Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үстем немесе көпшілік топтың мүшелеріне қарсы дискриминация
Discrimination against members of a dominant or majority group
Кері дискриминация – бұл үстем немесе көпшілік топтың мүшелеріне қарсы, азшылық немесе тарихи тұрғысынан кемсінген топтың мүшелеріне артықшылық беру арқылы жасалатын дискриминацияны сипаттау үшін қолданылатын термин.
Reverse discrimination is a term used to describe discrimination against members of a dominant or majority group, in favor of members of a minority or historically disadvantaged group.
Оңтайлы әрекет
Оң іс-әрекет – жұмыспен қамту, білім беру және басшылық сияқты салаларда әртүрлілікті дамытуға бағытталған тәжірибелер жиынтығы. Әдетте, бұл дәстүрлі түрде кемсітілген топтар үшін белгілі бір лауазымдарды резервтеу арқылы жүзеге асырылады. Мұндай жағдай азшылық өтініш білдірушілерге қарағанда жоғары техникалық біліктілігі бар үстемдік ететін топтарға қатысты кемсітушілікке алып келуі мүмкін. Философ Джеймс Рейчелс АҚШ-тағы оң іс-әрекеттегі кері дискриминацияның кейбір ақ нәсілді адамдарға зиян келтіруі мүмкін екенін, бірақ осы фактор болмаса, афроамерикалықтар да қоғамдағы кең таралған нәсілдік дискриминациядан зардап шегуі мүмкін екенін айтты. Уильям Беннетт және Карл Коэн сияқты нәсілдік артықшылықтарды сынаушылар, нәсілдік дискриминацияны тоқтату мақсатында нәсілді пайдаланудың логикаға қайшы және дискриминацияға жол бермеу принципіне қарсы келетінін дәлелдеді. Керісінше, Алан Г. Голдман мұндай принципті қысқа мерзімде бұзу, ұзақ мерзімде әлеуметтік мүмкіндіктерді теңестіру үшін ақталуы мүмкін деп мәлімдеді. Философ Ричард Арнесон ақ емес үміткерлерді ақ үміткерлерге қарағанда жақсы көретін кері дискриминация бағдарламасы формальды мағынада мүмкіндіктер теңдігін бұзуы мүмкін, бірақ бұл іс жүзіндегі мүмкіндіктер теңдігін тиімдірек ілгерілетуі мүмкін, яғни бірдей талант мен амбицияға ие адамдар бұрынғы (тең емес) мүмкіндіктеріне қарамастан, қажетті біліктілікке қол жеткізуде бірдей жетістікке жету мүмкіндігіне ие болады. Көпшілік топтар жиі оң іс-әрекет саясатының нәтижесінде жұмысқа орналастыру және қызметтік өсуде кемсітілуде екенін айтады. Алайда, бұл аргументті сынаушылар көбінесе жұмыстың "символдық" маңызын біліктілікпен қатар қарастыру қажет екенін атап көрсетеді.
Affirmative action is a set of practices that attempts to promote diversity in areas such as employment, education, and leadership, typically by reserving some positions for people of traditionally disadvantaged groups. This may result in discrimination towards successful majority groups who have greater technical qualifications than minority applicants. Philosopher James Rachels posited that reverse discrimination as a factor in affirmative action in the United States may disadvantage some Whites, but without it, African Americans would likewise be disadvantaged by pervasive racial discrimination in society. Critics of racial preferences in affirmative action such as William Bennett and Carl Cohen have argued that explicitly using race for the purpose of ending racial discrimination is illogical and contrary to the principle of non discrimination. Conversely, Alan H. Goldman argued that short term violations of such a principle could be justified for the sake of equalizing social opportunities in the longer term. Philosopher Richard Arneson argues that while a program of reverse discrimination favoring non White candidates over White ones may violate equality of opportunity in a formal sense, it may more effectively promote substantive equality of opportunity, meaning that those with equal talent and ambition will have the same chances of success regardless of their previous (unequal) opportunities to achieve the relevant qualifications. It is often argued by majority groups that they are being discriminated against for hiring and advancement because of affirmative action policies. However, critics of this argument often cite the "symbolic" significance of a job has to be taken into consideration as well as qualifications.
Қытай
Қытай үкіметінің артықшылық беру саясаты күмәндану тудырып отыр, әсіресе хань этникалық тобы тарапынан. Қытайдың жоғары оқу орындарына қабылдау емтихандары (Гаокао) бойынша теңсіздіктер, сондай-ақ ұлттық азшылықтарды жақтау деп есептелетін адам құқықтары материкте кері дискриминацияға себеп болып отыр деген пікірлер бар. 2000 жылдардан бері Қытайдың материктік бөлігінде хань шовинизмі кеңінен тарала бастады, бұл Қытайдың артықшылық беру саясатына наразылықпен байланысты. Бір бала саясаты тек хань этникалық тобына ғана қатысты, ал азшылықтарға екі немесе одан да көп бала тууға рұқсат берілді.
The affirmative action of the Chinese government has been called into question, especially from the ethnic group of Han Chinese. Unfair policies on Chinese college entrance exams (Gaokao) as well as human rights considered to be favoring the national minority have both been believed to be causing reverse discrimination in the mainland. Han chauvinism has been becoming more popular in mainland China since the 2000s, the cause of which has been attributed to the discontent towards Chinese affirmative action. The one child policy was only introduced for Han Chinese, with minorities being allowed two or more babies.
Еуропалық Одақ
Еуропалық Одақ заңдарында кері дискриминация, егер мүше мемлекеттің ұлттық заңдары өз азаматтарына немесе отандық өнімдерге, Еуропалық Одақ заңдарына сәйкес, басқа Еуропалық Одақ азаматтарына немесе тауарларға қарағанда нашаррақ қараса туындайды. Бұл Еуропалық Одақта субсидиарлық заңдық принципінің болуына байланысты рұқсат етіледі, яғни Еуропалық Одақ заңдары бір мүше мемлекеттің толығымен ішкі мәселелеріне қолданылмайды.
In European Union law, reverse discrimination occurs where a Member State's national law provides for worse treatment of its own citizens or domestic products than other EU citizens/goods under EU law. This is permitted in the EU because of the legal principle of subsidiarity, that EU law is not applicable in situations purely internal to one Member State.
Үндістан
Үндістанда жоғары білім беру орындарында және мемлекеттік қызметте әлеуметтік тұрғыдан мүңкіген қасталар мен экономикалық жағынан нашар топтарға 60% орын бөлінеді. Артықшылықты санатка жататын үміткерлер ашық 40% орыннан да таңдау жасай алады. Ашық/жалпы санатка жататын ең төменгі табысқа ие азаматтар жоғары білім беру орындарында және мемлекеттік қызметте 10 пайыздық үлес құрайтын экономикалық жағынан нашар азаматтар квотасына қол жеткізеді. Төменгі касталар барлық мемлекеттік көмекке ие колледждерде және жұмыс орындарында 50% квотаға ие. Үндістанда бұл термин көбінесе резервация мен квоталарға қарсы наразылық білдіретін азаматтар тарапынан қолданылады. Кейінірек "бай қабат" ережесі ата-аналары салыстырмалы түрде жоғары мемлекеттік лауазымдарды атқаратындарға артықшылықты мәртебе беруге тыйым салды.
In India, in higher education institutions and in employment by Government, 60% seats are reserved for members of socially disadvantaged castes and Economically weaker section of Forward communities. Reserved category candidates can select a position from the Open 40% also. The poorer sections of Open/General Category has access to EWS Quota Economically Weaker Section in higher education institutions and in employment by government accounting for 10 percent of the seats. Lower Caste have 50% reservation in all government aided colleges and jobs. In India, the term is often used by citizens protesting against reservation and quotas. In later years a "creamy layer" exception forbade reserved status to those whose parents held relatively high governmental posts.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында оңды әрекетке қарсылар «кері дискриминация» терминін қолданады, осы бағдарламалар ақ американдықтарды афроамерикандықтардың пайдасына кемсітеді деп есептейді. АҚШ-та оңды әрекет этникалық азшылықтар мен әйелдердің жеткіліксіз өкілдігіне назар аударды және мемлекеттік және бизнес салаларында бұрынғы дискриминацияның салдарына түзету жасауға тырысты. Тарихшы Нэнси Маклин 1980-ші және 1990-шы жылдарда «демеушілікпен айтылатын кері дискриминация мардымсыз деңгейде болды» деп жазады. Жұмыспен қамтудағы тең мүмкіндіктер жөніндегі комиссияға (EEOC) келіп түскен кері дискриминацияға қатысты істердің саны 1990-шы жылдары екі есеге артты және 2003 жылға дейін барлық дискриминациялық істердің үлесі артып келеді. С. К. Камара мен М. П. Орбе жүргізген зерттеуде көпшілік тобына жататындығына байланысты кемсітуге ұшыраған жағдайларды баяндаған адамдардың әңгімелері жинақталды (кері дискриминацияның мысалдары). Көптеген ақ нәсілді жауап берушілер өз нәсіліне байланысты кемсітуге ұшырағанын, ал азы – жынысына байланысты кемсітуге ұшырағанын мәлімдеді. Шамалы ғана гетеросексуалдар өздерінің сексуалдық бағдарына байланысты кемсітуге ұшырағанын хабарлады.
Opponents of affirmative action in the United States use the term reverse discrimination to say that such programs discriminate against White Americans in favor of African Americans. In the U. S., affirmative action has focused on the under representation of ethnic minority groups and women, and attempted to remedy the effects of past discrimination in both government and the business world. Historian Nancy MacLean writes that during the 1980s and 1990s, "so called reverse discrimination occurred on an inconsequential scale". The number of reverse discrimination cases filed with the Equal Employment Opportunity Commission (EEOC) doubled in the 1990s and continued to reflect a growing percentage of all discrimination cases as of 2003. A study by S. K. Camara & M. P. Orbe collected narratives of individuals describing situations where they were discriminated against based on their majority group status (cases of reverse discrimination). Many White respondents described discrimination based on their race, a smaller portion reported gender discrimination. A small number of heterosexuals reported experiencing discrimination based on their sexual orientation.
Колледждер
Колледжге түсуде оң әрекеттің нәтижесінде, біліктілігі төмен қара нәсілді студенттерге артықшылық берілгенін сезінген ақ нәсілді үміткерлер мұндай бағдарламаларды "кері дискриминация" деп сипаттады. Элизабет Пурди, кері дискриминация тұжырымдамасы 1980-90 жылдардағы консервативтік қайта өрлеу кезінде оң әрекеттің күшін жоюға жақын болғанын, ал АҚШ Жоғарғы Сотының Калифорния университетінің регенттеріне қарсы Бакке ісінде заңдылық берілгеннен кейін бұл мүмкіндік пайда болды. Бұл істе Алан Бакке мектептің қабылдау бағдарламасы тарапынан кемсітуге ұшырады деп шешілді. 1996 жылы Техас университеті колледжге қабылдауда нәсілдік преференцияларды қолдануды кейінге қалдыруға мәжбүр болды, себебі АҚШ-тың Бесінші апелляциялық округтік соты мектепке студенттерді қабылдауда нәсілді қарастыруға тыйым салды. Сот шешімінде білім берудегі әртүрлілік нәсілдік айырмашылықтарды негіздемейді делінген. 1996 жылғы Хопвуд Техасқа қарсы ісінде Техас заң мектебіне төрт ақ нәсілді үміткер түсуден бас тартылған, бірақ қабылданған азшылық өтініштерінен олардың орташа бағасы жоғары болды. Бұған қоса, төрт ақ нәсілді студенттің заң факультетіне қабылдау емтиханының нәтижелері де жоғары болды. Алайда, 2003 жылғы Grutter v. Bollinger ісінде Жоғарғы Сот Мичиган университетінің заң мектебіне басқа да маңызды әртүрлілік факторларымен қатар нәсілді де қарастыруға рұқсат берді. Бұл шешім сот арқылы күшін жойған жалғыз оң әрекет саясаты болды. Дегенмен, бұл шешім университеттер мен төменгі соттар арасында бүкіл елдегі оң әрекеттің мәртебесіне қатысты жаңжал тудырды. 2012 жылы Фишер Техас университетіне қарсы іс Жоғарғы Сотқа жетті. Техас университеті Абигейл Фишердің өтінімін қабылдамауда нәсілдік факторды пайдаланғанын айтты, осылайша оған әділ қараудан бас тартты. Төменгі соттар бағдарламаны қолдады, бірақ Жоғарғы Сот төменгі соттардың шешімін күштен шығарып, істі қайта қарау үшін Бесінші округке қайтарды.
White college applicants who have felt passed over in favor of less qualified Black students as a result of affirmative action in college admissions have described such programs as "reverse discrimination". Elizabeth Purdy argues that this conception of reverse discrimination came close to overturning affirmative action during the conservative resurgence of the 1980s and '90s after being granted legitimacy by the U. S. Supreme Court's ruling in Regents of the University of California v. Bakke, which ruled that Alan Bakke had been discriminated against by the school's admissions program. In 1996, the University of Texas had to defer the use of racial preferences in their college admissions after the US Court of Appeals for the Fifth Circuit barred the school from considering race in admitting students. The ruling determined that diversity in education could not justify making race based distinctions. Hopwood v. Texas in 1996 was a lawsuit brought by four white applicants to the Texas Law School who were denied admission even though their grade point averages were greater than minority applications that were accepted. The four white students also had greater Law School Admission Test scores. However, in Grutter v. Bollinger in 2003, the Supreme Court allowed the University of Michigan Law School to continue to consider race among other relevant diversity factors. The decision was the only legally challenged affirmative action policy to survive the courts. However, this ruling has led to confusion among universities and lower courts alike regarding the status of affirmative action across the nation. In 2012, Fisher v. University of Texas reached the Supreme Court. The University of Texas allegedly used race as a factor in denying Abigail Fisher's application, denying her a fair review. The lower courts upheld the program, but the Supreme Court vacated the judgment of the lower courts and sent the case back to the Fifth Circuit for review.
Шағымдар
1995 жылы АҚШ Еңбек министрлігі үшін кері дискриминация туралы шағымдар бойынша есеп жобасы дайындалды. 1990-1994 жылдар аралығындағы федералды соттардағы жұмысқа қабылдаудағы дискриминациялық істерді талдау нәтижесінде, шағымдардың 1-ден 3 пайызы кері дискриминацияға қатысты екені және шағымдардың "көп бөлігі" негізсіз деп табылғаны анықталды. EEOC-нің жаңа есептерінде расаға байланысты шағымдардың 10%-дан азы ақ адамдардан, гендерлік шағымдардың 18%-і және сот істерінің 4%-ы ер адамдардан түскен. Ақ нәсілді адамдардың ұлттық үлгісінен олардың расына байланысты жұмыстан айырылған, жоғарылаудан немесе колледжге қабылданудан бас тартылған жағдайлар туралы сұрағанда, 2%-13%-ы «иә» деп жауап берді.
A draft report on claims of reverse discrimination was prepared for the United States Department of Labor in 1995. Its analysis of employment discrimination cases in federal courts between 1990 and 1994 concluded that between 1 and 3 percent involved claims of reverse discrimination; and that a "high proportion" of the claims were found to be without merit. Newer reports by the EEOC have found that less than 10% of race related complaints were filed by whites, 18% of gender related complaints and 4% of the court cases were filed by men. When national samples of whites were asked if they personally have experienced the loss of job, promotion, or college admission because of their race, 2%–13% say yes.