Кіріспе
Хектор Берлиоздың 19 ғасырдағы комедиялық операсы «Беатрис пен Бенедикт» (Beatrice and Benedick) – француз композиторы Хектор Берлиоздың екі актілі комедиялық операсы. Берлиоз француз либреттосын өзі жазды, ол негізінен Шекспирдің «Көп нәрседен шу» пьесасының бір эпизодына сүйенеді. Берлиоз 1833 жылы Италиядан оралғаннан бері Шекспирдің комедиясын операға қоюға ниеттенген, бірақ «Троялықтар» операсын 1858 жылы аяқтағаннан кейін ғана «Беатрис пен Бенедикт» операсының музыкасын жазды. Ол алғаш рет 1862 жылдың 9 тамызында Баден-Баден театрының ашылуында орындалды. Берлиоз 1863 жылы Веймарда неміс тіліндегі нұсқасының алғашқы екі қойылымын өткізді, онда ол естеліктерінде жазғандай, «барлық жақтан қамқорлыққа ие болды». Бұл Шекспирдің пьесасының опералық формадағы тұңғыш және ең танымал нұсқасы, одан кейін Арпад Допплер, Пол Пьюгет, Чарльз Вильерс Стэнфорд және Рейнальдо Хан сияқты композиторлардың туындылары пайда болды. Берлиоз туралы өмірбаян жазған Дэвид Кернс былай деп жазды: «Музыканың шаттыққа толы, бірақ уақыт-уақыт қайғыға толып, қуанышты тыңдаған адам, оның авторы оны жазғанда қаншалықты күйрегенін және өлімді күткенін елестете алмайды».
Béatrice et Bénédict (Beatrice and Benedick) is an opéra comique in two acts by French composer Hector Berlioz. Berlioz wrote the French libretto himself, based in general outline on a subplot in Shakespeare's Much Ado About Nothing. Berlioz had been interested in setting Shakespeare's comedy since his return from Italy in 1833, but only composed the score of Béatrice et Bénédict following the completion of Les Troyens in 1858. It was first performed at the opening of the Theater Baden Baden on 9 August 1862. Berlioz conducted the first two performances of a German version in Weimar in 1863, where, as he wrote in his memoirs, he was "overwhelmed by all sorts of kind attention." It is the first notable version of Shakespeare's play in operatic form, and was followed by works by, among others, Árpád Doppler, Paul Puget, Charles Villiers Stanford, and Reynaldo Hahn. Berlioz biographer David Cairns has written: "Listening to the score's exuberant gaiety, only momentarily touched by sadness, one would never guess that its composer was in pain when he wrote it and impatient for death".
Өнер тарихы
Берлиоз Беатрис пен Бенедикттің премьерасын ұлы Луиге жазған хатында «үлкен жетістік» деп сипаттады; ол әсіресе Шартон Демердің (бір жылдан кейін Парижде Les Troyens операсында Дидон рөлін орындайтын) өнеріне тәнті болды және бірінші бөлімді аяқтаған дуэт «таңғаларлық әсер» қалдырғанын атап өтті. Премьерадан кейін Германия қалаларында ара-тұра қойылса да, Франциядағы тұңғыш қойылым 1890 жылдың 5 маусымында Одеон театрында композитордың қайтыс болғанына 21 жыл өткен соң өтті. Оны Францияның ірі музыкалық тыңдаулар қоғамы ұйымдастырды, дирижерлік – Шарль Ламуро, ал басты рөлдерді Джульетта Бильбаут Ваушелет пен Эмиль Энгель орындады. Пол Бастид 1940 жылдардың соңында Страсбургте Беатрис пен Бенедикттің есімді қойылымын қойды. 1966 жылы Пьер Дерво дирижерлігімен, бірақ Тони Аубиннің речитативтерімен, ал 2010 жылдың ақпанында Эммануэль Кривин жетекшілігімен Париж опера комигінде көрсетілді. Ұлыбританиядағы тұңғыш премьера 1936 жылдың 24 наурызында Эрик Чишолм дирижерлігімен Глазгода өтті. 1990 жылдың 25 қаңтарында Англияның Ұлттық опера театры күйеуі мен әйелі Энн Мюррей мен Филип Лэнгриджді басты рөлдерде таныстырды. Бұл туынды алғаш рет 1977 жылы Нью-Йоркте Карнеги залында концерттік орындалым түрінде қойылды, дирижерлік – Сейджи Озава, Бостон симфониялық оркестрі орындады. Соңғы қойылымдарының арасында 2001 жылы Амстердам мен Уэльс Ұлттық операсының гастрольдік сапары, 2003 жылы Прага мемлекеттік операсы (Státní opera Praha), 1998 және 2004 жылдары Санта-Фе операсы, 2005 жылы Страсбургтегі Рейн операсы, 2007 жылы Чикаго опера театры, 2008 жылы Хьюстон Гранд операсы (ағылшын тілінде), 2011 жылы Бостон операсы, 2013 жылы Театр ан дер Вейн және 2016 жылы Глиндеборн кірді. Операның алғашқы шведтік қойылымы 2015 жылы Лекко сарайында, ал Италиядағы тұңғыш сахналық қойылымы 2022 жылдың соңында Генуядағы Театро Карло Феличе театрында болды.
Қысқаша мазмұны
Уақыты: 16 ғасыр. Орын: Сицилия, Мессина.
1-ші акті
Арагон ханзадасы Дон Педро Маврлар үстінен жеңіске жеткен соң Мессинаға келеді. Бүкіл Сицилия осы жеңісті тойлайды. Оған екі досы, сондай-ақ әріптес жауынгерлері Клаудио мен Бенедикт қосылады. Оларды Мессина губернаторы Леонато, оның қызы Геро және қызының немересі Беатрис күтіп алады. Геро күйеуі Клаудионың жараланбастан оралып, батылдығы үшін марапатталатын күнін күтеді. Беатрис Бенедикт туралы сұрақ қойып, оны сынайды. Олар бұрынғыдай бір-бірін қорлап, әжуалайды. Бенедикт достарына ешқашан үйленбеймін деп серт береді. Кейін Клаудио мен Педро Бенедикті Беатриске үйлендіру үшін амал жасап, алдайды. Леонато оның тыңдап тұрғанын білген соң, Педроға Беатристің Бенедикті жақсы көретінін айтады. Бұл сөзді естіген Бенедикт Беатристің махаббатына жауап беру керек деп ойлайды және оны жеңіп алуға бел буады. Ал осы уақытта Геро мен оның қызметшісі Урсуле Беатриске де осы сияқты әрекет жасап, Бенедикт оны құпия түрде жақсы көреді деп сендіреді.
2-ші акті
Клаудио мен Героның алдағы тойын мерекелеу үшін Леонато маскарад кешін ұйымдастырады. Жергілікті музыка мұғалімі Сомарон ән салуға бастап, барлығы көңіл көтеріп, ләззат алады, бірақ Беатрис Бенедиктке ғашық болғанын сезінеді. Ол Геро мен Урсуламен бірге күйеуге шығуға дайын қалыңдықтың бақыты туралы ән айтады. Кетуге бұрылғанда, ол Бенедиктпен кездеседі, осылайша олар бір-біріне деген сезімдерін жасыруға тырысатын әңгіме басталады. Нотариус Клаудио мен Героның некесін қияды, ал Леонатоның тапсырмасымен тағы бір келісімшарт дайындайды, онда тағы бір жұпты іздейді. Бенедикт Беатриске өзінің махаббатын білдіруге батылдық табады; екеуі де үйлену келісімшартына қол қояды, ал пьеса "бүгін бітімге келдік, ертең қайтадан жау боламыз" деген сөздермен аяқталады.
Жазбалар
Операның бірнеше жазбасы бар. Операдағы бірнеше бөлімді еске түсіретін, бірақ аралас жиынтыққа айналмаған увертюра концерттерде жеке орындалады және көп рет жазылған. Жозефина Виззи (Беатрис), Джон Митчинсон (Бенедикт), Апрель Кантело (Геро), Хелен Уоттс (Урсула), Джон Кэмерон (Клаудио), Джон Ширли Квирк (Дон Педро), Эрик Шиллинг (Сомарон), Колин Дэвис жетекшілік ететін Лондон симфониялық оркестрі. L'Oiseau lyre SOL 256 7 (1962). Джанет Бейкер (Беатрис), Роберт Тир (Бенедикт), Кристиан Эда Пьер (Геро), Хелен Уоттс (Урсула), Томас Аллен (Клаудио), Роберт Ллойд (Дон Педро), Жюль Бастин (Сомарон), Колин Дэвис жетекшілік ететін Лондон симфониялық оркестрі. Philips 6700 121 (1977). Ивонна Минтон (Беатрис), Пласидо Доминго (Бенедикт), Илеана Котрубаш (Геро), Надин Дениз (Урсула), Дитрих Фишер-Дискау (Клаудио), Роджер Сойер (Дон Педро), Джон Макурди (Сомарон), Даниэль Баренбойм жетекшілік ететін Париж оркестрі. Deutsche Grammophon 2707 130 (1981). Сьюзан Грэм (Беатрис), Жан-Люк Виала (Бенедикт), Сильвия МакНейр (Геро), Кэтрин Роббин (Урсула), (Клаудио), Винсент Ле Тексье (Дон Педро), Габриэль Баккье (Сомарон), Джон Нельсон (дирижерлік ететін) Лион опера оркестрі мен хоры. Erato 2292 45773 (1991). Энкележда Шкоза (Беатрис), Кеннет Тарвер (Бенедикт), Сьюзан Гритон (Геро), Сара Мингардо (Урсула), Лоран Наури (Клаудио), Дин Робинсон (Дон Педро), Дэвид Уилсон Джонсон (Сомарон), Колин Дэвис жетекшілік ететін Лондон симфониялық оркестрі. LSO Live (2000). Стефани д’Устрак (Беатрис), Пол Эпплби (Бенедикт), Софи Картаузер (Геро), Лионель Лот (Сомарон), Филипп Сли (Клаудио), Фредерик Катон (Дон Педро), Катарина Брадич (Урсула), Лондон филармониялық оркестрі, Глиндеборн хоры, Лоран Пелли қойған, Антонелло Манакорда жетекшілік еткен. 1 DVD Opus Arte 2017.
Yvonne Minton (Béatrice), Plácido Domingo (Bénédict), Ileana Cotrubaș (Héro), Nadine Denize (Ursule), Dietrich Fischer Dieskau (Claudio), Roger Soyer (Don Pedro), John Macurdy (Somarone), Orchestre de Paris conducted by Daniel Barenboim. Deutsche Grammophon 2707 130 (1981). Susan Graham (Béatrice), Jean Luc Viala (Bénédict), Sylvia McNair (Héro), Catherine Robbin (Ursule), fr (Claudio), Vincent le Texier (Don Pedro), Gabriel Bacquier (Somarone), Lyon Opera Orchestra and Chorus, John Nelson (conductor). Erato 2292 45773 (1991). Enkelejda Shkosa (Béatrice), Kenneth Tarver (Bénédict), Susan Gritton (Héro), Sara Mingardo (Ursule), Laurent Naouri (Claudio), Dean Robinson (Don Pedro), David Wilson Johnson (Somarone), London Symphony Orchestra conducted by Colin Davis. LSO Live (2000)
Stéphanie d'Oustrac (Béatrice), Paul Appleby (Bénédict), Sophie Karthäuser (Héro), Lionel Lothe (Somarone), Philippe Sly (Claudio), Frédéric Caton (Don Pedro), Katarina Bradìc (Ursule), London Philharmonic Orchestra, The Glyndebourne Chorus, staged by Laurent Pelly, conducted by Antonello Manacorda. 1 DVD Opus Arte 2017