Кіріспе

Қабырғадан шығып тұрған, үстіне салмақ түсіретін тас, ағаш немесе металл бөлігі. Архитектурада корбель – қабырғадан шығып тұрған, үстіне салмақ көтеретін тас, ағаш немесе металл бөлігі, бұл жақшаның бір түрі. Корбель – қабырғаның құрамындағы қатты материал, ал консоль – құрылысқа қосылған бөлік. Англияда осындай ағаш тіреуді «тасел» немесе «браггер» деп атаған. Қабырғаның ішіне терең кірпіштелген корбель қатарлары, шығыңқы қабырғаны немесе парапетті қолдау үшін қолданылатын корбелинг техникасы неолит дәуірінен (жаңа тас дәуірі) бері қолданылып келеді. Ортағасырлық сәулетте, шотланд барондық стилінде, сондай-ақ классикалық сәулет терминологиясында, мысалы, Коринфтік кәрніздердегі модиллиондарда кеңінен таралған. Корбельдік арка мен корбельдік күмбез қабырғаларда ашылулар жасау және төбелерді құру үшін жүйелі түрде осы техниканы пайдаланады. Мұндай элементтер Еуразиядан Колумбқа дейінгі архитектураға дейінгі көптеген мәдениеттердің ерте архитектурасында кездеседі. Мысалы, Шотландиядағы Маес Хоу – ерекше жақсы сақталған неолиттік камералы оба. Консоль – классикалық дәстүрдегі S пішіндес иілген жақша, оның жоғарғы немесе ішкі бөлігі төменгі (бірінші суреттегідей) немесе сыртқы бөлігінен үлкен. Кілт тастар көбінесе консоль түрінде болады. «Корбель» сөзі көбінесе сәулет өнерінде қолданылса, «консоль» жиһазға, мысалы, консольдік үстелге және басқа да декоративтік өнерде мотив ретінде кеңінен қолданылады. Корбель сөзі көне француз тілінен шыққан, латын тіліндегі corbellus сөзінен туындаған, ол corvus («қарақас») сөзінің кішіртілген түрі, және оның мүсіндей пішінін білдіреді. Оксфорд ағылшын сөздігі де ұқсас этимологияны келтіреді, бірақ латын тілінен corvellum немесе corvellus сөздерінен. Сол сияқты, француздар жүктеме көтеретін ішкі элементті, жақшаны корбо деп атайды («қарақас»).

Әшекейленген қораптар

Норман (роман) стиліндегі корбельдер көбінесе қарапайым болып келеді, бірақ олар адамдардың, жануарлардың немесе қиял-ойдан туған "жануарлардың" стилделген бас бейнелерімен, кейде басқа да мотивтермен әсем өрнектелген болуы мүмкін (Херефордширдегі Килпек шіркеуі, Сент-Мария және Сент-Дэвид – оның бастапқы 91 оюлы корбелінің 85-і бүгінге дейін сақталған көрнекті мысал). Сол сияқты, ерте ағылшын кезеңінде корбельдер Линкольн соборындағыдай әсем кесілген, ал кейде қарапайым болған. Корбельдер кейде қабырғаға өсіп бара жатқандай немесе түйін құрайтын нүктемен аяқталады, көбінесе періштелер мен басқа да тұлғалармен сүйеніп тұрады. Кейінгі кезеңдерде корбельдердегі кесілген жапырақтар мен басқа да әшекейлер бағана капительдерінде қолданылатын әшекейлерге ұқсас. Англияның барлық аймақтарында, жартылай ағаштан жасалған құрылыстарда, ағаштан жасалған корбельдер ("тасселдер" немесе "бақсылар") көптеп кездеседі, олар терезе табалдырыларын немесе ағаштан жасалған оriel терезелерін ұстап тұрады, олар да көбінесе оюлы болады.

Классикалық сәулет

Италия мен Францияда балкондарды ұстап тұрған корбельдер кейде өте үлкен және әсем ойылған болып келген, ал олардың ішінде итальяндық Ченквеченто (16 ғасыр) стилінің ең көрнекті үлгілерін табуға болады. 16 ғасырдың дәстүрінен бастау алып, 19 ғасырдың Парижде білім алған сәндік өнер сәулетшілері корбельдерді әртүрлі етіп жасауда шығармашылық танытуға ынталандырылды.

Корбель үстелдері

Корбель үстелі – корбельдер қатарымен тірелетін, шығыңқы қалыпталған жіптік қатар. Кейде осы корбельдер жіптік қатардың астында кішкентай аркаданы ұстайды, оның аркалары сүйір және үш жапырақты болады. Әдетте, корбель үстелі суақты алып жүреді, бірақ Ломбард стилінде аркадалы корбель үстелі қабаттарды бөлу және қабырға бетін әрлендіру үшін декоративтік элемент ретінде қолданылған. Италияда кейде корбельдердің үстінен қалып жасалады, ал одан жоғарырақ шығыңқы қабырға парапет құрайды. Италия мен Францияда корбель үстелдерінің аркаларын ұстаған корбельдер көбінесе күрделі қалыпталған, кейде екі немесе үш қатарға бір-бірінің үстіне шығып тұрады; ал ағылшын және француз қамалдарының махиколяцияларын ұстағандары төрт қатардан тұрған. Қазіргі заманғы түтік құрылысында корбель үстелі түтіннің ішкі жағында бетонды сақиналы арқалық түрінде жасалады, ол корбельдер қатарымен тіреледі. Корбельдер орнында құйылған немесе жиналмалы бетоннан жасалған болуы мүмкін. Мұнда сипатталған корбель үстелдері шамамен он метр интервалмен салынады, осылайша оларға орнатылған отқа төзімді кірпіштердің цилиндрлі бөлігінің тұрақтылығы қамтамасыз етіледі.

Қоқыс жинау

Корблер, тік қабырғадан біртіндеп қабырға құрайтын қатарлы орналасқан тас тіреулер, бұл әдіс көптен бері қарапайым күмбездеу түрі ретінде қолданылып келеді. Мысалы, көптеген неолиттік камералы қабірлерде қабырғалар біртіндеп ішке қарай тартылып, ашылуды бір тақтамен жабуға мүмкіндік береді. Құралған күмбездер ертедегі сәулетте кеңінен таралған. Олардың түрлеріне Британиядағы және басқа жерлердегі ара ұялы үйлер, ирландтық клохан, Сардиниядағы римге дейінгі нурагелер, сондай-ақ Грецияның және Жерорта теңізінің басқа аймақтарындағы соңғы қола дәуірінің толос қабірлері (немесе "ара қабірлері") жатады. Ортағасырлық сәулетте бұл техника жоғарғы қабаттарды немесе қабырғадан алға шығыңқы парапетті қолдау үшін пайдаланылды, көбінесе махикуляция жасау үшін (корбельдер арасындағы тесіктерден шабуылдаушыларға нәрсе тастауға болатын). Кейіннен бұл тесіксіз әшекейлік элементке айналды. Жоғарғы қабаттарды, әсіресе бұрыштық мұнараларды қолдау үшін қолданылатын корбельдер шотланд барондық стилінің ерекшелігіне айналды. Ортағасырлық ағаш құрылымды ғимараттарда жиі жағажайлар қолданылады, онда жоғарғы қабаттар ағаш қабырғаларға ұқсас етіп, сыртқа қарай шығарылады.