Кіріспе

Батыс христиандық литургиялық маусым

Allhallowtide, Hallowtide, Allsaintstide немесе Hallowmas маусымы – батыс христиандық маусым, қамтитын: барлық қасиеттілер күнінің алдындағы кеш (Хэллоуин), барлық қасиеттілер күні (All Hallows') және барлық жандар күні, сондай-ақ кейбір дәстүрлерде қудаланған шіркеу үшін халықаралық дұға күні (қарашаның бірінші жексенбісінде) және естелік күні (қарашаның екінші жексенбісінде). Allhallowtide – "мартырлар, қасиеттілер және барлық адал қайтыс болған христиандарды қоса, өлгендерді еске алу уақыты". Allhallowmas (барлық қасиеттілер күні) және оның алдындағы түн (Хэллоуин) күні Рим үшін, шамамен, папа Григорий III (731–741) белгілеген, ал 835 жылы Людовик ІІ Пәле Франк империясының барлық аймақтарында міндетті деп жариялаған. Басқа жерлерде басқа да күндер сақталған, мысалы, Ирландияда 20 сәуірде тойланған. 11 ғасырдың басында Клюни аббаттығы мен оған қатысты монастырларда өлгендер үшін дұға ету күні ретінде Аббат Одило белгілегеннен кейін Барлық жандар күнінің қазіргі күні кеңінен танымал болды.

Этимология

Аллхлоутайд сөзі алғаш рет 1471 жылы қолданылған және үш сөзден тұрады: көне ағылшын тіліндегі hallow сөзі, яғни қасиетті, tide сөзі, уақыт немесе маусымды білдіреді (мысалы, Christmastide, Eastertide), және all (көне ағылшын eall) – "әрбір" деген мағынаны береді. "Халлоумас" сөзінің соңғы бөлігі "Масса" сөзінен шыққан. "Hallow" және "қасиетті" сөздерінің мағынасы бірдей.

Тарих

Шейіт болғандарға христиандық көзқарас туралы ең алғаш рет Жаңа Өсиетте айтылады, онда Әулие Жоханның басы кесілгеннен кейін, оның шәкірттері оны құрметпен жерлегені жазылған. Степан да "көпшілік таспен өлтіргеннен кейін, оның иманды достары христиандық қабірге қойды". Никеядан кейінгі екі әулие ата, Сириялық Ефрем мен Иоанн Златоуст, өлгендерді құрметтеудің маңыздылығы туралы жазды; теолог Герман Хаузер ерте Шіркеуде шейіттердің мереке күндері жергілікті тойланымдар болып өткенін, ал олардың қаны төгілген жерлерде шіркеулер салынғанын жазады. Франсис Стюарт Мосье бұл Рим империясында христиандарды қудалау кезінде өзгергенін түсіндіреді, былай дейді:

VIII ғасырда Барлық Қасиеттілер күні мен оның алдындағы күзет күні, Барлық Қасиеттілер кеші, Allhallowtide тридуумының үшінші күнін құрады. Алғашқы үш күндік Allhallowtide су тасқыны туралы ритуалдық еске алу ретінде пайда болған болуы мүмкін деп есептеледі, онда бірінші түні, All Hallows' Eve, топан судан бұрынғы әлемнің зұлымдығын еске алады. Екінші түні топан судан аман қалған құтқарылғандарды, ал соңғы түні жерді қайтадан толықтыруға мүмкіндік бергендерді тойлайды. Allhallowtide сегіз күндік октавасын "1430 жылы Папа Сикст IV бүкіл Батыс Шіркеуі үшін белгіледі". Дегенмен, октава 1955 жылғы Католик Шіркеуінің реформаларында жойылды, бірақ оны көптеген лютерандар мен англикандықтар әлі де сақтайды. Адал жандар All Hallows октавасы кезінде зиратқа барып, өлгендер үшін дұға ету арқылы толық кешірім алуға лайық. Allhallowtide ішінде, шейіттер мен қасиеттілерге арналған тақырыбы бар, көптеген христиан дінтері қарашаның бірінші жексенбісінде қудаланған Шіркеу үшін Халықаралық дұға күнін де тойлайды, осылайша христиандық имандылығы үшін қудаланғандарды еске алады. Ұлыбританияда Англия Шіркеуі, Англия қауымының ана шіркеуі, XX ғасырда Барлық Қасиеттілер мерекесін еске алу күніне дейін кеңейтті.

Барлық қасиеттілердің қарсаңы

Барлық қасиеттілер күнінің қарсаңы, көбінесе Хэллоуин деп аталады, Барлық қасиеттілер күнінің (Барлық қасиеттілер күні) және Аллллоутайдтың бірінші күні болып табылады. Кейбір ғалымдардың пікірінше, христиан шіркеуі Сэмхейнмен байланысты кельттік дәстүрлердің бір бөлігін сіңіріп алып, кельттердің христиандыққа өтуін жеңілдету үшін оларды христиандыққа бейімдеген; ал басқа ғалымдар Барлық қасиеттілер күнінің қарсаңындағы христиандық тойлау Сэмхейннен толығымен тәуелсіз пайда болды деп санайды. Барлық қасиеттілер күнінің қарсаңында кейбіреулер материалдық әлем мен артық өмір арасындағы шекара жұқарады деп сенген. Адамдарды жандар танып алмауы үшін "олар өздерін жасыру үшін маска немесе костюм киеді"; Солтүстік Америкада бұл дәстүр "тәтті немесе қастандық" әрекеті арқылы жалғасады. Орта ғасырлық Польшада, жандарға тыныштық табу үшін, орманда жүргенде дауыстап дұға етуге үйреткен; Испанияда христиан дін қызметкерлері шіркеу қоңырауларын соғып, қауымға өлгендерді еске алуға мүмкіндік берген. Христиан шіркеуі дәстүрлі түрде Хэллоуинды "құдайға сыйынғандар мерекесіне дейін дұға мен оразамен дайындалған" мереке ретінде тойлаған. Бұл шіркеу қызметі Барлық қасиеттілер күнінің сергек күтуі немесе Барлық қасиеттілер күнінің күзетуі деп аталады; "Нұрлы түн" деп аталатын бастама христиан әлемінде Барлық қасиеттілер күнінің сергек күтуін одан әрі таратуға бағытталған. Қызметтен кейін, көбінесе "тиісті мерекелер мен ойын-сауықтар" өтеді, сондай-ақ зиратқа барып, гүлдер мен шамдар қойылады, олар Барлық қасиеттілер күніне (Барлық қасиеттілер күні) дайындық үшін орналастырылады.

Барлық қасиеттілердің күні

Аллхлоу-тайдтың екінші күні – Барша қасиеттілер күні, Барша қасиеттілер мерекесі немесе Халломас деп аталады. Кейбір христиан дінтерінде Барша қасиеттілер күні "1 қарашадан кейінгі жексенбіде тойланады". Барша қасиеттілер мерекесі – "әмбебап христиан қасиетті күні". Барша қасиеттілер күнінің литургиялық түсі ақ, ол "жеңіс пен өмірдің символы". Шіркеудің жеңімпаздары құрметтелген күні, Барша қасиеттілер мерекесі ерекше "қасиетті деп жарияланбаған және жеке мерекесі жоқ бақыттыларды құрметтеуге" бағытталған. Барша қасиеттілер күнінде көптеген христиан жақындарының қабірлеріне гүлдер мен шамдар қою үшін зираттар мен бейіштеуге барады. Бұл Италия, Испания, Польша, Филиппин, сондай-ақ Луизиана және Мэриленд сияқты Рим католиктігінің күшті ықпалы бар АҚШ-тың кейбір аймақтарында кең таралған әдет. Рим-католик христиандары үшін Құрбанға (Евхаристия, Қасиетті қауым, "Тәңірдің кешкі асы") қатысу міндетті, себебі Барша қасиеттілер күні (Барша қасиеттілер) – міндетті қасиетті күн. Ал, Евангелиялық лютеран шіркеуі, Англикан шіркеуі / Епископальдық шіркеу, Методист шіркеуі және басқа да протестант христиандары үшін қатысу міндетті болмаса да, құлшылық қызметтеріне қатысуға ұсынылады.

Өлген жандардың күні

Аллхлоутайдтың соңғы күні – Барлық жандар күні деп аталады. Барлық жандар күні "шіркеудің кең ауқымды қауымында, әсіресе отбасы мүшелері мен достарында белгілі емес" барлық адал христиандарды құрметтеуге арналған. 11-шы ғасырдың басында Клунидегі әулие Одило Барлық жандар күнін атауды "Еуропаға таратты". Барлық қадірлі күндер сияқты, отбасы мүшелері әдетте шіркеуге барады және қайтыс болған жақындарының қабірлерін зияраттап, гүлдер мен шамдар қояды. Көптеген англикандық/епископтық, евангелистік-лютерандық және рим-католик христиандық қызметтерінде Барлық жандар күнінде 7-ші ғасырға жататын "Өлілер тілегі" дұғасы шіркеулерде оқылады. Жандарды іздеуге шыққан адамдар үйден үйге бара жатып көбінесе өлеңдер айтады; мысалы, ежелгі мақалда былай делінген: Тарихи тұрғыдан алғанда, Францияда Барлық жандар күнінде "жерлеу бірлестіктері шіркеу ауласын әсіресе әсемдеп, дін қызметкерлері қорым төңірегінде шеру өткізіп, қабірлерді баталаған".