subjugated group, as in the concept of reverse racism. "Reverse racism" is a concept often used to describe acts of discrimination or hostility against members of a dominant racial or ethnic group while favoring members of minority groups. This concept has been used especially in the United States in debates over color conscious policies (such as affirmative action) intended to remedy racial inequalities. However, many experts and other commenters view reverse racism as a myth rather than a reality. Academics commonly define racism not only in terms of individual prejudice, but also in terms of a power structure that protects the interests of the dominant culture and actively discriminates against ethnic minorities. From this perspective, while members of ethnic minorities may be prejudiced against members of the dominant culture, they lack the political and economic power to actively oppress them, and they are therefore not practicing "racism".

Қатысуы

Расизмнің түбінде жатқан идеология әлеуметтік өмірдің түрлі салаларында көрінеді. Осы бөлімде мұндай салалар сипатталған, алайда тізім толық емес.

Расизмге қарсылық

Аверсивті расизм – жасырын расизмнің бір түрі, онда адамның нәсілдік немесе этникалық азшылықтарға қатысты бейсаналық жағымсыз бағалаулары басқа нәсілдік және этникалық топтармен байланысқа түсуден үнемі жалтарту арқылы көрінеді. Расалық/этникалық азшылықтарға ашық жеккөрушілік пен нақты кемсітушілікпен ерекшеленетін дәстүрлі, ашық расизмге қарағанда, аверсивті расизм күрделі, қос қайшылық көріністер мен көзқарастармен сипатталады. Аверсивті расизм, символдық немесе қазіргі заманғы расизм тұжырымымен (төменде сипатталғандай) ұқсас, ол да жасырын, санасыз немесе жасырылған көзқарас түрі болып табылады және нәтижесінде санасыз кемсітушілікке алып келеді. Бұл термин Джоэл Ковел тарапынан қолданылып, кез келген этникалық немесе нәсілдік топтың белгілі бір топқа деген жағымсыз сезімін қағидаларға немесе стереотиптерге сілтеме жасау арқылы рационалдауын сипаттау үшін пайдаланылған.

Түс соқырлығы

Расизмге қатысты, түс соқырлығы – әлеуметтік өзара әрекеттесуде нәсілдік ерекшеліктерді елемеу, мысалы, бұрынғы кемсітушілік салдарымен күресу жолы ретінде бекітілген іс-қимылдарға қарсы тұру. Бұл көзқарасқа қарсы шығушылар, нәсілдік теңсіздіктерге назар аудармау нәсілдік түс соқырлығының нәсілдік теңсіздікке алып келетін үлгілерді бейсалы түрде жалғастыратынын айтады. Эдуардо Бонилья Сильва түс соқырлығының «абстрактілі либерализм, мәдениетті биологиялық тұрғыдан қарастыру, нәсілдік мәселелерді қалыпты жағдайға келтіру және расизмді азайту» арқасында туындайтынын айтады. Түс соқырлығы тәжірибелері «жай, институционалды және сырттай нәсілдік емес» болып келеді, себебі шешім қабылдау кезінде нәсілге тікелей назар аударылмайды. Мысалы, егер нәсілге қарамастан, басым ақ нәсілді халықтарды қарастырсақ, ақ нәсілділік қалыпты стандартқа айналады, ал басқа нәсілдегі адамдар өзгешеленеді, соның салдарынан оларға қатысты расизм азайтылуы немесе жойылуы мүмкін. Жеке деңгейде «түс соқырлығына бой алған» адамдар расистік идеологияны қабылдамайды, бірақ институционалдық расизмді түзетуге бағытталған жүйелі саясатты да қабылдамайды. Осы тұрғыдан алғанда, ол Оңтүстік Азияда қолданылатын қауымдыққа ұқсас. Мәдени расизм – әртүрлі этникалық немесе халықтық топтарға қатысты стереотиптердің кеңінен қабылдануы. Расизм бір нәсілдің екіншісінен жоғары тұратынына сенумен сипатталса, мәдени расизм бір мәдениеттің екіншісінен жоғары тұратынына сенумен сипатталады.

Экономикалық

Тарихи экономикалық немесе әлеуметтік теңсіздік – бұл өткендегі расизм мен тарихи себептерге байланысты туындаған кемсітушіліктің бір түрі. Ол бұрынғы буынның формалды білім берудегі жетіспеушіліктері мен дайындық деңгейі арқылы, сондай-ақ халықтың басым бөлігінің әдетте санасыз расистік көзқарастары мен іс-әрекеттері арқылы қазіргі ұрпаққа әсер етеді. Кейбір сарапшылар капитализмнің жергілікті жағдайларға қарай расизмді өзгерте алатынын, бірақ капитализм үшін расизм міндетті емес екенін айтады. Экономикалық кемсітушілік расизмді күшейтетін шешімдерге алып келуі мүмкін. Мысалы, түрлі түсті фотопленка ақ теріге, ал автоматты сабын диспенсерлері мен беттік тану жүйелері де солай реттелген.

Институционалдық

Институционалдық расизм (құрылымдық расизм, мемлекеттік расизм немесе жүйелік расизм деп те аталады) – көптеген адамдардың өміріне әсер ете алатын үкіметтер, корпорациялар, діндер немесе білім беру мекемелері сияқты ірі ұйымдар тарапынан жасалатын нәсілдік дискриминация. Стокли Кармайкл 1960 жылдардың соңында «институционалдық расизм» терминін енгізгенімен танылады. Ол бұл терминді «ұйымның адамдардың тері түсіне, мәдениетіне немесе этникалық шығуына байланысты тиісті және кәсіби қызмет көрсетудегі ұжымдық сәтсіздігі» деп түсіндірді. Маулана Каренга расизмнің мәдениетті, тілді, дінді және адамның мүмкіндіктерін жою екенін айтты, сондай-ақ расизмнің салдары «адам мүмкіндіктерінің моральдық тұрғыдан қорқынышты жойылуы, оның ішінде африкалық адамзатты әлемге қайта анықтау, бізді тек осы стереотиптер арқылы танитын басқалармен қарым-қатынастарды улау және осылайша адамдар арасындағы нағыз қарым-қатынастарға зиян келтіру» болып табылады деп мәлімдеді.

Басқа

Басқаша қарау – кейбір адамдар қолданатын термин, ол топтың ерекшеліктерін қалыптыдан бөлектеп көрсету арқылы кемсіту жүйесін сипаттайды. Расизмнің тарихы мен жалғасуында басқаша қарау маңызды рөл атқарады. Мәдениетті ерекше, экзотикалық немесе дамылмаған деп қарастыру – оның «қалыпты» қоғамнан өзгеше екенін жалпылаумен тең. Еуропаның Шығысқа қатысты отаршылдық көзқарасы осыған мысал, себебі Шығыс Батысқа қарама-қарсы деп есептелді: Батыс еркек болған жерде әйел, Батыс күшті болған жерде әлсіз, ал Батыс прогрестік болған жерде дәстүрлі. Осылайша жалпылаулар жасап, Шығысты басқаша қарау арқылы Еуропа бір мезгілде өзін қалыпты стандарт ретінде анықтап, алшақтықты одан да арттырды. Басқаша қарау процесінің көп бөлігі көзбен көрілмейтін айырмашылыққа немесе айырмашылық күтіліміне негізделген. Ғарыштық айырмашылық «біз» «мұнда» екенімізді, ал «басқалар» «сонда» екенін тұжырымдауға жеткілікті болуы мүмкін. Сегрегация көбінесе заңсыз, бірақ әлеуметтік нормалар арқылы да болуы мүмкін, тіпті жеке басымдық болмаған жағдайда да, Томас Шеллингтің сегрегация модельдері мен одан кейінгі зерттеулерінде көрсетілгендей.

Үстемдік

Америка, Африка және Азиядағы ғасырлар бойы Еуропалық отаршылдық көбінесе ақ нәсілдің үстемдігіне байланысты көзқарастармен ақталушы еді. 20 ғасырдың басында "Ақ адамның ауыртпалығы" деген сөз империалистік саясатты құрметті міндет ретінде ақтау үшін кеңінен қолданылды. Түпкілікті американдықтарды жаулап алу және бағындыру саясатын ақтау негізінен жергілікті халықтарды "мәрсіз үнді жабайылары" деп стереотиптеуден туындады, олар АҚШ Тәуелсіздік декларациясында осылай сипатталған. The Guardian газетінің авторы Сэм Вольфсон: "Декларацияның бұл бөлігі АҚШ негізінде жатқан түпкілікті американдықтарға деген адамдық қасиеттерден айырушы көзқарастың тұжырымдамасы ретінде жиі келтіріледі" деп жазады. 1890 жылы жазушы Л. Фрэнк Баум түпкілікті американдықтардың жерлеріне отаршылдық кеңейту туралы мақаласында: "Ақтар, жаулап алу заңымен, өркениеттің әділеттілігімен Америка құрлығының иелері болып табылады, және шекаралық елді мекендердің қауіпсіздігін қалған аз ғана үндістерді толық жою арқылы қамтамасыз етуге болады" деп жазды. Томас Джефферсон 1785 жылы жарық көрген "Вирджиния штаты туралы жазбаларында" былай деп жазды: "Қаралар, бастапқыда ерекше нәсіл болған жағдайда да, уақыттың немесе жағдайлардың әсерінен ерекшеленсе де, дене және ой-сезім қабілеттері жағынан ақтардан төмен тұрады". Қара нәсілдің, арабтардың және Шығыс Азияның үстемдік ұстанымдары да бар.

Символик/заманауи

Кейбір ғалымдар АҚШ-та расизмнің ертерек, зорлық-зомбылыққа және агрессияға толы түрлері 20 ғасырдың соңында одан әлжуаз, жасырын түрге өркендегенін айтады. Расизмнің бұл жаңа түрі кейде "қазіргі заманғы расизм" деп аталады және ол сырттай кемсіздік танытумен қатар, іштей кемсітуші көзқарастарды сақтаумен, нәсілдік стереотиптерге сүйенген қасиеттерді басқаларға жатқызу арқылы туындайтын әрекеттер сияқты айқын емес мінез-құлықтарды көрсетумен және бағаланатын адамның нәсіліне қарай бірдей әрекеттерді әртүрлі бағалаумен сипатталады. Бұл көзқарас, кемсітушілік және дискриминациялық мінез-құлықты зерттеулерге негізделген, онда кейбір адамдар қара нәсілділерге қатысты екіұшты сезімдермен қарауы мүмкін – белгілі бір, көпшілік ортада оң пікір білдірсе, жеке өмірде одан да теріс көзқарастар мен пікірлерді көрсетеді. Мұндай екіұштылық, мысалы, жұмысқа орналастыру кезінде байқалуы мүмкін, онда жұмыс берушілер жақсы бағаланған үміткерді оның нәсіліне байланысты соңғы шешімде түсінбестен жақтырмауы мүмкін. Кейбір ғалымдар қазіргі заманғы расизмді стереотиптерді тікелей қабылдамаумен, сондай-ақ, нәсілдік емес себептермен дискриминация құрылымдарын өзгертуге қарсы тұрумен, мүмкіндіктерді тек жеке адамның қабілеттерімен байланыстыратын және нәсілдің жеке мүмкіндіктерді анықтаудағы рөлін жоққа шығаратын идеологиямен, сондай-ақ басқа нәсіл өкілдеріне қатысты тікелей емес, микроагрессиялар жасаумен немесе олардан қашып жүрумен сипаттайды.

Беймәлім бейімділіктер

Соңғы зерттеулер көрсеткендей, расизмді қабылдамайтындарын саналы түрде айтқан адамдар шешім қабылдау процесінде расаға негізделген, еңбектенбайтын көңілділіктерді көрсетуі мүмкін. Мұндай "еңбектенбайтын нәсілдік көңілділіктер" расизмнің толық анықтамасына сай келмесе де, олардың әсері соған ұқсас болуы мүмкін, бірақ көбінесе одан аз байқалады, ашық, саналы немесе ойластырылған емес.

Идеология

Расизм 19 ғасырда ғылыми расизм ретінде пайда болды, ол адамзаттың нәсілдік жіктелуін қамтамасыз етуге тырысты. 1775 жылы Иоганн Блюменбах әлем халқының терісінің түсіне қарай бес топқа бөлді (кавказдықтар, моңғолдар және т.б.). Ғылыми расизмнің тағы бір ертедегі көзқарасы – полигендік көзқарас, ол әр түрлі нәсілдер бөлек құрылған деп есептейді. Полигенші Кристоф Майнерс (1747 – 1810 жылғы мамыр) мысалы, адамзатты екі топқа бөліп, оларды «жақсы ақ нәсіл» және «жаман қара нәсіл» деп атады. Майнерс «Адамзат тарихының тұжырымдамасы» атты кітабында нәсілдің басты сипаты – сұлулық немесе сұмдық деп мәлімдеді. Ол тек ақ нәсілді ғана сұлу деп санады. Ол сұм нәсілдерді төмен, адалсыз және жануарларға ұқсайтын деп есептеді. Андерс Ретциус (1796–1860) еуропалықтар да, басқалар да «таза нәсіл» емес, аралас шығу тегінің адамдары екенін көрсетті. Блюменбах таксономиясының туындылары сенімсіз болғанмен, АҚШ-тағы халықты жіктеу үшін әлі де кеңінен қолданылады. Ханс Педер Стинсби, бүгінгі күнгі барлық адамдар аралас шығу тегіне ие екенін қатты атап өтсе де, 1907 жылы адам айырмашылығының шығу тегі өте алыс уақытқа дейін ізделуі керек деп мәлімдеді және бүгінгі күнгі «ең таза нәсіл» – Австралия аборигендері болады деп болжады. Ғылыми расизм 20 ғасырдың басында қатты ықыластан айырылды, бірақ адам мен қоғамның негізгі айырмашылықтарының шығу тегі әлі күнге дейін академияда, адам генетикасы, оның ішінде палеогенетика, әлеуметтік антропология, салыстырмалы саясат, діндер тарихы, идеялар тарихы, тарихқа дейінгі тарих, тарих, этика және психиатрия сияқты салаларда зерттеледі. Блюменбахтың расына ұқсас кез келген әдістемеге кеңінен қарсылық білдіріледі. Этникалық және ұлттық стереотиптер қай деңгейде және қашан қабылданады деген мәселе әлі де белгісіз. Екінші дүниежүзілік соғыс пен Холокосттан кейін нәсілшіл идеологиялар этикалық, саяси және ғылыми негізде сындырылғанымен, нәсілшілдік пен нәсілдік кемсітушілік бүкіл әлемде кең таралған. Дю Буа біздің ойымызда «раса» емес, мәдениет: «бір тарих, ортақ заңдар мен дін, ойлаудың ұқсас әдеттері және белгілі бір өмірлік идеалдар үшін бірлесіп саналы күш салу» деп атап өтті. 19 ғасырдың аяғында ұлтшылдар жаңа ұлтшылдық ілімдерді қалыптастыру үшін «раса», этнос және «ең қолайлының тіршілік етуі» туралы қазіргі заманғы баяндамаларды бірінші болып қабылдады. Ақырында, нәсіл адам денесінің ең маңызды қасиеттерін ғана емес, сонымен қатар ұлттың мінез-құлқы мен жеке басын шешуші фактор ретінде қарастырылды. Бұл көзқарас бойынша мәдениет – этникалық топтардың қалыптастырған физикалық көрінісі, ол нәсілдік сипаттамаларға байланысты. Мәдениет пен нәсіл бір-бірімен байланысты және бір-біріне тәуелді болып саналды, кейде ұлт немесе тілді анықтама жиынтығына қосу деңгейіне дейін. Расаның тазалығы, әдетте, қарапайым сипаттамаларға байланысты, олар оңай қарастырылып, жарнамаланды, мысалы, сары түсті. Растық қасиеттер нәсілдік сипаттамалардың нақты географиялық таралуына қарағанда ұлты мен тілімен байланысты. Нордизм жағдайында «герман» атағы нәсілдің үстемдігіне тең болды. Кейбір ұлттық және этноцентрикалық құндылықтар мен таңдау жетістіктерімен күшейтілген бұл нәсілдік үстемдік ұғымы төмен немесе таза емес деп саналатын басқа мәдениеттерден ажырату үшін дамыды. Мәдениетке баса назар аудару қазіргі заманғы нәсілшілдіктің негізгі анықтамасымен сәйкес келеді: «[р]асизм "расалардың" болуынан туындамайды. Ол оларды әлеуметтік санаттарға бөлу арқылы жасайды: кез келген адам соматикалық, мәдени, діни айырмашылықтарына қарамастан нәсілге жатқызуға болады». Бұл анықтама әлі күнге дейін ғылыми пікірталасқа жататын нәсілдің биологиялық тұжырымдамасын ашық түрде елемеді. Дэвид К. Роудың сөздері бойынша, «расалық түсінік, кейде басқа атаудың бет-әлпетімен қолданылса да, биологияда және басқа салаларда қолданыла береді, өйткені ғалымдар, сондай-ақ, жай адамдар адамзаттың әртүрлілігіне қызығады, оның кейбіреулері нәсілге ие». Растық алалау халықаралық заңнаманың тақырыбы болды. Мысалы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1963 жылы 20 қарашада қабылдаған нәсілдік кемсітушіліктің барлық түрлерін жою туралы декларация нәсілдік кемсітушілікті нәсіл, түс немесе этникалық шығу тегі бойынша кемсітушілікпен қатар анық қарастырады (I бап).

Racism existed during the 19th century as scientific racism, which attempted to provide a racial classification of humanity. In 1775 Johann Blumenbach divided the world's population into five groups according to skin color (Caucasians, Mongols, etc. ), positing the view that the non Caucasians had arisen through a process of degeneration. Another early view in scientific racism was the polygenist view, which held that the different races had been separately created. Polygenist Christoph Meiners (1747 – May 1810) for example, split mankind into two divisions which he labeled the "beautiful White race" and the "ugly Black race". In Meiners' book, The Outline of History of Mankind, he claimed that a main characteristic of race is either beauty or ugliness. He viewed only the white race as beautiful. He considered ugly races to be inferior, immoral and animal like. Anders Retzius (1796— 1860) demonstrated that neither Europeans nor others are one "pure race", but of mixed origins. While discredited, derivations of Blumenbach's taxonomy are still widely used for the classification of the population in the United States. Hans Peder Steensby, while strongly emphasizing that all humans today are of mixed origins, in 1907 claimed that the origins of human differences must be traced extraordinarily far back in time, and conjectured that the "purest race" today would be the Australian Aboriginals. Scientific racism fell strongly out of favor in the early 20th century, but the origins of fundamental human and societal differences are still researched within academia, in fields such as human genetics including paleogenetics, social anthropology, comparative politics, history of religions, history of ideas, prehistory, history, ethics, and psychiatry. There is widespread rejection of any methodology based on anything similar to Blumenbach's races. It is more unclear to which extent and when ethnic and national stereotypes are accepted. Although after World War II and the Holocaust, racist ideologies were discredited on ethical, political and scientific grounds, racism and racial discrimination have remained widespread around the world. Du Bois observed that it is not so much "race" that we think about, but culture: " a common history, common laws and religion, similar habits of thought and a conscious striving together for certain ideals of life". Late 19th century nationalists were the first to embrace contemporary discourses on "race", ethnicity, and "survival of the fittest" to shape new nationalist doctrines. Ultimately, race came to represent not only the most important traits of the human body, but was also regarded as decisively shaping the character and personality of the nation. According to this view, culture is the physical manifestation created by ethnic groupings, as such fully determined by racial characteristics. Culture and race became considered intertwined and dependent upon each other, sometimes even to the extent of including nationality or language to the set of definition. Pureness of race tended to be related to rather superficial characteristics that were easily addressed and advertised, such as blondness. Racial qualities tended to be related to nationality and language rather than the actual geographic distribution of racial characteristics. In the case of Nordicism, the denomination "Germanic" was equivalent to superiority of race. Bolstered by some nationalist and ethnocentric values and achievements of choice, this concept of racial superiority evolved to distinguish from other cultures that were considered inferior or impure. This emphasis on culture corresponds to the modern mainstream definition of racism: "[r]acism does not originate from the existence of 'races'. It creates them through a process of social division into categories: anybody can be racialised, independently of their somatic, cultural, religious differences." This definition explicitly ignores the biological concept of race, which is still subject to scientific debate. In the words of David C. Rowe, "[a] racial concept, although sometimes in the guise of another name, will remain in use in biology and in other fields because scientists, as well as lay persons, are fascinated by human diversity, some of which is captured by race." Racial prejudice became subject to international legislation. For instance, the Declaration on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination, adopted by the United Nations General Assembly on November 20, 1963, addresses racial prejudice explicitly next to discrimination for reasons of race, colour or ethnic origin (Article I).

Этностық қатынастар мен этностық қақтығыстар

Расизмнің пайда болу тарихына қатысты пікірталастар көбінесе терминологияның дұрыс түсінілмеуінен туындайды. Көптеген адамдар «расизм» терминін ксенофобия және этноцентризм сияқты жалпылама құбылыстарды білдіру үшін қолданады, бірақ ғалымдар осы құбылыстарды расизм идеологиясынан немесе ғылыми расизмнен, ол қарапайым ксенофобиямен онша байланысты емес, нақты ажыратуға тырысады. Кейбіреулер расизмнің қазіргі формаларын этникалық және ұлттық қақтығыстардың ертерек түрлерімен шатастырады. Көбінесе этномүліктік қақтығыстардың себебі жер және стратегиялық ресурстар үшін күрес болып көрінеді. Кейбір жағдайларда этникалық топтар мен ұлтшылдық, ірі діни империялар арасындағы соғыстарда жауынгерлерді біріктіру үшін пайдаланылды (мысалы, мұсылман түркілері мен католик австро-венгрлері). Нәсіл және расизм туралы ұғымдар этникалық қақтығыстарда маңызды рөл атқарды. Тарих барысында қарсылас «өзге» деп, нәсілдік немесе этникалық белгілерге сүйене отырып танылғанда (әсіресе «өзге» – «төмен» деген мағынада түсіндірілгенде), өзін «жоғары» санайтын тараптың аумақты басып алу, адамдарды құлдыққа алу немесе материалдық игіліктерді иелену үшін қолданған құралдары көбінесе қатыгез, жамандыққа толы және моральдық-этикалық шектеулерден тыс болды. Тарихшы Дэниел Рихтердің сөзіне сәйкес, Понтиак көтерілісінде екі тараптан да «барлық жергілікті халықтар – «индейлер», барлық еуропалық американдықтар – «ақтар», және бір жақтағылар екінші жақты жою үшін бірігуі керек» деген жаңа идея пайда болды. Базил Дэвидсон «Африка: әртүрлі, бірақ тең» атты деректі фильмінде расизмнің Америкадағы құлдықты ақтау қажеттілігінен туындап, 19 ғасырда ғана пайда болғанын айтады. Тарихи тұрғыдан алғанда, расизм Атлант мұхиты арқылы құл саудасының басты қозғаушы күші болды. Сонымен қатар, ол нәсілдік сегрегацияның, әсіресе 19 және 20 ғасырлардағы АҚШ-та және Оңтүстік Африкадағы апартеидтің маңызды күші болды. 19 және 20 ғасырлардағы Батыс әлеміндегі расизм жақсы құжатталған және расизмді зерттеуде және талқылаудағы маңызды анықтама болып табылады.

Debates over the origins of racism often suffer from a lack of clarity over the term. Many use the term "racism" to refer to more general phenomena, such as xenophobia and ethnocentrism, although scholars attempt to clearly distinguish those phenomena from racism as an ideology or from scientific racism, which has little to do with ordinary xenophobia. Others conflate recent forms of racism with earlier forms of ethnic and national conflict. In most cases, ethno national conflict seems to owe itself to conflict over land and strategic resources. In some cases, ethnicity and nationalism were harnessed in order to rally combatants in wars between great religious empires (for example, the Muslim Turks and the Catholic Austro Hungarians). Notions of race and racism have often played central roles in ethnic conflicts. Throughout history, when an adversary is identified as "other" based on notions of race or ethnicity (in particular when "other" is interpreted to mean "inferior"), the means employed by the self presumed "superior" party to appropriate territory, human chattel, or material wealth often have been more ruthless, more brutal, and less constrained by moral or ethical considerations. According to historian Daniel Richter, Pontiac's Rebellion saw the emergence on both sides of the conflict of "the novel idea that all Native people were 'Indians,' that all Euro Americans were 'Whites,' and that all on one side must unite to destroy the other". Basil Davidson states in his documentary, Africa: Different but Equal, that racism, in fact, only just recently surfaced as late as the 19th century, due to the need for a justification for slavery in the Americas. Historically, racism was a major driving force behind the Transatlantic slave trade. It was also a major force behind racial segregation, especially in the United States in the nineteenth and early twentieth centuries, and South Africa under apartheid; 19th and 20th century racism in the Western world is particularly well documented and constitutes a reference point in studies and discourses about racism.

Этникалық және нәсілдік ұлтшылдық

Наполеон соғыстарынан кейін Еуропа жаңа “ұлттық мәселемен” бетпе-бет келді, бұл 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартында мемлекеттер арасындағы шекаралар белгіленген Еуропа картасының қайта құрылуына әкелді. Ұлтшылдық алғаш рет француз революционерлерінің жаппай әскер шақыруын (levée en masse) ойлап табуымен пайда болды, осылайша жаңадан құрылған Республиканы Еуропа монархияларының білдірген Ескі тәртіпке (Ancien Régime) қарсы қорғау үшін жаппай әскери міндеттілікті енгізді. Бұл Француз революциялық соғыстарына (1792–1802 жж.) және содан кейін Наполеонның жаулауларына, сондай-ақ ұлттардың, әсіресе ұлттық мемлекеттердің ұғымдары мен шындығы туралы Еуропалық дебаттарға жол ашты. Вестфалия шарты Еуропаны әртүрлі империялар мен корольдіктерге (Осман империясы, Киелі Рим империясы, Швеция империясы, Франция корольдігі және т.б.) бөлді. Ғасырлар бойы князьдер арасында соғыстар жүрді (неміс тілінде Kabinettskriege). Қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттер Француз революциясынан кейін пайда болды, Испанияда патриоттық сезімдер алғаш рет Пиреней соғысы (1808–1813 жж., Испанияда Тәуелсіздік соғысы ретінде белгілі) кезінде туды. 1815 жылғы Вена конгресімен бұрынғы тәртіпті қалпына келтіруге қарамастан, “ұлттық мәселе” өнеркәсіптік дәуірде Еуропаның басты мәселесіне айналды, бұл 1848 жылғы революцияларға, 1871 жылғы Франко-прусс соғысы кезінде аяқталған Италияның бірігуіне әкелді, нәтижесінде Версаль сарайындағы Айналар залында Германия империясы жарияланды, осылайша Германияның бірігуіне қол жеткізілді. Осы уақытта “Еуропаның ауру адамы” атанған Осман империясы үздірілмейтін ұлтшылдық қозғалыстармен күресті, бұл Австрия-Венгрия империясының ыдырауымен бірге Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Балқандағы әртүрлі ұлттық мемлекеттердің құрылуына, олардың шекараларында “ұлттық азшылықтар” пайда болуына әкелді. Ұлттың тұқымдық мүшелігіне сенім ұстаған этникалық ұлтшылдық қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттердің құрылуымен байланысты тарихи контексте пайда болды. Оның маңызды ықпалының бірі – 19 ғасырдың басындағы Романтикалық ұлтшылдық қозғалысы, оны Иоганн Гердер (1744–1803), Иоганн Фихте (1762–1814) сияқты тұлғалар ұстанып, жақтады. Ол Эрнест Ренан (1823–1892) сияқты авторлар білдірген либералды ұлтшылдыққа қарсы болды, ол ұлтты этностық топқа және ортақ тілге емес, бірге өмір сүруге деген субъективті ниетке негізделген қауымдастық ретінде қарастырды (“ұлт – күнделікті плебисцит”, 1882 ж.) немесе Джон Стюарт Милл (1806–1873). Этностық ұлтшылдық ғылыми нәсілшілдік дискурстармен, сондай-ақ “континенттік империализм” (Ханна Арендт, 1951) дискурстарымен, мысалы, неміс халқының (халық/folk) нәсілдік басымдығын жариялаған пангерманизм дискурстарымен өріліп өтті. 1891 жылы құрылған Пангерман лигасы (Alldeutscher Verband) неміс империализмін және “расалық гигиенаны” насихаттады және еврейлермен аралас некеге қарсы болды. Тағы бір танымал ағым – Völkisch қозғалысы, неміс этникалық ұлтшылдық дискурсының маңызды жақтаушысы болды және ол пангерманизмді қазіргі заманғы нәсілдік антисемитизммен біріктірді. Völkisch қозғалысының мүшелері, әсіресе Туле қоғамы, 1918 жылы Мюнхенде нацистік партияның алдағы құрылысына қатысты – Неміс жұмысшылар партиясы (DAP). Пангерманизм 1920–1930 жылдардағы соғыстар аралық кезеңде шешуші рөл атқарды. Сонымен қатар, монархистік Action française қозғалысының негізін қалаушы Шарль Моррас (1868–1952) “протестанттардың, яһудилердің, масондардың және шетелдіктердің төрт конфедеративтік мемлекетінен” тұратын “анти-Францияны” теориялық тұрғыдан қарастырды (оның соңғысы үшін қолданған сөзі – кемсітуші métèques). Шын мәнінде, оның пікірінше, алғашқы үш топ француз халқының этникалық біртүтастығына қауіп төндіретін “ішкі шетелдіктер” еді.

After the Napoleonic Wars, Europe was confronted with the new "nationalities question", leading to reconfigurations of the European map, on which the frontiers between the states had been delineated during the 1648 Peace of Westphalia. Nationalism had made its first appearance with the invention of the levée en masse by the French Revolutionaries, thus inventing mass conscription in order to be able to defend the newly founded Republic against the Ancien Régime order represented by the European monarchies. This led to the French Revolutionary Wars (1792–1802) and then to the conquests of Napoleon, and to the subsequent European wide debates on the concepts and realities of nations, and in particular of nation states. The Westphalia Treaty had divided Europe into various empires and kingdoms (such as the Ottoman Empire, the Holy Roman Empire, the Swedish Empire, the Kingdom of France, etc. ), and for centuries wars were waged between princes (Kabinettskriege in German). Modern nation states appeared in the wake of the French Revolution, with the formation of patriotic sentiments for the first time in Spain during the Peninsula War (1808–1813, known in Spain as the Independence War). Despite the restoration of the previous order with the 1815 Congress of Vienna, the "nationalities question" became the main problem of Europe during the Industrial Era, leading in particular to the 1848 Revolutions, the Italian unification completed during the 1871 Franco Prussian War, which itself culminated in the proclamation of the German Empire in the Hall of Mirrors in the Palace of Versailles, thus achieving the German unification. Meanwhile, the Ottoman Empire, the "sick man of Europe", was confronted with endless nationalist movements, which, along with the dissolving of the Austrian Hungarian Empire, would lead to the creation, after World War I, of the various nation states of the Balkans, with "national minorities" in their borders. Ethnic nationalism, which advocated the belief in a hereditary membership of the nation, made its appearance in the historical context surrounding the creation of the modern nation states. One of its main influences was the Romantic nationalist movement at the turn of the 19th century, represented by figures such as Johann Herder (1744–1803), Johan Fichte (1762–1814) in the Addresses to the German Nation (1808), Friedrich Hegel (1770–1831), or also, in France, Jules Michelet (1798–1874). It was opposed to liberal nationalism, represented by authors such as Ernest Renan (1823–1892), who conceived of the nation as a community, which, instead of being based on the Volk ethnic group and on a specific, common language, was founded on the subjective will to live together ("the nation is a daily plebiscite", 1882) or also John Stuart Mill (1806–1873). Ethnic nationalism blended with scientific racist discourses, as well as with "continental imperialist" (Hannah Arendt, 1951) discourses, for example in the pan Germanism discourses, which postulated the racial superiority of the German Volk (people/folk). The Pan German League (Alldeutscher Verband), created in 1891, promoted German imperialism and "racial hygiene", and was opposed to intermarriage with Jews. Another popular current, the Völkisch movement, was also an important proponent of the German ethnic nationalist discourse, and it combined Pan Germanism with modern racial antisemitism. Members of the Völkisch movement, in particular the Thule Society, would participate in the founding of the German Workers' Party (DAP) in Munich in 1918, the predecessor of the Nazi Party. Pan Germanism played a decisive role in the interwar period of the 1920s–1930s. At the same time, Charles Maurras (1868–1952), founder of the monarchist Action française movement, theorized the "anti France", composed of the "four confederate states of Protestants, Jews, Freemasons and foreigners" (his actual word for the latter being the pejorative métèques). Indeed, to him the first three were all "internal foreigners", who threatened the ethnic unity of the French people.

Аристотель

Бернард Льюис грек философы Аристотельдің құлдық туралы ойларын келтіреді. Аристотель гректердің табиғатынан еркін болса да, "варварлардың" (грек еместердің) табиғатынан құл екенін айтқан, себебі олардың мінезінде деспотиялық үкіметке бағынуға бейімділік табиғи түрде бар. Аристотель ең табиғи құлдардың мықты дене бітімі мен "құл жанына" (үкім етуге жарамсыз, ақылсыз) ие екенін айтқанмен, бұл кемсітушілікке физикалық негіз бар екенін көрсетеді. Бірақ ол сонымен қатар, дұрыс жандар мен денелер әрқашан үйлеспейтінін, төмендік пен табиғи құлдарды табиғи билеушілерден ажырататын ең маңызды фактор дене емес, жан екенін нақты айтады. Еврейлерге қарсы ең алғашқы расистік көзқарастар б.з.д. III ғасырда Александрияда тіркелген, ал ең ерте құжатталған еврейге қарсы жарлықтар б.з.д. 170–167 жылдарға дейін жетеді. Классик Бенджамин Исаак осы проторасизмді қазіргі заманғы расизмнің маңызды алғы құралы деп санайды. Мұндай проторасизм мен этноцентризмді контексте қарастыру қажет, өйткені тұқым қуалайтын төмендікке негізделген расизмнің қазіргі түсінігі (қазіргі расизм евгеника мен ғылыми расизмге негізделген) әлі қалыптаспаған. Сондай-ақ, Аристотель варварлардың табиғи кемістігін қоршаған орта мен климаттың (оның көптеген замандастары сияқты) әсерінен туды ма, әлде туғаннан берілген қасиет пе, әлі белгісіз. Тарихшы Данте А. Пуццо Аристотель, расизм және ежелгі әлем тақырыбында былай деп жазады:

Расизм екі негізгі қағидатқа негізделген: физикалық ерекшеліктер мен моральдық қасиеттер арасында байланыс бар деген сенім; адамзат жоғары және төменгі топтарға бөлінеді. Осылай анықталған расизм – қазіргі заманғы ұғым, өйткені XVI ғасырға дейін Батыс өркениетінің өмірінде және ойлауында расистік деп сипаттауға болатын ештеңе болған жоқ. Дұрыс түсініктіру үшін расизм мен этноцентризмді ажырату қажет. Ежелгі еврейлер еврей емес барлық адамдарды "бөгеттер" деп атау арқылы этноцентризмге берілді, бірақ расизмге емес. Гректер де грек емес барлық адамдарды – өркениет өнерінде олардың ұстаздары деп мойындаған скифтер мен египеттіктерді де – "варварлар" деп атады. Бұл термин жат немесе шетелдікті білдіреді.

Ортағасырлық араб жазушылары

Бернард Льюис сондай-ақ Таяу Шығыс және Солтүстік Африка аймағының тарихшылары мен географтарын – Әл-Мұқаддаси, Әл-Жахиз, Әл-Масуди, Әбу Райхан Бируни, Насыр әл-Дин әл-Түси және Ибн Кутайбаны – келтірді, сондай-ақ түркі халықтарын; адамзат арасындағы жікке бөліну туралы яһуди-христиандық идеялардың ықпалын да атады. VIII ғасырда арабтар арасында қара нәсілділерге қарсы көзқарас дискриминацияға әкелді. Орта ғасырлық араб авторларының біразы осы көзқарасқа қарсы шығып, барлық қара нәсілділерді, әсіресе эфиопиялықтарды құрметтеуге шақырды. XIV ғасырға қарай Сахарадан оңтүстік Африкадан көптеген құлдар келді. Льюис пікірінше, осының нәтижесінде мысырлық тарихшы Әл-Абшиби (1388–1446) «[Қара] құл тойғанда зина жасаса, аш болғанда ұрлық жасайды» деп жазған. Льюис айтуынша, XIV ғасыр тунистік ғалымы Ибн Халдун да былай деп жазған:

«Оңтүстікке қарай [қара Батыс Африканың белгілі халықтарынан] әрі өркениет жоқ. Тек ақылды тіршілікке қарағанда, ақымақ жануарларға жақын тұратын адамдар ғана бар. Олар қалың бұталар мен үңгірлерде өмір сүріп, шөптер мен дайын емес астық жейді. Көбінесе бір-бірін жейді. Оларды адам деп санауға болмайды. Сондықтан негр ұлттары, әдетте, құлдыққа мойынсұнады, себебі (негрлерде) адамдық қасиеттер аз және олардың сипаттары, біз айтқандай, ақымақ жануарларға ұқсас». Веслиан университетінің профессоры Абдельмаджид Ханнумның сөзіне қарағанда, француз шығыстанушылары XIX ғасырдың нәсілшілдік және отаршылдық көзқарастарын Ибн Халдунның еңбектері сияқты ортағасырлық араб жазбаларының аудармаларына енгізген. Бұл аудармалар түпнұсқада мұндай айырмашылық болмаған кезде арабтар мен берберлерді нәсілдік белгілерге бөліп көрсетуге әкеп соқты. Джеймс Э. Линдсей арабтың жекеленген ұғымы заманауи кезеңге дейін болмағанын алға тартады, ал Роберт Хойланд сияқты басқалар арабтың ортақ сезімі 9 ғасырда-ақ қалыптасқанын айтады.

Қанды тазарту

Умайяд халифатының Испанияны жаулап алуымен мұсылман арабтары мен берберлер бұрынғы вестготтар билеушілерін құлатып, әл-Андалусты құрды, бұл еврей мәдениетінің алтын ғасырына үлкен үлес қосты және алты ғасырға созылды. Одан кейін бірнеше ғасырлық Реконкиста басталды, оның барысында христиандық Иберия мемлекеттері әл-Андалус үшін күресті және бөлінген мұсылман мемлекеттерін біртіндеп жаулап алды, 1492 жылы Гранаданың Насрид мемлекетінің құлауымен аяқталды, соның нәтижесінде Фердинанд V мен Изабелла I Испанияның католик монархтары болды. Католик испандықтар кейін «қан тазалығы» (limpieza de sangre) доктринасын қалыптастырды. Осы тарихи кезеңде батыстық аристократиялық «көк қан» түсінігі нәсілдік, діни және феодалдық контексте пайда болды, бұл жаңа христиандардың әлеуметтік мобильділігін тежеу мақсатында болды. Роберт Лейси былай түсіндіреді:

«Аристократтың қаны қызыл емес, көк екендігін әлемге испандар жеткізді. Испан ақсүйектері 9 ғасырда классикалық әскери үлгіде қалыптаса бастады, жерді атты жауынгерлер ретінде басып алды. Олар осы процесті бес жүз жылдан астам уақыт бойы жалғастырып, аралдың бір бөлігін маврлардан қайтарып алды. Ақсүйек өзінің тегін көрсету үшін, семсерін көтеріп, ақ терісінің астындағы көк тамырлардың күрделі өрнегін көрсетті – оның туған тегі қара терілі жаумен булыққан жоқ екендігінің дәлелі. Сангре азуль, көк қан, осылайша ақ адам болудың эвфемизміне айналды – Испанияның өзіндік ескертуі, аристократияның тарихтағы тазартылған қадамдары расизмнің нашар іздерін алып жүреді. Араб маврлары мен сефард яһудилерінің көп бөлігі Иберия түбегінен қуылғаннан кейін, қалған яһудилер мен мұсылмандар Рим католиктігіне ауысуға мәжбүр болды, «жаңа христиандар» атанды, олар кейбір қалаларда («Ескі христиандар» тарапынан) кемсітілді (соның ішінде Толедода), шіркеу мен мемлекет тарапынан айыпталуға қарамастан, олар жаңа қосылған қауымды қуаттап қабылдады. Мұндай заңнаманың қалдықтары әскери контексте 19 ғасырға дейін сақталды. Португалияда «жаңа» және «ескі» христиандар арасындағы құқықтық айырмашылық тек 1772 жылы Помбал маркизінің заңдық жарлығымен жойылды, нәсілдік кемсітушіліктен кейін үш ғасырдан астам уақыт өткен соң. «Қан тазалығы» заңнамасы Американы отарлау кезінде де кең таралды, ол колониялардағы халықтар мен әлеуметтік топтардың нәсілдік және феодалдық бөлінуіне әкелді. Алайда, жаңа колонияларға білікті мамандар қажет болғандықтан, бұл тәжірибеде көбінесе көз жұмылды. Ренессанстың соңында «Жаңа әлем» тұрғындарының тағдырына қатысты Валладолид дебатында (1550–1551) доминикан монахы және Чиапас епископы Бартоломе де Лас Касас, басқа доминикан және гуманист философ Хуан Хинес де Сепульведамен пікір таластырды. Соңғысы үндістердің күнәсіздерді құрбандыққа шалу, каннибализм және басқа да «табиғатқа қарсы қылмыстар» жасағанын айтты; олар қабылдауға болмайтын және оларды соғыс және басқа да барлық құралдармен басып тастау керек, оларды құлдыққа немесе крепостнойлыққа түсіру католик теологиясы мен табиғи заңға сәйкес келеді. Керісінше, Бартоломе де Лас Касас америкалықтар табиғи тәртіпте еркін адамдар екенін және католик теологиясына сәйкес басқалармен бірдей қарастырылуға лайық екенін мәлімдеді. Бұл нәсілшілдік, құлдық, дін және еуропалық моральға қатысты туындаған көптеген даулардың бірі болды, нәтижесінде жергілікті халықты қорғауға бағытталған заңдар қабылданды. 1565 жылы Севильядан келген бос қара үй қызметшісі Луиза де Абрего мен Сегувиядан келген ақ конкистадор Мигель Родригестің 1565 жылы Сент-Огастин (Испания Флоридасы) қаласында некелесуі – Америка Құрама Штаттарының құрлықтағы бөлігінде тіркелген алғашқы христиан некесі. Испан колонияларында испандықтар нәсілге негізделген күрделі касталық жүйені құрды, ол әлеуметтік бақылау үшін қолданылды және адамның қоғамдағы мәртебесін анықтады. Латын Америкасының көптеген елдері тәуелсіздік алған кезде бұл жүйені заңмен жойды, бірақ еуропалық тегінен қабылданған нәсілдік қашықтық деңгейіне және әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты әлі де дискриминация бар, бұл отарлық касталық жүйенің эхосы болып табылады.

It was the Spaniards who gave the world the notion that an aristocrat's blood is not red but blue. The Spanish nobility started taking shape around the ninth century in classic military fashion, occupying land as warriors on horseback. They were to continue the process for more than five hundred years, clawing back sections of the peninsula from its Moorish occupiers, and a nobleman demonstrated his pedigree by holding up his sword arm to display the filigree of blue blooded veins beneath his pale skin—proof that his birth had not been contaminated by the dark skinned enemy. Sangre azul, blue blood, was thus a euphemism for being a white man—Spain's own particular reminder that the refined footsteps of the aristocracy through history carry the rather less refined spoor of racism. Following the expulsion of the Arabic Moors and most of the Sephardic Jews from the Iberian peninsula, the remaining Jews and Muslims were forced to convert to Roman Catholicism, becoming "New Christians", who were sometimes discriminated against by the "Old Christians" in some cities (including Toledo), despite condemnations by the Church and the State, which both welcomed the new flock. The remnants of such legislation persevered into the 19th century in military contexts. In Portugal, the legal distinction between New and Old Christian was only ended through a legal decree issued by the Marquis of Pombal in 1772, almost three centuries after the implementation of the racist discrimination. The limpieza de sangre legislation was common also during the colonization of the Americas, where it led to the racial and feudal separation of peoples and social strata in the colonies. It was however often ignored in practice, as the new colonies needed skilled people. At the end of the Renaissance, the Valladolid debate (1550–1551), concerning the treatment of the natives of the "New World" pitted the Dominican friar and Bishop of Chiapas, Bartolomé de Las Casas, to another Dominican and Humanist philosopher, Juan Ginés de Sepúlveda. The latter argued that the Indians practiced human sacrifice of innocents, cannibalism, and other such "crimes against nature"; they were unacceptable and should be suppressed by any means possible including war, thus reducing them to slavery or serfdom was in accordance with Catholic theology and natural law. To the contrary, Bartolomé de Las Casas argued that the Amerindians were free men in the natural order and deserved the same treatment as others, according to Catholic theology. It was one of the many controversies concerning racism, slavery, religion, and European morality that would arise in the following centuries and which resulted in the legislation protecting the natives. The marriage between Luisa de Abrego, a free black domestic servant from Seville and Miguel Rodríguez, a white segovian conquistador in 1565 in St. Augustine (Spanish Florida), is the first known and recorded Christian marriage anywhere in the continental United States. In the Spanish colonies, Spaniards developed a complex caste system based on race, which was used for social control, and which also determined a person's importance in society. While many Latin American countries have long since rendered the system officially illegal through legislation, usually at the time of their independence, prejudice based on degrees of perceived racial distance from European ancestry combined with one's socioeconomic status remain, an echo of the colonial caste system.

Расизм - қазіргі заманғы құбылыс

Расизм көбінесе заманауи құбылыс ретінде сипатталады. Француз философы және тарихшысы Мишель Фуконың пікірінше, нәсілшілдіктің алғашқы тұжырымдамасы ерте заманауи кезеңде «расалық күрес дискурсы» ретінде пайда болды, және Фуконың егемендік туралы философиялық және құқықтық дискурсына қарсы келген тарихи және саяси дискурс болды. Бұл еуропалық баяндама алғаш рет Ұлыбританияда пайда болды, содан кейін Францияда Буленвильер (1658–1722), Николя Фрере (1688–1749) сияқты адамдар, кейін 1789 жылғы Француз революциясы кезінде Сиес, одан кейін Огюстен Тьерри және Курно тарапынан жалғастырылды. Францияда мұндай нәсілшіл дискурстың негізін қалаған Буленвильер «жарыс» ұғымын «ұлт» ұғымына жақын деп түсіндірді, яғни оның заманында «жарыс» дегені «халықты» білдірді. Ол Францияны әртүрлі ұлттарға бөлінген деп есептеді – біртұтас ұлт мемлекеті бұл жерде тарихи дұрыс емес, және олар әртүрлі «жарыстарды» құрады. Буленвильер абсолюттік монархияға қарсы болды, ол үшінші тәрбиемен тікелей байланыс орнату арқылы аристократияны айналып өтуге тырысты. Осылайша, ол француз аристократтары шетелдік басқыншылардың ұрпақтары деген теорияны дамытты, оларды ол «франктар» деп атады, ал оның сөзіне сүйенсек, үшінші тәрбие автохтонды, жеңілген галло-римдіктерден тұрды, олар франк аристократиясының жаулау құқығы арқасында билікке бағынды. Ерте заманауи расизм ұлтшылдыққа және ұлт мемлекетіне қарсы болды: француз революциясы кезінде елден қуылған Монлозье графы Буленвильердің «солтүстік жарыс» туралы баяндамасын, француз аристократиясының қарапайым «галдарды» жаппай басып алғаны ретінде қабылдады, осылайша үшінші тәрбиеге деген жек көруін білдірді, оны «барлық жарыстар мен заманалардан туған құлдардың қоспасы» деп атады.

20 ғасыр

Нацистік партия, 1933 жылғы неміс сайлауында билікті басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыстың Еуропадағы соңына дейін Еуропаның көп бөлігінде диктатура орнатқан, немістерді арий "бас расасының" (Herrenvolk) бір бөлігі деп есептеді, демек олардың аумағын кеңейтуге және басқа расалардың мүшелерін құлдыққа салуға немесе өлтіруге құқығы бар деп санайтын. Нацистер жасаған нәсілдік идеология адамдарды таза арийлерден арий емес адамдарға дейін бағалап, соңғыларын адамнан кем деп қарады. Таза арийлердің ең жоғары сатысында немістер және басқа германдық халықтар – голландтар, скандинавтар, ағылшындар және германдық қанының қолайлы араласуына ие болған кейбір солтүстік итальяндықтар мен француз сияқты халықтар болды. Нацистік саясат ромаларды, түрлі терілі адамдарды және славяндарды (негізінен поляктар, сербтер, орыстар, белорустар, украиндер және чехтар) арий емес, төменгі тұрған жандар деп белгіледі. Нацистік нәсілдік идеологияға сәйкес, Холокост кезінде шамамен алты миллион еврей қаза болды. Режим және оның одақтастары 2,5 миллион поляк, 0,5 миллион серб және 0,2–0,5 миллион ром өлтірді. Нацистер көптеген славяндарды арий емес Untermenschen деп санады. Нацистік партияның бас нәсілдік теоретигі Альфред Розенберг бұл терминді 1922 жылғы Лотроп Стоддардтың "Азаттыққа қарсы көтеріліс: төменгі адамның қатері" кітабынан алған. Жасырын жоспар Generalplan Ost ("Шығыс бас жоспары") бойынша нацистер көптеген славяндарды қуғынға салуды, құлдыққа салуды немесе жоюды шешті, бұл немістерге "өмір сүру кеңістігін" беру үшін болды. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде адам күшінің жетіспеуіне байланысты славяндарға қатысты нацистік саясат өзгерді, бұл Waffen SS-ке шектеулі қатысуын қажет етті. Славяндарға, әсіресе поляктарға қарсы ауыр соғыс қылмыстары жасалды, ал Кеңес әскери тұтқындарының өлім-жітімі американдық және британдық әріптестерінен әлдеқайда жоғары болды, себебі оларға қасақана немқұрайлылықпен және жамандықпен қарады. 1941 жылдың маусымы мен 1942 жылдың қаңтары аралығында нацистер "адамнан кем" деп есептелген 2,8 миллионға жуық Қызыл Армия тұтқынын өлтірді. 1943–1945 жылдары 120 000-ға жуық поляк, көбінесе әйелдер мен балалар, Польшаның оккупацияланған аумағында әрекет еткен Украиналық көтерілісші армиясының этникалық тазалауының құрбаны болды. Құрбандардың көп бөлігін құраған поляктардан басқа, оларға үйленген немесе оларға көмектесуге тырысқан еврейлер, армяндар, орыстар және украиндер де кірді. 1930 жылдары нацистік Германиямен байланыстарды күшейткен кезде Анте Павелич пен Усташе және олардың хорват ұлты туралы идеясы нәсілдік сипатқа ие болды. Усташе ұлттық және нәсілдік бірегейлік туралы көзқарасы, сондай-ақ сербтердің төменгі нәсіл ретіндегі теориясы ХХ ғасырдың басындағы хорват ұлтшылдары мен зиялыларына әсер етті. Сербтер Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінде (НДХ) нәсілдік заңдар мен кісі өлтірулердің басты нысаны болды; еврейлер мен ромдар да нысанаға алынды. Усташе сербтерді азаматтығынан, күнкөрісінен және мүлкінен айыру туралы заңдарды қабылдады. Геноцид кезінде сербтер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы ең көп құрбандықтарға ұшырады, ал НДХ ХХ ғасырдың ең қатыгез режимдерінің бірі болды. Гитлердің 1925 жылғы "Менің күресім" атты мемуары Американың "түстілерге" қатысты мінезіне ризашылық білдірді. Нацистердің шығысқа қарай кеңеюі Американың батысқа қарай отаршылдық кеңеюімен және онымен бірге америкалықтармен жасалған әрекеттермен бірге жүрді. 1941 жылы Гитлер нацистік Германияның шығысқа қарай кеңеюі туралы былай деді: "Біздің Миссисипи [Томас Джефферсон барлық үндістерді қуғынға салуды қалаған сызық] Волга болуы керек". Ақ үстемдік АҚШ-та азаматтық құқықтар қозғалысына дейін басым болды. 1965 жылға дейінгі АҚШ иммиграциялық заңдары туралы социолог Стивен Клайнберг заңның "солтүстік еуропалықтар ақ нәсілдің жоғары түрлерінің бір бөлігі" екенін анық жариялағанын айтты. 1790 жылғы натурализация туралы заң АҚШ азаматтығын ақ нәсілді адамдарға ғана берді, ал 1923 жылы АҚШ-тың Бхагат Сингх Тиндке қарсы ісі бойынша Жоғарғы Сот жоғары касталы индустар "ақ нәсілді адамдар" емес деп шешті, демек олар нәсілдік тұрғыдан азаматтыққа лайық емес. 1946 жылғы Лус-Селлер заңынан кейін жылына 100 үндістандық АҚШ-қа көшіп келіп, азамат бола алды. 1965 жылғы Иммиграция және азаматтық туралы заң АҚШ-қа дәстүрлі солтүстік еуропалық және германдық топтардан басқа иммигранттардың кіруін күрт жеңілдетті, нәтижесінде АҚШ-тағы демографиялық құрамда маңызды өзгерістер болды.

The Nazi party, which seized power in the 1933 German elections and maintained a dictatorship over much of Europe until the End of World War II on the European continent, deemed the Germans to be part of an Aryan "master race" (Herrenvolk), who therefore had the right to expand their territory and enslave or kill members of other races deemed inferior. The racial ideology conceived by the Nazis graded humans on a scale of pure Aryan to non Aryan, with the latter viewed as subhuman. At the top of the scale of pure Aryans were Germans and other Germanic peoples including the Dutch, Scandinavians, and the English as well as other peoples such as some northern Italians and the French, who were said to have a suitable admixture of Germanic blood. Nazi policies labeled Romani people, people of color, and Slavs (mainly Poles, Serbs, Russians, Belarusians, Ukrainians and Czechs) as inferior non Aryan subhumans. In accordance with Nazi racial ideology, approximately six million Jews were killed in the Holocaust. 2.5 million ethnic Poles, 0.5 million ethnic Serbs and 0.2–0.5 million Romani were killed by the regime and its collaborators. The Nazis considered most Slavs to be non Aryan Untermenschen. The Nazi Party's chief racial theorist, Alfred Rosenberg, adopted the term from Klansman Lothrop Stoddard's 1922 book The Revolt Against Civilization: The Menace of the Under man. In the secret plan Generalplan Ost ("Master Plan East") the Nazis resolved to expel, enslave, or exterminate most Slavic people to provide "living space" for Germans, but Nazi policy towards Slavs changed during World War II due to manpower shortages which necessitated limited Slavic participation in the Waffen SS. Significant war crimes were committed against Slavs, particularly Poles, and Soviet POWs had a far higher mortality rate than their American and British counterparts due to deliberate neglect and mistreatment. Between June 1941 and January 1942, the Nazis killed an estimated 2.8 million Red Army POWs, whom they viewed as "subhuman". In the years 1943–1945, around 120,000 Polish people, mostly women and children, became the victims of ethnicity based massacres by the Ukrainian Insurgent Army, which was then operating in the territory of occupied Poland. In addition to Poles who represented the vast majority of the murdered people, the victims also included Jews, Armenians, Russians, and Ukrainians who were married to Poles or attempted to help them. During the intensification of ties with Nazi Germany in the 1930s, Ante Pavelić and the Ustaše and their idea of the Croatian nation became increasingly race oriented. The Ustaše view of national and racial identity, as well as the theory of Serbs as an inferior race, was influenced by Croatian nationalists and intellectuals from the end of the 19th and the beginning of the 20th century. Serbs were primary targets of racial laws and murders in the puppet Independent State of Croatia (NDH); Jews and Roma were also targeted. The Ustaše introduced laws to strip Serbs of their citizenship, livelihoods, and possessions. During the genocide in the NDH, Serbs suffered among the highest casualty rates in Europe during the World War II, and the NDH was one of the most lethal regimes in the 20th century. Hitler's 1925 memoir Mein Kampf was full of admiration for America's treatment of "coloreds". Nazi expansion eastward was accompanied with invocation of America's colonial expansion westward, with the accompanying actions toward the Native Americans. On Nazi Germany's expansion eastward, in 1941 Hitler stated, "Our Mississippi [the line beyond which Thomas Jefferson wanted all Indians expelled] must be the Volga." White supremacy was dominant in the U. S. from its founding up to the civil rights movement. On the U. S. immigration laws prior to 1965, sociologist Stephen Klineberg cited the law as clearly declaring "that Northern Europeans are a superior subspecies of the white race." The Naturalization Act of 1790 limited U. S. citizenship to whites only, and in the 1923 case, United States v. Bhagat Singh Thind, the Supreme Court ruled that high caste Hindus were not "white persons" and were therefore racially ineligible for naturalized citizenship. It was after the Luce–Celler Act of 1946 that a quota of 100 Indians per year could immigrate to the U. S. and become citizens. The Immigration and Nationality Act of 1965 dramatically opened entry to the U. S. to immigrants other than traditional Northern European and Germanic groups, and as a result would significantly alter the demographic mix in the U. S.

1949 жылы Дурбан қаласында үндістер мен зулустар арасында қақтығыстар болды. 1962 жылы Бирмада Не Виннің билікке келуі және "тұрғын шетелдіктерге" қарсы қатыгездігі шамамен 300 000 бирмалық үндістанның елден кетуіне әкелді. Олар нәсілдік кемсітуден және бірнеше жылдан кейін, 1964 жылы жекеменшік кәсіпорындардың толыққанды ұлттықтандырылуынан қашу үшін көшті. 1964 жылдың 12 қаңтарындағы Занзибар революциясы жергілікті араб әулетіне соңғы нүкте қойды. Занзибарда мыңдаған арабтар мен үндістер толқуларда қаза тауып, мыңдаған адамдар ұсталды немесе аралдан қашты. 1972 жылдың тамызында Уганда президенті Иди Амин азиялықтар мен еуропалықтарға тиесілі мүліктің экспроприациясын бастады. Осы жылы Амин Уганданың азиялықтарын этникалық тазартудан өткізіп, оларға елді 90 күн ішінде тастап кетуге бұйрық берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Оңтүстік Африка Ұлттық партиясы Оңтүстік Африка үкіметін бақылауға алды. 1948 жылдан 1994 жылға дейін апартеид режимі болды. Бұл режим ақ нәсілділер мен ақ емес нәсілділерді бөлу идеологиясына негізделген, соның ішінде ақ емес нәсілділердің тең емес құқықтарына. Апартеидке қарсы күрес кезінде көптеген наразылықтар мен зорлық-зомбылық оқиғалары болды, олардың ең танымалдары 1960 жылғы Шарпевилл қырғыны, 1976 жылғы Совето көтерілісі, 1983 жылғы Чёрч-стриттегі жарылыс және 1989 жылғы Кейптаун бейбіт маршы болды.

Қазіргі заманғы

Конгодағы азаматтық соғыс кезінде (1998–2003) пигмейлер аңдар сияқты аңға түсіліп, желінді. Соғыстағы екі тарап та оларды "адам емес" деп қарады және кейбіреулер олардың етінен сиқырлы күштерге қол жеткізе алады дейді. 2003 жылы БҰҰ адам құқықтары жөніндегі белсенділері бүлікшілердің каннибализм жасағанын хабарлады. Мбути пигмейлерінің өкілі Синафаси Макело БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінен каннибализмді адамзатқа қарсы қылмыс және геноцид ретінде тануды сұрады. Біріккен Ұлттар Ұйымының нәсілдік дискриминацияны жою жөніндегі комитетінің баяндамасында Ботсвананың "бушмендерге" қатысты әрекеттері нәсілшілдік деп айыпталды. 2008 жылы 15 мемлекеттен тұратын Оңтүстік Африка даму қауымдастығының (SADC) трибуналы Зимбабве президенті Роберт Мугабені ақ нәсілділерге нәсілшілдік көзқараспен қарағаны үшін айыптады. 1988 жылдың желтоқсанынан 1989 жылдың қаңтарына дейін Қытайдың Нанкин қаласында африкалық студенттерге қарсы жаппай наразылықтар мен тәртіпсіздіктер болды. 2009 жылдың қарашасында британдық The Guardian газеті аралас қытай-африкалық тегі бар Лу Цзиннің Қытайдағы ең танымал таланттар шоуының қатысушысы болғанын және оның терісінің түсіне байланысты қызу пікірталас тудырғанын жариялады. Бұл оның бұқаралық ақпарат құралдарындағы бейнесі Қытайдағы нәсілшілдік және нәсілдік преюдистер туралы кең пікірталстарды ашты. 1980 жылдардың соңында 70 мыңға жуық қара африкалық мавританиялық Мавританиядан қуылды. Суданда азаматтық соғыста тұтқынға алынған қара нәсілді африкалықтар көбінесе құл етіліп, әйелдер жиі жыныстық зорлыққа ұшырады. Дарфурдағы қақтығыс кейбір адамдар тарапынан нәсілдік мәселе ретінде сипатталды. 2006 жылдың қазан айында Нигер шығыс Нигердің Диффа аймағында тұратын шамамен 150 000 арабты Чадқа депортациялайтынын мәлімдеді. Үкімет депортацияға дайындық үшін арабтарды жинаған кезде екі қыз қашқаннан кейін қайтыс болды, ал үш әйел түсік тастады. 1998 жылдың мамырында Джакартадағы тәртіпсіздіктер көптеген қытай индонезиялықтарына бағытталды. Қытайға қарсы заң Индонезия конституциясында 1998 жылға дейін болды. Қытай жұмысшыларына қарсы наразылық Африка мен Океанияда зорлық-зомбылыққа әкелді. 2009 жылдың мамырында Папуа-Жаңа Гвинеяда он мыңдаған адам қатысқан қытайға қарсы тәртіпсіздіктер болды. 2000 жылы Фиджидегі төңкерістен кейін индофиджиліктер зорлық-зомбылық шабуылдарына ұшырады. Фиджидегі жергілікті емес азаматтар дискриминацияға ұшырайды. Растық бөліну Гайанада, Малайзияда, Тринидад және Тобагода, Мадагаскарда және Оңтүстік Африкада да бар. Малайзияда мұндай нәсілшіл мемлекеттік саясат көптеген деңгейде заңдастырылған, қараңыз: Бумипутера. Human Rights Watch ұйымының төтенше жағдайлар жөніндегі директоры Питер Букарт сұхбатында "расистік жеккөрушілік" Мьянмадағы рохинджа мұсылмандарына қарсы зорлық-зомбылықтың басты себебі екенін айтты. Америка Құрама Штаттарындағы расизмнің бір түрі – бұл растық сегрегация, ол 1960 жылға дейін сақталды, содан кейін 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңмен тыйым салынды. Бұл нәсілдердің бөлінуінің бүгінгі күні де-факто түрде әртүрлі формаларда сақталатыны айтылады, мысалы, несиелер мен ресурстарға қол жеткізудің болмауы немесе полиция мен басқа да мемлекеттік қызметкерлердің дискриминациясы. 2016 жылғы Pew Research сауалнамасы итальяндықтардың, әсіресе, ромаларға қарсы көзқарастары өте күшті екенін көрсетті, итальяндықтардың 82% ромалар туралы жағымсыз пікір білдірді. Грекияда 67%, Венгрияда 64%, Францияда 61%, Испанияда 49%, Польшада 47%, Ұлыбританияда 45%, Швецияда 42%, Германияда 40% және Нидерландыда 37% ромаларға жағымсыз көзқарас білдірді. Гарвард университетінің жүргізген зерттеуі Еуропада қара нәсілділерге қатысты ең күшті нәсілдік бейімділік Чехияда, Литвада, Беларусьте және Украинада байқалатынын көрсетті, ал Сербияда, Словенияда және Босния мен Герцеговинада нәсілдік бейімділік ең әлсіз, содан кейін Хорватия мен Ирландияда байқалды. 2023 жылғы Кембридж университетінің зерттеуі Ұлыбританиядағы қара нәсілділердің ең үлкен үлгісінде 88% жұмыс орнында нәсілдік дискриминацияға ұшырағанын, 79% полицияның қара нәсілділерді тоқтату және тексеру билігімен әділетсіз мақсат ететініне сенгенін және 80% жас қара нәсілді студенттердің академиялық жетістіктеріне ең үлкен кедергі нәсілдік дискриминация екеніне келісті.

During the Congo Civil War (1998–2003), Pygmy people were hunted down like game animals and eaten. Both sides in the war regarded them as "subhuman" and some say their flesh can confer magical powers. UN human rights activists reported in 2003 that rebels had carried out acts of cannibalism. Sinafasi Makelo, a representative of the Mbuti pygmies, has asked the UN Security Council to recognise cannibalism as both a crime against humanity and an act of genocide. A report released by the United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination condemns Botswana's treatment of the 'Bushmen' as racist. In 2008, the tribunal of the 15 nation Southern African Development Community (SADC) accused Zimbabwean President Robert Mugabe of having a racist attitude towards white people. The mass demonstrations and riots against African students in Nanjing, China, lasted from December 1988 to January 1989. In November 2009, British newspaper The Guardian reported that Lou Jing, of mixed Chinese and African parentage, had emerged as the most famous talent show contestant in China and has become the subject of intense debate because of her skin color. Her attention in the media opened serious debates about racism in China and racial prejudice. Some 70,000 black African Mauritanians were expelled from Mauritania in the late 1980s. In the Sudan, black African captives in the civil war were often enslaved, and female prisoners were often sexually abused. The Darfur conflict has been described by some as a racial matter. In October 2006, Niger announced that it would deport the approximately 150,000 Arabs living in the Diffa region of eastern Niger to Chad. While the government collected Arabs in preparation for the deportation, two girls died, reportedly after fleeing Government forces, and three women suffered miscarriages. The Jakarta riots of May 1998 targeted many Chinese Indonesians. The anti Chinese legislation was in the Indonesian constitution until 1998. Resentment against Chinese workers has led to violent confrontations in Africa and Oceania. Anti Chinese rioting, involving tens of thousands of people, broke out in Papua New Guinea in May 2009. Indo Fijians suffered violent attacks after the Fiji coup in 2000. Non indigenous citizens of Fiji are subject to discrimination. Racial divisions also exist in Guyana, Malaysia, Trinidad and Tobago, Madagascar, and South Africa. In Malaysia such racist state policies are codified on many levels, see Bumiputera. Peter Bouckaert, the Human Rights Watch's emergencies director, said in an interview that "racist hatred" is the chief motivation behind the violence against Rohingya Muslims in Myanmar. One form of racism in the United States was enforced racial segregation, which existed until the 1960s, when it was outlawed in the Civil Rights Act of 1964. It has been argued that this separation of races continues to exist de facto today in different forms, such as lack of access to loans and resources or discrimination by police and other government officials. The 2016 Pew Research poll found that Italians, in particular, hold strong anti Romani views, with 82% of Italians expressing negative opinions about Romani. In Greece, there are 67%, in Hungary, 64%, in France, 61%, in Spain, 49%, in Poland, 47%, in the UK, 45%, in Sweden, 42%, in Germany, 40%, and in the Netherlands, 37%, that have an unfavourable view of Roma. A survey conducted by Harvard University found the Czech Republic, Lithuania, Belarus and Ukraine had the strongest racial bias against black people in Europe, while Serbia, Slovenia and Bosnia and Herzegovina had the weakest racial bias, followed by Croatia and Ireland. A 2023 University of Cambridge survey which featured the largest sample of Black people in Britain found that 88% had reported racial discrimination at work, 79% believed the police unfairly targeted black people with stop and search powers and 80% definitely or somewhat agreed that the biggest barrier to academic attainment for young Black students was racial discrimination in education.

Ғылыми расизм

Қазіргі заманғы биологиялық нәсілдік анықтама 19 ғасырда ғылыми нәсілшіл теориялармен қалыптасты. Ғылыми расизм термині ғылымды расистік сенімдерді ақтау және қолдау үшін пайдалануды білдіреді, бұл 18 ғасырдың басына дейін барып, 19 ғасырдың ортасында, Жаңа империализм дәуірінде кең таралды. Академиялық расизм деп те аталатын осындай теориялар алғашқыда Шіркеудің тарихқа позитивистік көзқарасқа қарсылығын жеңуі және моногенизмді қолдауы қажет болды, яғни барлық адамдардың бір ата-тектен шыққандығы туралы түсінік, жаратылыстанулық тарихқа сәйкес. Бұл нәсілшіл теориялар ғылыми гипотезалар негізінде әлеуметтік прогрестің біржолғы теорияларымен біріктірілді, олар Еуропа цивилизациясының әлемдегі қалғандарынан басымдығын жоғары қойды. Сонымен қатар, олар жиі Герберт Спенсердің 1864 жылы қолданған «тірі қалғандардың ең батылы» идеясын пайдаланды, ол 1940 жылдары әлеуметтік дарвинизм деп аталған бәсекелестік идеяларымен байланысты болды. Чарльз Дарвин өзі «Адамның тегі» (1871) еңбегінде қатаң нәсілдік айырмашылықтар идеясына қарсы шығып, адамдардың барлығы бір түрден, ортақ тектен шыққандығын айтты. Ол нәсілдік айырмашылықтарды адамзаттың түрлері ретінде мойындады және барлық нәсілдердің ақыл-ой қабілеттері, талғамдары, мінез-құлқы мен әдеттеріндегі жақын ұқсастықтарды атап өтті, сонымен қатар «ең төменгі жабайылардың» мәдениетін еуропалық цивилизациямен салыстырды. 19 ғасырдың соңында ғылыми расизмнің жақтастары «расаның деградациясы» және «қандық мұрагерлік» евгеникасы туралы пікірталасқа қатысты. Осыдан кейін ғылыми расистік пікірталас полигенизм, унилинеаризм, әлеуметтік дарвинизм және евгениканың үйлесімі ретінде қарастырылды. Олар расистік көзқарастарды қалыптастыру үшін физикалық антропология, антропометрия, краниометрия, френология, физиогномия және қазір сенімсіз деп есептелетін басқа да ғылымдарда ғылыми негіздерін тапты. 20 ғасырда американдық мәдени антропология мектебі (Франц Боас және т.б.), британдық әлеуметтік антропология мектебі (Бронислав Малиновский, Альфред Рэдклифф-Браун және т.б.), француз этнология мектебі (Клод Леви-Стросс және т.б.), сондай-ақ неодарвинистік синтездің ашылуы бұл ғылымдардың, әсіресе антропометрияның, сыртқы физикалық белгілерінен мінез-құлық пен психологиялық ерекшеліктерді анықтау үшін қолданылуын тоқтатты. 1930 жылдары дамыған неодарвинистік синтез 1960 жылдары эволюцияның генге негізделген көзқарасына әкелді. Адам геномы жобасы бойынша, адам ДНК-сының ең толық картасы нәсілдік топтардың нақты генетикалық негізі жоқ екенін көрсетеді. Кейбір гендер белгілі бір популяцияларда жиі кездеседі, бірақ ешқандай ген бір популяцияның барлық мүшелерінде ғана болады және басқа ешқандай популяцияда жоқ.

The modern biological definition of race developed in the 19th century with scientific racist theories. The term scientific racism refers to the use of science to justify and support racist beliefs, which goes back to the early 18th century, though it gained most of its influence in the mid 19th century, during the New Imperialism period. Also known as academic racism, such theories first needed to overcome the Church's resistance to positivist accounts of history and its support of monogenism, the concept that all human beings were originated from the same ancestors, in accordance with creationist accounts of history. These racist theories put forth on scientific hypothesis were combined with unilineal theories of social progress, which postulated the superiority of the European civilization over the rest of the world. Furthermore, they frequently made use of the idea of "survival of the fittest", a term coined by Herbert Spencer in 1864, associated with ideas of competition, which were named social Darwinism in the 1940s. Charles Darwin himself opposed the idea of rigid racial differences in The Descent of Man (1871), in which he argued that humans were all of one species, sharing common descent. He recognised racial differences as varieties of humanity, and emphasised the close similarities between people of all races in mental faculties, tastes, dispositions and habits, while still contrasting the culture of the "lowest savages" with European civilization. At the end of the 19th century, proponents of scientific racism intertwined themselves with eugenics discourses of "degeneration of the race" and "blood heredity". Henceforth, scientific racist discourses could be defined as the combination of polygenism, unilinealism, social Darwinism, and eugenism. They found their scientific legitimacy on physical anthropology, anthropometry, craniometry, phrenology, physiognomy, and others now discredited disciplines in order to formulate racist prejudices. Before being disqualified in the 20th century by the American school of cultural anthropology (Franz Boas, etc. ), the British school of social anthropology (Bronisław Malinowski, Alfred Radcliffe Brown, etc. ), the French school of ethnology (Claude Lévi Strauss, etc. ), as well as the discovery of the neo Darwinian synthesis, such sciences, in particular anthropometry, were used to deduce behaviours and psychological characteristics from outward, physical appearances. The neo Darwinian synthesis, first developed in the 1930s, eventually led to a gene centered view of evolution in the 1960s. According to the Human Genome Project, the most complete mapping of human DNA to date indicates that there is no clear genetic basis to racial groups. While some genes are more common in certain populations, there are no genes that exist in all members of one population and no members of any other.

Тұқым қуалаушылық және евгеника

Эвгениканың алғашқы теориясын 1869 жылы Фрэнсис Гальтон (1822–1911) жасады, ол сол кезде кең таралған дегенерация тұжырымын пайдаланды. Ол статистиканы адамдар арасындағы айырмашылықтарды және шартты «интеллект мұрагерлігін» зерттеу үшін қолданды, бұл антропометрия мектебінің «интеллект сынағының» болашақ қолданылуын болжады. Мұндай теорияларды жазушы Эмиль Зола (1840–1902) айқын сипаттады, ол 1871 жылы «Ругон-Маккар» атты жиырма томдық роман циклын жариялай бастады, онда ол мұрагерлік пен мінез-құлық арасындағы байланысты көрсетті. Золаның айтуынша, жоғары текті Ругондар саясатпен (Эжен Ругонның «Ең жоғары дәрежесі») және медицинамен («Доктор Паскаль») айналысса, ал төмен текті Маккарлар алкоголизмге («Ассаммуар»), проституцияға («Нана») және кісі өлтіруге («Адам-аң») құмарлықпен берілді. Германияда нацизмнің өркендеуі кезінде Батыс елдерінің ғалымдарының бірі режимнің нәсілдік теорияларын жоққа шығаруға тырысты. Азғанасы биологиялық нәсілдердің бар екеніне сенсе де, нәсілшілдік идеология мен дискриминацияға қарсы шықты. Дегенмен, антропология және биология салаларында 20 ғасырдың ортасына дейін бұл көзқарас аздық құрады. 1950 жылғы ЮНЕСКО-ның «Жыныс мәселесі» атты мәлімдемесінде 1930 жылдардың ортасында нәсілшіл теорияларды жоққа шығаруға бағытталған халықаралық жоба қолға алынғаны айтылды. Бірақ бұл жоба тоқтатылды. Сондықтан 1950 жылы ЮНЕСКО он бес жылдық үзілістен кейін Халықаралық зияткерлік ынтымақтастық комитеті іске асыруды көздеген, бірақ соғыс алды кезеңдегі бағыныштылық саясатының ықпалымен тоқтатылған жобаны қайта бастағанын мәлімдеді. Расалық мәселе нацистік идеология мен саясаттың негізгі тірегіне айналды. Масарик және Бенеш барлық адамдардың санасында және ар-ожданында нәсіл туралы шындықты қалпына келтіру үшін конференция шақыруды бастады. Нацистік үгіт халықаралық ұйымның билігіне қарсы тұру мүмкін болмағандықтан, зиянды әрекетін тоқтатпады. Үшінші рейхтің нәсілдік саясаты, оның евгеникалық бағдарламалары және Холокосттағы еврейлерді, Порраймостағы рома халқын (рома Холокосты) және басқа да азшылықтарды құрту соғыстан кейін нәсілді зерттеуге қатысты пікірлердің өзгеруіне әкелді. АҚШ-тағы Боастың антропология мектебінің пайда болуы сияқты ғылыми салалардағы өзгерістер осы өзгеріске ықпал етті. Бұл теориялар 1950 жылғы ЮНЕСКО мәлімдемесінде, халықаралық деңгейде танымал ғалымдар қол қойған және «Жыныс мәселесі» деп аталған құжатта қатаң айыпталады.

The first theory of eugenics was developed in 1869 by Francis Galton (1822–1911), who used the then popular concept of degeneration. He applied statistics to study human differences and the alleged "inheritance of intelligence", foreshadowing future uses of "intelligence testing" by the anthropometry school. Such theories were vividly described by the writer Émile Zola (1840–1902), who started publishing in 1871, a twenty novel cycle, Les Rougon Macquart, where he linked heredity to behavior. Thus, Zola described the high born Rougons as those involved in politics (Son Excellence Eugène Rougon) and medicine (Le Docteur Pascal) and the low born Macquarts as those fatally falling into alcoholism (L'Assommoir), prostitution (Nana), and homicide (La Bête humaine). During the rise of Nazism in Germany, some scientists in Western nations worked to debunk the regime's racial theories. A few argued against racist ideologies and discrimination, even if they believed in the alleged existence of biological races. However, in the fields of anthropology and biology, these were minority positions until the mid 20th century. According to the 1950 UNESCO statement, The Race Question, an international project to debunk racist theories had been attempted in the mid 1930s. However, this project had been abandoned. Thus, in 1950, UNESCO declared that it had resumed:

up again, after a lapse of fifteen years, a project that the International Committee on Intellectual Cooperation has wished to carry through but that it had to abandon in deference to the appeasement policy of the pre war period. The race question had become one of the pivots of Nazi ideology and policy. Masaryk and Beneš took the initiative of calling for a conference to re establish in the minds and consciences of men everywhere the truth about race Nazi propaganda was able to continue its baleful work unopposed by the authority of an international organisation. The Third Reich's racial policies, its eugenics programs and the extermination of Jews in the Holocaust, as well as the Romani people in the Porrajmos (the Romani Holocaust) and others minorities led to a change in opinions about scientific research into race after the war. Changes within scientific disciplines, such as the rise of the Boasian school of anthropology in the United States contributed to this shift. These theories were strongly denounced in the 1950 UNESCO statement, signed by internationally renowned scholars, and titled The Race Question.

Полигендік және нәсілдік типологиялар

Артур де Гобиноның «Адам нәсілдерінің теңсіздігі туралы эссесі» (1853–1855) сияқты еңбектер осы жаңа нәсілшіліктің алғашқы теориялық негіздемелерінің бірі саналады. Ол нәсіл туралы эссенциалистік ұғымға негізделген, бұл бұрынғы нәсілдік дискурстарға, мысалы, Буленвильердің пікіріне қарсы болды. Буленвильер нәсілдерді негізінен тарихи шындық деп қарастырды, ол уақыт өте өзгеретін нәрсе. Гобино осылайша расизмді адамдар арасындағы биологиялық айырмашылықтар арқылы түсіндіруге тырысты, оған биологияның заңдылығын берді. Гобиноның теорияларын Францияда Жорж Вашер де Лапуж (1854–1936) нәсілдердің типологиясы арқылы кеңейтті. Ол 1899 жылы «Арий және оның әлеуметтік рөлі» атты еңбегін жариялады, онда ақ «арий нәсілі» «долихоцефалды» екенін, ал оған қарсы «брахицефалды» нәсіл тұрғанын, оның архетипі «жұрт» екенін мәлімдеді. Вашер де Лапуж осылайша нәсілдердің иерархиялық жіктелуін жасады, онда «Homo europaeus» (тевтондық, протестанттық және т.б.), «Homo alpinus» (ауверньдік, түрік және т.б.) және соңында «Homo mediterraneus» (неаполитандық, андалус және т.б.) бөлінді. Ол нәсілдер мен әлеуметтік топтарды байланыстырды, француздық жоғарғы топтың «Homo europaeus»-тың, ал төменгі топтың «Homo alpinus»-тың бейнесі екенін есептеді. Гальтонның евгеникасын өзінің нәсілдер теориясына қолданып, Вашер де Лапуждың «селекционизмі» ең алдымен «дегенеративті» саналған кәсіподақ мүшелерін жоюға, екіншісі еңбек жағдайларына наразылық білдіруді болдырмау үшін әрқайсысы белгілі бір мақсатқа бағытталған адам түрлерін жасауға бағытталды. Оның «антропосоциологиясы» әлеуметтік қақтығыстарды тұрақты, иерархиялық әлеуметтік тәртіп орнату арқылы тоқтатуға ұмтылды. Сол жылы Уильям З. Рипли «Еуропа нәсілдері» (1899) еңбегінде ұқсас нәсілдік жіктемелерді қолданды, бұл АҚШ-та үлкен әсер етті. Басқа ғылыми авторлардың қатарында XIX ғасырдың соңында Х.С. Чемберлен (өзін «арий нәсіліне» деген құрметі үшін неміс азаматы ретінде тіркеген британдық азамат) және евгеник, «Ұлы нәсілдің құлауы» (1916) кітабының авторы Мэдисон Грант болды. Мэдисон Грант 1924 жылғы Иммиграциялық заңға қатысты статистикалық мәліметтер ұсынды, ол еврейлердің, славяндардың және оңтүстік еуропалықтардың иммиграциясын шектеді, олар кейіннен нацистік Германиядан қашуға кедергі келтірді.

Works such as Arthur de Gobineau's An Essay on the Inequality of the Human Races (1853–1855) may be considered one of the first theorizations of this new racism, founded on an essentialist notion of race, which opposed the former racial discourse, of Boulainvilliers for example, which saw in races a fundamentally historical reality, which changed over time. Gobineau, thus, attempted to frame racism within the terms of biological differences among humans, giving it the legitimacy of biology. Gobineau's theories would be expanded in France by Georges Vacher de Lapouge (1854–1936)'s typology of races, who published in 1899 The Aryan and his Social Role, in which he claimed that the white "Aryan race" "dolichocephalic", was opposed to the "brachycephalic" race, of whom the "Jew" was the archetype. Vacher de Lapouge thus created a hierarchical classification of races, in which he identified the "Homo europaeus (Teutonic, Protestant, etc. ), the "Homo alpinus" (Auvergnat, Turkish, etc. ), and finally the "Homo mediterraneus" (Neapolitan, Andalus, etc.) He assimilated races and social classes, considering that the French upper class was a representation of the Homo europaeus, while the lower class represented the Homo alpinus. Applying Galton's eugenics to his theory of races, Vacher de Lapouge's "selectionism" aimed first at achieving the annihilation of trade unionists, considered to be a "degenerate"; second, creating types of man each destined to one end, in order to prevent any contestation of labour conditions. His "anthroposociology" thus aimed at blocking social conflict by establishing a fixed, hierarchical social order. The same year, William Z. Ripley used identical racial classification in The Races of Europe (1899), which would have a great influence in the United States. Other scientific authors include H. S. Chamberlain at the end of the 19th century (a British citizen who naturalized himself as German because of his admiration for the "Aryan race") and Madison Grant, a eugenicist and author of The Passing of the Great Race (1916). Madison Grant provided statistics for the Immigration Act of 1924, which severely restricted immigration of Jews, Slavs, and Southern Europeans, who were subsequently hindered in seeking to escape Nazi Germany.

Адамдар тұратын зоопарктар

Адамдар зоопарктары ("адамдар шоуы" деп аталады) халық арасындағы расизмді ғылыми расизммен байланыстырып, оны күшейтудің маңызды құралы болды: олар халықтың қызығушылығын тудырып қана қоймай, сонымен қатар антропология мен антропометрияның зерттелу нысаны болды. Африкалық-американдық құл Джойс Хет 1836 жылы П.Т. Барнум көрсетті, бұл Англияда "Хоттентоттық Венера" Саартжи Баартманның көрмесінен кейін бірнеше жыл өткен соң болды. Мұндай көрмелер Жаңа империализм дәуірінде кең таралды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жалғасты. Қазіргі зоопарктардың негізін қалаушы Карл Хагенбек "жабайы" деп есептелген адамдарды жануарлармен бірге көрмеге қойды. 1906 жылы Бронкс зоопаркінің директоры, евгеник Мэдисон Грант конголық пигмей Ота Бенганы адамдар мен орангутандар арасындағы "жетіспейтін буынды" көрсету үшін пайдаланды: осылайша расизм дарвинизммен байланыстырылды, Дарвиннің ғылыми жаңалықтарына сүйенуге тырысқан әлеуметтік дарвинизм идеологиясы құрылды. 1931 жылы Париждегі отарлық көрмеде Жаңа Каледониядан келген канактар көрсетілді. 1958 жылға дейін Брюссельдегі әлемдік көрмеде "Конго ауылы" көрсетілді.

Расизмнің шығу тегі туралы теориялар

Эволюциялық психологтар Джон Туби мен Леда Космидстер АҚШ-та нәсілдің адамдарды қысқаша сипаттағанда ең көп қолданылатын үш ерекшеліктердің бірі екеніне таң қалды (қалғандары – жас және жыныс). Олар табиғи іріктеудің нәсілді жіктеу ретінде пайдалануға қабілетті инстинкттің дамуына ықпал етпейтінін есептеді, себебі адамзат тарихының көп бөлігінде адамдар басқа нәсілдердің өкілдерімен кездеспеген. Туби мен Космидстер қазіргі адамдардың нәсілді коалицияға жататындығын анықтау үшін прокси (шамамен және жылдам көрсеткіш) ретінде қолданатынын болжады, өйткені егер сіз білмейтін жағдайда, екінші адамның «қай жақта» екені туралы кездейсоқ болжамнан гөрі жақсы болжам жасау пайдалы болады. Олардың әріптесі Роберт Курцбан осы гипотезаны қолдайтын эксперимент жүргізді. Олар естелік шатасу протоколын қолданып, қатысушыларға адамдардың суреттерін және осы адамдардың айтқан сөздерін көрсетті, олар пікірталас екі жағын ұсынды. Қатысушылардың кімнің не айтқанын еске түсірудегі қателері кейде олардың мәлімдемені «дұрыс» сөйлеушімен бір нәсілдес адамға жатқызғанын көрсетті, бірақ кейде олар мәлімдемені «дұрыс» сөйлеушімен «бір жақта» тұрған адамға жатқызды. Эксперименттің екінші кезеңінде команда пікірталастағы «жақтарды» ұқсас түсті киімдермен ажыратты; және бұл жағдайда нәсілдік ұқсастықтың қателіктерге әсері жойылды, оның орнына киімнің түсі келді. Басқаша айтқанда, бірінші топтағы қатысушылар киімнен ешқандай ақпарат алмағандықтан, пікірталастың қай жағында екенін анықтау үшін нәсілдік ерекшеліктерді пайдаланды; екінші топтағы қатысушылар киімнің түсін негізгі көрнекі ақпарат ретінде пайдаланды, нәсілдік ерекшеліктердің әсері өте аз болды. Кейбір зерттеулер этноцентрикалық ойлауның ынтымақтастықтың дамуына көмектескенін көрсетеді. Саяси ғалымдар Росс Хаммонд пен Роберт Аксельрод компьютерлік симуляция жасады, онда виртуалды адамдарға терісінің әртүрлі түстерінің бірі кездейсоқ тағайындалды, содан кейін әртүрлі сауда стратегияларының бірі: түске немқұрайлы қарау, өз түсіңізге басымдық беру немесе басқа түстерге басымдық беру. Олар этноцентрикалық адамдардың бірігіп, кейін этноцентрикалық емес адамдардың жойылғанға дейін өскенін анықтады. Эволюциялық биолог Ричард Докинс «Өзімшіл ген» еңбегінде: «Қандық қастықтар мен рулар арасындағы соғыстарды Гамильтонның генетикалық теориясы тұрғысынан оңай түсіндіруге болады», - деп жазды. Докинс жазғандай, нәсілдік прежудис, эволюциялық бейімделу болмаса да, «жақын туыстарды таңдауға байланысты өзіне ұқсайтын адамдармен сәйкестендіруге және сыртқы түрінен өзгеше адамдарға жағымсыз қарым-қатынас жасауға бейімділіктің иррационалды жалпылауы ретінде түсіндірілуі мүмкін». Эволюциялық ойын теориясындағы симуляциялық эксперименттер этноцентрикалық стратегия фенотиптерін таңдауды түсіндіруге тырысты. Расизмнің туа біткен шығуына қатысты эволюциялық теорияларды қолдауға қарамастан, түрлі зерттеулер расизмнің балалық шақтағы интеллектінің төмендеуімен және әртүрлі құрбылар тобының аз болуымен байланысты екенін көрсетті. Растық сәйкестендіру тапсырмалары кезінде миндальдің белсенділігін зерттеу нәсілдік жасөспірімдерде белсенділіктің жоғарылауын, сондай-ақ растық жағынан әртүрлі құрбылар тобының аз болуын анықтады, бұл автордың тұжырымы расизмнің үйренілген аспектісін көрсетеді. Нейросуреттеу зерттеулерінің мета-талдауында миндальдің белсенділігі нәсілдік бейімділіктің жасырын өлшемдері бойынша ұпайлардың жоғарылауымен байланысты болды. Сондай-ақ, растық стимулдарға жауап ретінде миндальдің белсенділігі миндальдің белсенділігінің дәстүрлі теориясы емес, қауіпті сезінуді білдіреді. Расизм Ұлыбританияда 15 000 адамды зерттеу барысында балалық шақтағы IQ төмендеуімен байланысты.

Evolutionary psychologists John Tooby and Leda Cosmides were puzzled by the fact that in the US, race is one of the three characteristics most often used in brief descriptions of individuals (the others are age and sex). They reasoned that natural selection would not have favoured the evolution of an instinct for using race as a classification, because for most of human history, humans almost never encountered members of other races. Tooby and Cosmides hypothesized that modern people use race as a proxy (rough and ready indicator) for coalition membership, since a better than random guess about "which side" another person is on will be helpful if one does not actually know in advance. Their colleague Robert Kurzban designed an experiment whose results appeared to support this hypothesis. Using the memory confusion protocol, they presented subjects with pictures of individuals and sentences, allegedly spoken by these individuals, which presented two sides of a debate. The errors that the subjects made in recalling who said what indicated that they sometimes mis attributed a statement to a speaker of the same race as the "correct" speaker, although they also sometimes mis attributed a statement to a speaker "on the same side" as the "correct" speaker. In a second run of the experiment, the team also distinguished the "sides" in the debate by clothing of similar colors; and in this case the effect of racial similarity in causing mistakes almost vanished, being replaced by the color of their clothing. In other words, the first group of subjects, with no clues from clothing, used race as a visual guide to guessing who was on which side of the debate; the second group of subjects used the clothing color as their main visual clue, and the effect of race became very small. Some research suggests that ethnocentric thinking may have actually contributed to the development of cooperation. Political scientists Ross Hammond and Robert Axelrod created a computer simulation wherein virtual individuals were randomly assigned one of a variety of skin colors, and then one of a variety of trading strategies: be color blind, favor those of your own color, or favor those of other colors. They found that the ethnocentric individuals clustered together, then grew, until all the non ethnocentric individuals were wiped out. In The Selfish Gene, evolutionary biologist Richard Dawkins writes that "Blood feuds and inter clan warfare are easily interpretable in terms of Hamilton's genetic theory." Dawkins writes that racial prejudice, while not evolutionarily adaptive, "could be interpreted as an irrational generalization of a kin selected tendency to identify with individuals physically resembling oneself, and to be nasty to individuals different in appearance." Simulation based experiments in evolutionary game theory have attempted to provide an explanation for the selection of ethnocentric strategy phenotypes. Despite support for evolutionary theories relating to an innate origin of racism, various studies have suggested racism is associated with lower intelligence and less diverse peer groups during childhood. A neuroimaging study on amygdala activity during racial matching activities found increased activity to be associated with adolescent age as well as less racially diverse peer groups, which the author conclude suggest a learned aspect of racism. A meta analysis of neuroimaging studies found amygdala activity correlated to increased scores on implicit measures of racial bias. It was also argued amygdala activity in response to racial stimuli represents increased threat perception rather than the traditional theory of the amygdala activity represented ingroup outgroup processing. Racism has also been associated with lower childhood IQ in an analysis of 15,000 people in the UK.

Психологиялық себептері

2017 жылы American Political Science Review журналында жарияланған зерттеуде босқындар сияқты маргиналды топтарға қатысты ұждассыздық, маргиналды топтың өзінің орнында болуын қабылдамау салдарынан туындауы мүмкін екені анықталды. Зерттеуде жас венгр ересектердің перспективалық ойын ойнауы анықталды (ойында маргиналданған топтың мүшесінің рөлін ойнау арқылы маргиналданған топтарға қатысты ұждассыздықты азайту мақсатында) және бұл олардың рома халқы мен босқындарға қатысты ұждассыздығын төмендетті, сондай-ақ Венгрияның ашық түрде нәсілшіл, оңшыл партиясына дауыс беру ниеттерін 10%-ға азайтты. 1935 жылғы Нюрнберг заңдары арий және еврей арасындағы сексуалдық қатынастарға тыйым салды, оны «растық ластану» деп қарастырды. Нюрнберг заңдары барлық еврейлерді, тіпті төрттен бір бөлігін және жартысын (бірінші және екінші дәрежелі араласқандарды) Германия азаматтығынан айырды. Бұл олардың дауыс беру құқығы сияқты негізгі азаматтық құқықтарынан айырылғандарына әкеп соқты. 1936 жылы еврейлерге барлық кәсіби жұмыстарға тыйым салынды, бұл олардың білім беру, саясат, жоғары білім және өнеркәсіп салаларындағы ықпалын шектеді. 1938 жылдың 15 қарашасында еврей балаларына қалыпты мектептерге баруға тыйым салынды. 1939 жылдың сәуіріне қарай, еврей компанияларының көбі қаржылық қысым мен табыстың төмендеуінен құлдырады немесе нацистік үкіметке сатуға мәжбүр болды. Бұл олардың адам ретіндегі құқықтарын одан әрі шектеді; олар көп жағдайда неміс халқынан ресми түрде бөлінді. Осындай заңдар Болгарияда («Ұлтты қорғау туралы заң»), Венгрияда, Румынияда және Австрияда да болды. Заңнамалық мемлекеттік расизмнің 1948 және 1994 жылдар аралығында Оңтүстік Африканың апартеид режимі кезінде Оңтүстік Африканың Ұлттық партиясы тарапынан күштетілгені белгілі. Бұл жерде апартеид заңнамасының бірнеше заң жүйелері арқылы ак Оңтүстік Африка азаматтарының ақ емес Оңтүстік Африка азаматтарынан артық құқықтарына ие болуы заңдастырылды. Ақ емес Оңтүстік Африка халқына дауыс беруге, сапалы денсаулық сақтауға, таза суға, электр қуатына және жеткілікті білім беруге қол жеткізуге қоса, кез келген басқару мәселелеріне қатысуға рұқсат етілмеді. Сонымен қатар, ақ емес Оңтүстік Африка азаматтарына белгілі бір қоғамдық орындарға кіруге, белгілі бір қоғамдық көлік түрлерін пайдалануға тыйым салынды және олар белгілі бір аудандарда ғана тұруға міндеттелді. Ақ емес Оңтүстік Африка азаматтарына ақ Оңтүстік Африка азаматтарынан өзгеше салық салынатын, және олар әрқашан өздерімен бірге «дом-пастар» деп белгілі болған қосымша құжаттарды алып жүруге міндетті болды, олардың ақ емес Оңтүстік Африка азаматтығын растау үшін. Апартеид дәуірінің соңында, 1990 жылдардың басында қабылданған тең адам құқықтары туралы заңдар арқылы осы заңдардың барлығы жойылды.

A 2017 study in the American Political Science Review found that prejudice towards marginalized groups, such as refugees, could be explained by a failure to take the perspective of the marginalized group. The study found that young Hungarian adults who played a perspective taking game (a game intended to reduce prejudice towards marginalized groups by having players assume the role of a member of a marginalized group) showed reduced prejudice towards Romani people and refugees, as well as reduced their vote intentions for Hungary's overtly racist, far right party by 10%. The Nuremberg Race Laws of 1935 prohibited sexual relations between any Aryan and Jew, considering it Rassenschande, "racial pollution". The Nuremberg Laws stripped all Jews, even quarter and half Jews (second and first degree Mischlings), of their German citizenship. This meant that they had no basic citizens' rights, e. g., the right to vote. In 1936, Jews were banned from all professional jobs, effectively preventing them from having any influence in education, politics, higher education, and industry. On 15 November 1938, Jewish children were banned from going to normal schools. By April 1939, nearly all Jewish companies had either collapsed under financial pressure and declining profits, or had been persuaded to sell out to the Nazi government. This further reduced their rights as human beings; they were in many ways officially separated from the German populace. Similar laws existed in Bulgaria (The Law for protection of the nation), Hungary, Romania, and Austria. Legislative state racism is known to have been enforced by the National Party of South Africa during its Apartheid regime between 1948 and 1994. Here, a series of Apartheid legislation was passed through the legal systems to make it legal for white South Africans to have rights which were superior to those of non white South Africans. Non white South Africans were not allowed involvement in any governing matters, including voting; access to quality healthcare; the provision of basic services, including clean water; electricity; as well as access to adequate schooling. Non white South Africans were also prevented from accessing certain public areas, from using certain public transportation, and were required to live only in certain designated areas. Non white South Africans were taxed differently than white South Africans and they were also required to carry on them at all times additional documentation, which later became known as "dom passes", to certify their non white South African citizenship. All of these legislative racial laws were abolished through a series of equal human rights laws which were passed at the end of the Apartheid era in the early 1990s.

Расизмге қарсылық

Расизмге қарсы күрес – нәсілшілдікке қарсы тұру мақсатында қабылданған немесе жасалған наным-сенімдер, іс-әрекеттер, ғылыми еңбектер, қозғалыстар мен саясаттарды қамтиды. Жалпы алғанда, ол адамдардың нәсілдік белгісі бойынша кемсітілмейтін, теңдік принциптеріне негізделген қоғамды құруға бағытталған. Расизмге қарсы қозғалыстардың мысалдары – азаматтық құқықтар қозғалысы, Апартеидке қарсы қозғалыс және Black Lives Matter. Зорлықсыз қарсылық кейде расизмге қарсы қозғалыстардың бір бөлігі ретінде қолданылады, бірақ бұл әрқашан осылай болған жоқ. Жек көру қылмыстарына қатысты заңдар, артықшылықтарды қамтамасыз ету және нәсілшілдікке шақыратын сөздерге тыйым салу – расизмді жоюға бағытталған үкіметтік саясаттың мысалдары.