Кіріспе
Компьютерлік техникада қолданылатын идеограмма
Компьютерлік техникада иконка – пайдаланушыға компьютерлік жүйеде бағытталғанда көмектесу үшін компьютер экранында көрсетілетін пиктограмма немесе идеограмма. Иконканың өзі – жүйеде қолжетімді бағдарламалық құралдың, функцияның немесе дерек файлының жылдам түсінілетін символы, ол нақты бір нысанды толыққанды бейнелеуден гөрі көлік белгісіне көбірек ұқсайды. Ол бағдарламаға немесе деректерге қол жеткізу үшін электрондық гиперсілтеме немесе файлға жылдам жол ретінде қызмет ете алады. Пайдаланушы иконканы тышқан, көрсеткіш, саусақ немесе дауыстық командалар арқылы іске қоса алады. Олардың экрандағы орналасуы, сондай-ақ басқа иконкалармен салыстырғанда, пайдаланушыға олардың қолданылуы туралы қосымша мәлімет бере алады.
Үстінен орналасу таңбашалары
Кейбір графикалық пайдаланушы интерфейсі жүйелерінде (мысалы, Windows) нысанды (мысалы, файлды) бейнелейтін белгішеге, белгілі бір қосымша жүйе кішігірім қосалқы белгішені қоса алады, ол негізгі белгішенің үстіне қойылады және әдетте оның бір бұрышында орналасады, бұл негізгі белгішемен көрсетілген нысанның күйін білдіреді. Мысалы, файлдарды құлыптау жүйесі, файлдың құлыпталғанын көрсету үшін файлды бейнелейтін белгішеге "құлып" белгісін қоса алады.
Орналастыру және аралық
Құрылғыда ұсынылатын күрделене түсетін таңбашалардың санын көрсету үшін әртүрлі жүйелер экран кеңістігін басқаруға қатысты әртүрлі шешімдер ұсынды. Компьютер мониторы негізгі бетте немесе жұмыс үстеліндегі негізгі таңбашаларды көрсетуді жалғастырады, бұл пайдаланушыға ең көп қолданылатын функцияларға оңай және жылдам қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл экран кеңістігі пайдаланушыны дереу өзгертуге шақырады, себебі пайдаланушы экранға өзіне ұнайтын таңбашаларды қосады және байланысты таңбашаларды экранда топтастырады. Жүйелік бағдарламалардың қосымша таңбашалары тапсырмалар жолағында немесе жүйелік докте де көрсетіледі. Бұл қосалқы таңбашалар негізгі таңбашалар сияқты сілтеме ұсынбайды, керісінше, жүйедегі құралдың немесе файлдың қолжетімділігін көрсету үшін қолданылады. Ұялы құрылғыларда экрандық кеңістік шектеулі болғандықтан, кеңістікті басқару техникалары маңызды рөл атқарады. Оған жауап ретінде ұялы құрылғылар, басқа визуалды элементтермен қатар, жылдамдымен иеленетін экрандарды және байланысты таңбашалар топтарын көрсететін таңдамалы қойындыларды енгізді. Осы дамып келе жатқан дисплей жүйелеріне қарамастан, таңбашалардың өзі сыртқы түрі мен функциясы тұрақты болып қалады. Ең бастысы, таңбашаның өзі оның орналасуы мен мөлшеріне қарамастан, дисплей экранында анық көрінуі керек. Бағдарламалар өз таңбашаларын жұмыс үстеліндегі гиперсілтеме ретінде ғана емес, сонымен қатар бағдарлама тақырыбының жолағында, «Бастау» мәзірінде, Microsoft тақтасында немесе Apple док-ында көрсетуі мүмкін. Осы орындардың әрқайсысындағы басты мақсат – бағдарламаны және қолжетімді функцияларды анықтау және жарнамалау. Осы танылу қажеттілігі тиімді компьютерлік таңбашаларға қатысты нақты дизайн шектеулерін белгілейді.
Дизайн
Құрылғының сыртқы түрінің сақталуын қамтамасыз ету үшін операциялық жүйелерді жасаушылар өз жүйелеріндегі белгішелерді (иконкаларды) әзірлеу және пайдалану жөнінде толық нұсқаулар береді. Бұл стандартты жүйелік белгішелерге де, жүйеге енгізілетін үшінші тарап қолданбаларының белгішелеріне де қатысты. Қазіргі уақытта қолданылып жүрген жүйелік белгішелер көбінесе халықаралық деңгейде қабылдану мен түсініктіліктің кең ауқымды сынақтарынан өтеді. Белгіше дизайнының факторларына қатысты көптеген пайдаланушылық зерттеулер жүргізілген. Дизайнның өзі – тартымды графикалық шешімдерді қажетті пайдалану мүмкіндіктерімен үйлестіруді талап ететін жоғары деңгейдегі шеберлік пен білімді қамтиды.
Пішіні
Таңбаша анық әрі оңай танылатын болуы керек, түрлі өлшемдегі және ажыратымдылығы бар мониторларда жақсы көрсетілуі тиіс. Оның пішіні қарапайым, түзу сызықты, дизайнында тым көп бөлшек болмауы керек. Пішін, дизайнның басқа элементтерімен бірге, экранда ерекшеленіп, басқа таңбашалардан айқын ажыратылуын қамтамасыз етуі керек.
Түсі
Таңбаша экранда оңай көрінетіндей жеткілікті түрлі түсті болуы керек және кез келген фонмен жақсы контрастқа ие болуы тиіс. Жұмыс үстелін жекелендіру мүмкіндігінің артуымен, таңбашаның өзі пайдаланушының дереу тануы үшін өзінің ерекше көрінісін сақтай отырып, өзгертілмейтін стандартты түсте көрсетілуі маңызды. Сонымен қатар, түс таңбашаның күйін көрсететін визуалды белгі ретінде қызмет етуі керек; белсенді, қолжетімді немесе қазіргі уақытта қолжетімсіз ("сұрланған").
Өлшемі мен масштабталуы
Стандарттық белгіше, әдетте, ересек адамның бас бармағының мөлшерімен тең болып келеді, бұл оны оңай көзбен тануға және сенсорлық экранды құрылғыда пайдалануға мүмкіндік береді. Жеке құрылғылар үшін дисплейдің мөлшері, экранның нақты көлемімен және дисплейдің ажыратымдылығымен тікелей байланысты. Олар экранда бірнеше жерде қолданылатындықтан, дизайн ең кішкентай мөлшерде де танылатын болуы керек, мысалы, каталог ағашында немесе тақырып жолағында пайдалану үшін, сонымен қатар үлкен мөлшерде тартымды пішінде сақталуы тиіс. Мөлшерін өзгертуден басқа, дискретті мөлшерлер арасында кейбір визуалды бөлшектерді жою немесе бейненің түйіндемесін жеңілдету қажет болуы мүмкін. Ірі белгішелер, сондай-ақ, көптеген компьютерлік жүйелерде көру қабілеті бұзылған адамдар үшін қолжетімділік мүмкіндіктерінің бір бөлігі болып табылады. Белгішенің ені мен биіктігі дерлік барлық дәстүрлі қолданыс аймақтарында бірдей (1:1 пропорциясы).
Ұсыныс
Таңбалар иконографиялық қозғалыс – графикалық элементке уақыт өте келе қолданылатын геометриялық манипуляциялармен, мысалы, масштабтау, айналдыру немесе басқа деформациялар арқылы да толықтырылуы мүмкін. Мысалы, iOS жүйесінде қолданба таңбашалары пайдаланушыға оларды сүйреп жылжыту арқылы қайта орналастыруға болатынын көрсету үшін "қозғалады". Бұл Throbber сияқты анимацияланған графикасы бар таңбашадан өзгеше. Статикалық таңбашалармен және анимацияланған графикасы бар таңбашалардан айырмашылығы, кинетикалық мінез-құлық элементтің визуальды мазмұнын өзгерте алмайды (ал күңгірттеу, бұлыңдау, бояу және жаңа графикалық элементтерді қосу, мысалы, белгілер, тек таңбашаның пиксельдерін өзгертеді). Басқаша айтқанда, таңбашадағы пиксельдерді жылжытуға, айналдыруға, созуға және т.б. болады, бірақ оларды өзгертуге немесе жаңаларын қосуға болмайды. Зерттеулер иконографиялық қозғалыстың күшті және сенімді визуальды сигнал ретінде әрекет ететінін көрсетті, бұл таңбашалар үшін маңызды қасиет.
Жергілікті жер
Символдық бейне ретіндегі басты функциясы бойынша, белгіше дизайны идеалды жағдайда кез келген тілден тәуелсіз болуы тиіс. Халықаралық нарыққа бағытталған өнімдер үшін негізгі дизайндық талап – белгішенің сөзбен айтылмауы; белгішелердегі мәтінді жергілікті тілдерге аудару қымбат әрі уақытты көп алады.
Мәдени контекст
Мәтіннен өзге, түсіндіру үшін мәдени контекстке тәуелді болатын тағы да дизайн элементтері бар. Оларға түстер, сандар, символдар, дене мүшелері және қол қимылдары жатады. Өнімнің жоспарланған барлық нарығында осы элементтердің мәні мен сәйкестігі бағалануы тиіс.
Қатынасты визуалды құралдар
Компьютерлік пайдаланушы интерфейсінде қолданылатын басқа графикалық құрылғылар да жоғарыда сипатталған компьютерлік белгішелер сияқты жүйеде GUI функцияларын орындайды. Дегенмен, осыған қатысты графикалық құрылғылардың әрқайсысы стандартты компьютерлік белгішеден қандай да бір жағынан өзгеше болады.
Терезелер
Компьютер экранындағы графикалық терезелер компьютер иконасының кейбір визуальдық және функционалдық ерекшеліктерін бөліседі. Терезелер икона форматына дейін кішірейтіліп, өзіне сілтеме ретінде қолданылуы мүмкін. Экранда бірнеше терезе ашық болуы және тіпті бірінің үстіне бірі орналасуы мүмкін. Дегенмен, икона бір функцияны іске қосу үшін бір ғана түйме ұсынса, терезенің негізгі функциясы – жұмыс кеңістігі, ол қолданылмағанда иконаға сілтемеге дейін кішірейтіледі.
Басқару бөлшектері
Уақыт өте келе, көптеген жағдайларда пайдалы болатын белгілі бір графикалық интерфейс виджеттері пайда болды. Бұл – компьютерлік жүйелерде қолданылатын графикалық басқару элементтері, оларды пайдаланушы жаңа жағдайда да интуитивті түрде қолдана алады, себебі оларды бұрын таныс жағдайда көргендіктен таниды. Мұндай басқару виджеттерінің мысалдары – көптеген бағдарламаларда қолданылатын прокрутка жолақтары, жылғыштар, тізімдер және батырмалар. Осы виджеттерді пайдалану арқылы пайдаланушы өзі жұмыс істейтін бағдарламаның деректерін және дисплейін анықтай және басқара алады. Компьютерлік виджеттердің алғашқы жиынтығы бастапқыда Xerox Alto үшін әзірленген. Қазір олар көбінесе виджеттер жиынтығына біріктіріліп, әзірлеу пакетінің бір бөлігі ретінде таратылады. Бұл басқару виджеттері – графикалық интерфейсте қолданылатын стандартталған пиктограммалар, олар компьютерлік белгішелердің гиперсілтеме функциясынан асып түсетін, пайдаланушыға қосымша мүмкіндіктер ұсынады.
Эмоционалды белгілер
Тағы бір GUI белгісі – мәтіндік хабарламаға енгізілген күлімдеген жүз пішініндегі пиктограмма. Смайлик, сондай-ақ басқа да эмотикондар компьютерлік мәтінде сөзсіз, екілік түрінде ақпаратты жеткізу үшін қолданылады, көбінесе хабарламаның эмоционалдық контекстін білдіреді. Бұл белгілер алғаш рет 1980 жылдары компьютерлер үшін электрондық хабарламаларды жіберудегі шектеулі жад және тарату мүмкіндіктеріне жауап ретінде жасалды. Содан бері олардың эмоцияларды бейнелеудегі мүмкіндіктері артып, клавиатуралық нұсқалары көбейді және күрделірек болды. Олар пернетақтадағы символдардың комбинациясынан нағыз иконаларға айналды. Олар электрондық байланыстың барлық түрлерінде кеңінен қолданылады, әрқашан хабарламаның мәтіндік мазмұнына қосымша мән беру мақсатында. Мәтінге эмоционалдық түс беру арқылы, олар электрондық хабарламалардың тікелей дауыспен сөйлесуді алмастыруына мүмкіндік берді. Бұл эмотикондар жоғарыда сипатталған гиперсілтемелерден мүлдем өзгеше. Олар сілтемелер ретінде қызмет етпейді және ешқандай жүйелік функцияның немесе компьютерлік бағдарламалық қамтамасының бөлігі болып табылмайды. Керісінше, олар түрлі жүйелердегі пайдаланушылардың қарым-қатынас тілінің бір бөлігін құрайды. Осы компьютерлік белгілерді жекелендіру және өзгерту мүмкіндігі ғана емес, сонымен қатар пайдаланушыдан күтіледі.
Гипер сілтемелер
Мәтіндік гиперсілтеме функционалдық компьютерлік белгішемен (иконамен) ұқсас қызмет атқарады: ол жүйеде қолжетімді функцияларға немесе деректерге тікелей сілтеме ұсынады. Оларды өзгертуге болатындықтан, бұл мәтіндік гиперсілтемелер көбінесе стандартталған, танылатын форматты бөліседі – көк түсті мәтінге сызық тартылған. Гиперсілтемелер функционалдық компьютерлік белгішелерден (иконалардан) олар әдетте мәтінге кіріктірілгендігімен ерекшеленеді, ал белгішелер (иконалар) экранда жеке-жеке көрсетіледі. Олар сондай-ақ мәтін түрінде көрсетіледі, өзі сілтеме ретінде немесе оңай есім ретінде, ал белгішелер (иконалар) негізінен мәтіндік емес деп есептеледі.
Таңбаша жасау
Дизайн талаптарына байланысты, белгіше жасау көп уақыт алатын және қымбатқа соғуы мүмкін. Интернетте кәсіби деңгейдегі құралдардан бастап, бағдарламалық жасақтамамен бірге келетін және жеке қолданылатын тегін бағдарламаларға дейін, белгіше жасауға арналған көптеген құралдарды табуға болады. Белгіше құралдары мен жиынтықтарының кең қолжетімділігіне қарамастан, жүйедегі басқа белгішелердің стиліне үйлеспейтін, тапсырыс бойынша жасалған белгішелердің проблемасы туындауы мүмкін.
Құралдар
Иконалар 2000 жылға дейін қолданылған 8 биттік пикселдік өнерден бастап, жұмсарту, өткірлеу, жиекті күшейту, жылтыр немесе шыны тәрізді эффект, немесе альфа-арнамен көрсетілген көлеңкелер сияқты фотореалистік көрініске өзгерді. Осы алғашқы платформалардағы икона редакторлары көбінесе қарапайым растрлік сурет өңдегіштерді қамтитын, иконаның пиксельдерін қарапайым құралдармен немесе қарапайым сурет сүзгілерін қолдану арқылы өзгертуге мүмкіндік беретін. Кәсіби икона дизайнерлері сирек икона редакторында иконаларды өңдейді, олардың орнына озық сурет салу немесе 3D модельдеу бағдарламаларын пайдаланады. Икона редакторының негізгі функциясы – суреттерден икона жасау. Икона редакторы икона үшін қажетті ажыратымдылық пен түс тереңдігіне сәйкес бастапқы суретті қайта өлшеуді жүзеге асырады. Икона редакторларының тағы бір функциялары – атқарылатын файлдардан (exe, dll) иконаларды алу, икона кітапханаларын құру немесе иконаның жеке суреттерін сақтау. Барлық икона редакторлары жүйелік файлдар үшін (папкалар, мәтіндік файлдар және т.б.) және веб-беттер үшін иконалар жасауға мүмкіндік береді. Windows үшін файл кеңейтімі ICO, ал Macintosh үшін ICNS болып табылады. Егер редактор курсор жасауға қабілетті болса, суретті Windows және Macintosh үшін CUR немесе ANI файл кеңейтімімен сақтауға болады. Жаңа иконаны пайдалану үшін суретті дұрыс файл папкасына жылжыту және жүйе құралдарын пайдаланып иконаны таңдау жеткілікті. Windows XP-де «Менің компьютерім» бөліміне өтіп, Explorer терезесінде «Құралдар» ашып, «Папка параметрлері», содан кейін «Файл түрлері» тармағын таңдап, файл түрін таңдап, «Қосымша» батырмасын басып, осы файл түрімен байланыстыруға тиіс иконаны таңдауға болады. Бағдарлама жасаушылар да белгілі бір бағдарлама файлдары үшін икона жасау үшін икона редакторларын пайдаланады. Жаңадан құрылған бағдарламаға иконаны тағайындау әдетте сол бағдарламаны әзірлеу үшін қолданылатын интеграцияланған даму ортасында жасалады. Дегенмен, егер қолданба Windows API-де жасалса, компиляциядан бұрын бағдарламаның ресурстық скриптіне бір жол қосуға болады. Көптеген икона редакторлары бағдарлама файлынан бірегей иконаны өңдеу үшін көшіре алады. Бағдарлама файлына икона тағайындауға тек аз ғана редакторлар қабілетті, бұл әлдеқайда қиын міндет. Қарапайым икона редакторлары мен суреттерді иконаға түрлендіргіштер веб-қосымшалар ретінде онлайн режимінде де қол жетімді.