Жануарлардың тамақтану стратегиясы: Тонау арқылы тамақтану (Жануарлардың тонау арқылы тамақтануы)
Kleptoparasitism
Ұрлықпен тамақтану стратегиясы – жануарлардың басқадан тамақ ұрлауы. Көптеген түрлерде кездеседі, эволюциялық тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Көбінесе жәндіктерде байқалады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануарларды тамақтандыру стратегиясының түрі
Type of animal feeding strategy
Клептопаразитизм (алғашқыда клептопаразитизм деп жазылған, яғни "ұрлық арқылы паразитизм") – бір жануардың екінші жануардан қасақана тамақ алуы. Бұл стратегия эволюциялық тұрғыдан тұрақты болады, егер ұрлау тікелей тамақтандырудан арзан болса, мысалы, тамақ азық болғанда немесе құрбандар көп кездессе. Көптеген клептопаразиттер – бунақденелілер, әсіресе аралар мен шершеңдер, бірақ сондай-ақ кейбір нағыз шыбықтар, тырнақалғыштар, қоңыздар мен өрмектер де бар. Құс аралары – басқа аралар жасаған тозаң жиынтықтарына немесе паразиттеуші шершеңдердің қоныстанған жәндіктеріне жұмыртқа салатын мамандандырылған клептопаразиттер. Олар – Эмери ережесінің мысалы, онда жәндіктердің әлеуметтік паразиттері өз қонақтарымен тығыз байланысты болады делінеді. Бұл мінез-құлық омыртқалы жануарларда да кездеседі, оның ішінде басқа теңіз құстарын тамақтарын қайтарып бергенше үздіксіз қуатын құстар (мысалы, қара балықшылар) және дақты гиеналар мен арыстан сияқты ет жейтін сүтқоректілерде де кездеседі. Басқа түрлер де мүмкіндік туғанда клептопаразитизмге баруы мүмкін.
Kleptoparasitism (originally spelt clepto parasitism, meaning "parasitism by theft") is a form of feeding in which one animal deliberately takes food from another. The strategy is evolutionarily stable when stealing is less costly than direct feeding, such as when food is scarce or when victims are abundant. Many kleptoparasites are arthropods, especially bees and wasps, but including some true flies, dung beetles, bugs, and spiders. Cuckoo bees are specialized kleptoparasites which lay their eggs either on the pollen masses made by other bees, or on the insect hosts of parasitoid wasps. They are an instance of Emery's rule, which states that insect social parasites tend to be closely related to their hosts. The behavior occurs, too, in vertebrates including birds such as skuas, which persistently chase other seabirds until they disgorge their food, and carnivorous mammals such as spotted hyenas and lions. Other species opportunistically indulge in kleptoparasitism.
Ұшалар
Кейбір нағыз шыбықтар (Diptera) клептопаразиттер болып табылады; бұл стратегия әсіресе Саркофагидтер тұқымдасының Miltogramminae қосалқы туысында кең таралған. Chloropidae және Milichiidae тұқымдастарында да клептопаразиттер кездеседі. Мысалы, кейбір ересек милихидтер өрмек торына барады, онда жартылай жеген ескектермен қоректенеді. Басқалары тонаушы шыбықтармен (Asilidae) немесе Crematogaster құмырсқаларымен байланысты. Бенгалия туысына (Calliphoridae) жататын шыбықтар құмырсқалар тасымалдаған тамақ пен қуыршақтарды ұрлайды және көбінесе олардың азық іздеу жолдарының жанында табылады. Musca albina (Muscidae) клептопаразиттік мінез-құлық көрсетеді, жұмыртқаларын тек бірнеше түрлі көңізді құмырсқалардың көміп жатқан көңіз доптарына ғана салады.
Some true flies (Diptera) are kleptoparasites; the strategy is especially common in the subfamily Miltogramminae of the family Sarcophagidae. There are also some kleptoparasites in the families Chloropidae and Milichiidae. Some adult milichiids, for example, visit spider webs where they scavenge on half eaten stink bugs. Others are associated with robber flies (Asilidae), or Crematogaster ants. Flies in the genus Bengalia (Calliphoridae) steal food and pupae transported by ants and are often found beside their foraging trails. Musca albina (Muscidae) reportedly shows kleptoparasitic behaviour, laying eggs only in dung balls being interred by one of several co occurring dung rolling scarab species.
Құрт-құрт
Қақырық қоңыздар омыртқалы жануарлардың үлкен мөлшердегі тыңайтқышын жылжытып, одан шарлар жасап, ұяларына апарып, личинкаларына жем етеді. Кейбір кішірек түрлері тыңайтқышты өздері жинамайды, оны үлкен түрлердің жасаған ұяларынан алады. Мысалы, Onthophagus түрлері Scarabeus қоңыздары шарларды жасап жатқанда, олардың ішіне кіреді.
Scarab dung beetles relocate large amounts of vertebrate dung, rolling balls of the material to their nests for their larvae to feed on. Several smaller species of dung beetle do not gather dung themselves but take it from the nests of larger species. For example, species of Onthophagus enter dung balls while Scarabeus beetles are making them.
Нағыз бақалар
Көптеген жартылай сулы жәндіктер (гетероптералар) өз түрлеріне қатысты ұрлықпен паразиттік тіршілік етеді. Бір зерттеуде, Velia caprai (су шаяны) 7,9 г-дан ауыр жемті ұстағанда, оның сол түлінен басқа жәндіктер қосылып, жемтінің бір бөлігін жеуге қол жеткізді.
Many semiaquatic bugs (Heteroptera) are kleptoparasitic on their own species. In one study, whenever the bug Velia caprai (water cricket) took prey heavier than 7.9 g, other bugs of the same species joined it and successfully ate parts of the prey.
Құстар
Кейбір құс түрлері – арнайы клептопаразиттер, ал көптеген басқалары – мүмкіндікті пайдаланушылар. Скуалар (иектілерді қоса) және фрегат құстары тамақ алу үшін басқа теңіз құстарын қууға көп еңбек етеді. Басқа түрлер – қыраулы бүркіттер, шағалалар, теңізқарғалар, сутартарлар және кейбір үйректер мен жаға құстары – мүмкіндікті пайдаланып осылай істейді. Розалы теңізқарға сияқты мүмкіндікті пайдаланушылардың арасында клептопаразиттікке қатысқан ата-ана құстары, клептопаразиттікпен айналыспағандарға қарағанда ұяларын көбейтуде табыстырақ болады. Аққабақ бүркіттер кішірек жыртқыштарға, мысалы, балықшыл торғайларға шабуыл жасап, олардан балық ұрлағандары байқалған. Құстардың арасында маскалы шриктер аққұйрықтардан азық ұрлағандарын, ал Еуразиялық қара құстар басқа құстардан сындырылған ұлуларды ұрлағандарын тіркелген. Алайда, керемет фрегат құсының клептопаразиттік арқылы алған тамағының мөлшері аз болуы мүмкін. Шағалалар – әсіресе көбейту маусымында, клептопаразиттікке ұшыраған қылмыскерлер де, оның құрбандары да болады. Жәбірленуші көбінесе сол түрдің басқа бір мүшесі болса да, басқа (көбінесе кішірек) шағалалар мен теңізқарғалар да нысанаға алынуы мүмкін. Америкада қоңыр пеликандар су бетіне шығып, мұңқалдарынан суды төккенде, кейде олардың тамағын жақын жерде тығылып, қашып бара жатқан азықты ұстап алатын Герман шағалалары мен күлімсіреп жүретін шағалалар ұрлап алады. Қара арқалы үлкен шағалалар шебер клептопаразиттер, басқа шағалалардан және жыртқыштардан ұрлайды. Шағалалардың бірнеше түрі адамдардан да тамақ ұрлайды, мысалы, теңіз жағалауындағы курорттардағы алып келіп жейтін тамақтарды.
A few bird species are specialist kleptoparasites, while many others are opportunistic. Skuas (including jaegers) and frigatebirds rely heavily on chasing other seabirds to obtain food. Other species—including raptors, gulls, terns, coots, and some ducks and shorebirds—do so opportunistically. Among opportunists such as the roseate tern, parent birds involved in kleptoparasitism are more successful in raising broods than non kleptoparasitic individuals. Bald eagles have been seen attacking smaller raptors, such as ospreys, to steal fish from them. Among passerine birds, masked shrikes have been recorded stealing food from wheatears, and Eurasian blackbirds have been recorded stealing smashed snails from other thrushes. However, the amount of food obtained by kleptoparasitism in the magnificent frigatebird may be marginal. Gulls are both perpetrators and victims of opportunistic kleptoparasitism, particularly during the breeding season. While the victim is most often another member of the same species, other (principally smaller) gulls and terns can also be targeted. In the Americas, as brown pelicans surface and empty the water from their bills, they sometimes have their food stolen by Heermann's gulls and laughing gulls, which lurk nearby and grab escaping food items. Great black backed gulls are skilled kleptoparasites, stealing from other gulls and from raptors. Several species of gull steal food from humans, for example takeaway food at seaside resorts.
Сүтқоректілер
Дақты гиеналар мен арыстандар арасындағы қарым-қатынас, онда әрбір түр екіншісінің аулауын тонастайды, – клептопаразиттік құбылыстың бір түрі. Адам аңшылары жиі арыстандар мен Еуразиялық рысь сияқты басқа жыртқыштардан жаңадан өлтірілген малдың қалдықтарын алып жатады. Риссо дельфиндерінің кашалоттарға "бетке қарай" шабуыл жасағаны байқалды, бұл олардың аузын ашуына себеп болады; байқалған мазақтаудың нәтижесінде кейбір тағам қайта құсылып, Риссо дельфиндері оны жейді деген болжам бар. Бұл мінез-құлық сирек кездеседі және мүмкіндік туғанда қолданылуы мүмкін.
The relationship between spotted hyenas and lions, in which each species steals the other's kills, is a form of kleptoparasitism. Human hunters may commonly take the remains of fresh kills from other carnivores, such as lions and Eurasian lynx. Risso's dolphins have been observed charging "head on" at sperm whales, causing them to open their mouths; it has been suggested that the observed harassment results in some regurgitation, and that the food is then eaten by the Risso's dolphins. The behaviour is rare and may be opportunistic.