Кіріспе

WAAF офицері және британдық SOE агенті Сесиль Марго Лефорт (туған аты Гордон, 30 сәуір 1899 – 1945 ақпан) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әйелдердің көмекші әуе күштерінде (WAAF) және Ұлыбританияның құпия Арнайы операциялар атқарушы ұйымында (SOE) Францияда қызмет етті. SOE-нің мақсаты – Оккупацияланған Еуропадағы Осі державаларына, әсіресе нацистік Германияға қарсы тыңшылық, саботаж және барлау жүргізу болды. SOE агенттері француз Төңкеріс қозғалысымен бірігіп, оларды Англиядан парашютпен жіберілген қару-жарақ және жабдықтармен қамтамасыз етті. Лефорт 1943 жылдың маусым айында Францияға келді және SOE-нің «Жокей» желісі (немесе схемасы) үшін «Алиса» кодовый атымен курьер болып жұмыс істеді. 1943 жылдың қыркүйегінде Гестапо оны тұтқындап, Равенсбрюк концлагеріне жіберді, онда ол кейіннен өлім жазасына кесілді.

Ерте өмір

Сесил "Сесили" Марго Гордон 1899 жылғы 30 сәуірде Лондонда Маргарет Хумбл Клоуз Гордонның (Лефорт SOE-ге қосылғанда, алдау үшін "Маккензи" деген қыз есімін қолданды) қызы ретінде дүниеге келді. Кристиан Фредерик Гордонға үйленгенімен, анасы Сиселидің әкесі күйеуінің үлкен туысы, Лорд Гранвилл Гордон екенін, оған ғашық болғанын айтты. Содан кейін Сисели әкесін анықтауға қатысты даудың ортасында қалды, нәтижесінде анасы оны қорғандықтан айырылмау үшін Францияға қашып кетті. Францияда өскен Лефор Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз медбикелер корпусына қосылды. Медбике көмекшісі болып жұмыс істегенде, ол болашақ күйеуі, дәрігер Эрнест Мари Аликс Лефортпен танысты, ол сол ауруханадағы әскери қызметкер және пациент болды. Олар 1924 жылғы 17 маусымда үйленді және Париж қаласындағы пәтерде, сондай-ақ Францияның Бретань аймағындағы, солтүстік жағалаудағы балықшылар ауылы Сент-Кастқа жақын виллада тұрды. Лефорт спортқа бейімділігімен, атпен жүруді және яхтамен теңізге шығуды ұнатты. Бір танысы Лефорттың "өте мәдениетті, ақылды және жоғары қоғамда достары бар" екенін еске алды.

Шымкенттік шұғыл қызмет

1939 жылы Алик Лефорт француз армиясына дәрігер ретінде шақырылды. Францияның құлауынан кейін және оның ұсынысымен Лефорт британдық азамат ретінде тұтқындалудан қашу үшін Джерси аралы арқылы Ұлыбританияға қашып кетті, ал оның күйеуі Францияда қалды. Кейін Лефорт SOE-нің теңіз офицері капитан Питер Харраттпен сөйлесіп, Бриттаниядағы вилласын SOE пайдалануына берді, онда қоршалған, жасырын шығанақ болды. Вилла SOE агенты Эрвин Деман басқаратын Вар қашу жолының бөлігіне айналды, бұл шамамен 70 ер және әйел адамға оккупацияланған Францияға тұтқынға алынбастан кіруге және шығуға мүмкіндік берді. 1941 жылдың маусым айында Лефорт британдық әйелдердің қосымша әуе күштеріне 452845 нөмірімен ұшақ әйел ретінде қосылды және полиция қызметкері болды. Француз тіліндегі шеберлігі оны SOE назарына іліктірді, ал 1943 жылдың қаңтар айында ол Лондонға орналасқан Арнайы операциялар атқарушысының F бөлімінде (Франция) далалық агент болуға ерікті болды. Кейін Лефорт Бірінші жәрдем медбикелер жасағына (FANY) жіберілді. Сара Хелмнің сөзінше, британдық қарулы күштердегі әйелдерге қарулы шайқасқа қатысуға заңмен тыйым салынғандықтан, "әскери қызметкер әйелдерге SOE-нің жоспарындағы партизандық жұмысты атқаруға заңдық негіз болған жоқ". Осылайша, әйел агенттері де FANY мүшелері ретінде жіберілді, ол азаматтық ұйым болғандықтан, қарулы күштердің ережелеріне немесе заңдарына бағынбады. 1943 жылдың ақпан айында Лефорт Уанборо Хауста далалық агент ретінде оқуын бастады. Оның оқу есептері әртүрлі болды. Бір оқытушы, лейтенант Тунг былай деп жазды: "Бұл студенттің ой-пікірі шашыраңқы көрінеді; жақсы қарым-қатынас жасайды; курстың мазмұнына қызығушылық танытады және оған адал болуға болады, бірақ оның көп нәрсеге жете алатындай бастамашылық қабілеті бар екеніне күмәнданамын". Оқудың келесі деңгейінде L/Cpl Гордон: "Француздық түбіне қарамастан, өте әйелдік, өте ағылшын, белгілі және ықпалды адамдардың, саясаткерлердің, әлемдік адамдардың, Салон мектебінің суретшілерінің арасында кең дамыған байланыстары бар, барлығы да өте сыйлы. Егер ол ойланғанда, өте ұятты жағдай тудыратын нәрсені айтпаушы еді". Мамыр айында ол WAAF-та көмекші бөлім офицерінің құрметті лауазымына тағайындалды.

Франция

1943 жылдың 16 маусымы түні, СОЭ агенттері Диана Роуден және Нур Инаят Ханмен бірге, Луара алқабындағы қону алаңына ұшып келді, онда оларды Анри Дерикорт күтіп алды. F бөлімінің меңгерушісінің көмекшісі Вера Аткинс Лефорттың француз тіліндегі нашар акценті және Роуденнің ағылшын сыртқы келбетіне алаңдады. Лисандер ұшқышы Бэнни Римилс те Лефорттың француз тілінде сөйлеуінің "құлаққа жағымсыз" болғанын айтты. Оның жедел есімі "Алиса", операциялық кодовый аты "Оқытушы", ал жасырын аты "Сесил Маргарита Легран" еді. Францияға келген соң Лефорт Анже ауылына жеті шақырым велосипедпен барды, содан кейін Парижге, ал одан Монтелимарға пойызбен сапар шекті, онда ол Франсис Каммаертс басқаратын "Жокей желісі" үшін курьер болып жұмыс істеді. Географиялық тұрғыдан алғанда, "Жокей" Ронаның сол жағалауында Виеннен Ариске дейін, шығысқа қарай Жерорта теңізі бойындағы Изер аңғарына, Лионға және Швейцария мен Италия шекараларына дейін созылды. Каммаертс Лефорттың курьер ретінде "әртүрлі тапсырмаларды орындағанын, Лондонға құпия түрде жіберілетін ақпаратты жинағанын, қару-жарақ пен жарылғыш заттарды жеткізу үшін қону алаңдарын іздегенін, курьерлік қызмет атқарғанын және т.б." атап өтті. 1943 жылдың шілдесінде Сицилияға одақтастардың шабуылы кезінде "Жокей" желісі көбірек жабдықтар алды және теміржолдарды, электр станцияларын және басқа да өнеркәсіптік нысандарды саботаждауды күшейтті. 1943 жылдың 13 тамызындағы ірі әуеден тастау кезінде Лефорт ұшақты аймақ үстінен өткізуге және ұшқышқа қону аймағын табуға көмектесу үшін жердегі басты шамды алып жүруге жауапты болды. Оның жетекшісі Франсис Каммаертс Лефорттың "өте ұялшақ және менің ойымша, осы ауыр жұмысты өте батыл атқарғанға тым нәзік" екенін айтты.

Тұтқындалу, қамауға алу және өлім

Саботаждық әрекеттердің күшеюі неміс назарын Жокей аймағына аударды, ал Каммартс оларды ерекше сақ болуға және Монтелимардағы бұрынғы штаб-пәтері сияқты жерлерден қашық болуға ескертті. Түнде тұтқындалып, ескертуді елемеген Лефорт пен Жокей саботажының нұсқаушысы Пьер Рейно 1943 жылдың 15 қыркүйегінде Монтелимардағы жергілікті қарсылық көшбасшысы Реймонд Дожаның үйіне барды. Мүмкін, Гестапо бірнеше СС офицерлерін үйге жіберіп, сол жерде кім болса да қамауға жіберді; Рейно мен Дожа қашып үлкерді, ал Лефорт жертөледе жасырынып тұтқындалды. Қауіпсіздікке аса мән беретін Каммартс Лефорттың қамауға алуына себеп болған қателігіне ашуланды. Оның тұтқындалуы оны желісін таратуға мәжбүр етті, өзі мен серіктестерін Лефорт тергеу немесе азаптау кезінде немістерге құпия ақпаратты жарияламас үшін қауіпсіз жерлерге көшірді. Кейін ол "Оны Францияға жібермеу керек еді" деді. Лефорт алдымен Лиондағы түрмеге, содан кейін Париждегі Френе түрмесіне жіберілді, онда оны қатыгездікпен сұраққа тартып, тергеді. 1944 жылдың 1 ақпанында Лефорт бірнеше жүз әйелмен бірге Равенсбрюк концлагеріне жіберілді және жолда күйеуіне хат қалдырды: "Германияға, әйелдер конвойымен кеттім. Денсаулығым жақсы, көңілім көтеріңкі. Қызыл Креске аяқ киім, жылы киім және тамақ жіберулеріңізді сұраймын". 1944 жылдың жазында Лефорт күйеуіне тағы бір хабарлама жіберіп, мекенжайын Равенсбрюк деп көрсетті, оны СОЕ-ге жеткізді. Лефорт лагерьге 3 ақпанда келді, оған 27.962 нөмір берілді және түрме киіміне тігілген қызыл саяси үшбұрыш тағылды. Түрмеде ол асқазан рагы немесе асқазан жарасынан зардап шегіп отырғаны анықталды, лагерь дәрігері Персиваль Трейт оған сәтті операция жасады. Кейін Лефорт Трейттің оны емдейтініне сенгендіктен, қалың ботқа мен көкөніс сорпасымен "өсіп-жетілді". Негізгі лагерьге оралғаннан кейін Лефорт басқа тұтқындармен бірге ауыр жұмыс істеуге мәжбүр болды, ал 1945 жылдың қаңтарында ол нашар тамақтанудан, диареядан және шаршаудан зардап шекті. 1945 жылдың басында Лефорт өз еркімен Укермарк өлім лагеріне ауысуға келісті, ол ауру тұтқындар үшін жақсы медициналық көмек, жұмыс жоқтығы және таңертеңгілік шақырусыз екені туралы қауесеттерге сенеді. Басты лагерьден шамамен жарты миль қашықтықта орналасқан Укермарк бұрынғы жастар ұстау лагері (Югендлагер) болды және СС Obersturmführer Иоганн Шварцхубердің басшылығымен жойқын орталыққа айналдырылды – Равенсбрюктің жаңадан тағайындалған орынбасары. Сол лагердегі бір тұтқын, Сильвия Сальвесен, Лефорттың оған ауысу туралы айтқанын және оның келісімін сұрағанын еске алады: "Ол бәрін асығыс, жүйкелі және қуанышпен айтты. Оның көзі үрейге толы болды және менің жауабымды күтіп қалды". Сальвесеннің ескертуіне қарамастан Лефорт пен тағы екі ағылшын тұтқыны, Мэри О'Шонесси мен Мэри Янг лагерьге барды. Тағы бір британдық медбике, Мэри Линделл Де Монси, Аткинске үш ағылшын әйелге бас лагерьге оралу туралы хабарлама жібергенін айтты, бірақ О'Шонесси оралып келсе, Лефорт өте нашар күйде болған Янгты тастап кетуден бас тартты. О'Шонессидің айтуынша, 1945 жылдың ақпан айында Лефорттың аты таңертеңгілік шақыру кезінде таңдалған тізімнен оқылды және оны газ камерасына алып кетті. Олар мен басқа тұтқындар жүк машиналарына салынып, басты лагерьге (Равенсбрюк) жеткізілді, онда тұтқындарды 150-ге жуық топтап газбен улады. Соғыстан кейін доктор Лефорт, Аткинс және азаматтық және заңдық органдар Лефорттың қайтыс болған күнін анықтау үшін бірнеше куәгерлерді сұраққа тартып, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Соның салдарынан, Лефорттың өсиетін ресми орындаушы Лейфорттың өлімі туралы "ресми мақсаттар үшін" 1945 жылдың 1 мамыры күнін қабылдады.

Салдары

1945 жылдың ақпан айында Равенсбрюкте СОЭ-нің тағы үш әйел мүшесі атылып немесе асылып өлтірілді: Дениз Блох, Лилиан Рольф және Виолетта Сабо. Лефорт концлагерлерде атқыландырылған 12 британдық SOE F бөлімінің әйел агенттерінің қатарында болды. Соғыс министрлігі олардың өлімін "Іс-қимыл кезінде қаза тапқан" деп сипаттайды. Шварцхубер Гамбургтегі Равенсбрюк сот процесінде британдықтар тарапынан сотталды. Ол 3 мамырда 1947 жылы Альберт Пьерпойнт Хамельн түрмесінде асылды.