Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық актер, әнші және ойын-сауық шебері (1903–2011)
Dutch actor, singer, and entertainer (1903–2011)
Йохан Мариус Николас Хестерс (5 желтоқсан 1903 – 24 желтоқсан 2011), кәсіби аты Йоханнес Хестерс, голландиялық актер, театр, телевидение және кинода ойнаған, көптеген жазбалардың вокалисі және 1920-жылдардан бастау алатын концерттік сахнадағы орындаушы. Өмірінің соңына дейін актерлік қызметпен айналысты және тарихтағы ең ұзақ өнер көрген ойын-сауық шеберлерінің бірі болды, 108 жасында қайтыс болғанға дейін өнер көрсеткен. 1930-жылдардың ортасынан бастап Хестерс неміс тілді елдерде белсенді жұмыс істеді және нацистік Германияда кино жұлдызына айналды, бұл туған елінде кейіннен қырқыстарға себеп болды. Ол Германиядағы танымалдылығын өмірінің соңына дейін сақтап қалды.
Johan Marius Nicolaas Heesters (5 December 1903 – 24 December 2011), known professionally as Johannes Heesters, was a Dutch actor of stage, television and film, as well as a vocalist of numerous recordings and performer on the concert stage with a career dating back to the 1920s. He worked as an actor until his death and is one of the oldest performing entertainers in history, performing shortly before his death at the age of 108. Heesters was almost exclusively active in the German speaking world from the mid 1930s and became a film star in Nazi Germany, which later led to controversy in his native country. He was able to maintain his popularity in Germany in the decades until his death.
Ерте өмір
Хистерс Нидерландының Амерсфорт қаласында төрт ұлының ең кішісі болып дүниеге келді. Оның әкесі Якобус Хистерс (1865–1946) сатушы, ал анасы Гертруида Якоба ван ден Хёвел (1866–1951) үй шаруасымен айналысқан. Хистерс ерте жасынан неміс тілін жетік меңгерді, өйткені ол Бавариядан келген неміс туысының үйінде бірнеше жыл тұрды. Хистерс 16 жасында актер және әнші болуға шешім қабылдады және вокалдық оқуды бастады. Ол мансабының басында-ақ Вена операеттасына маманданған және 1934 жылы Карл Миллёкердің "Der Bettelstudent" ("Кеңесші студент") пьесасында Вена сахнасында тұңғыш рет өнер көрсетті.
Heesters was born in Amersfoort, Netherlands, the youngest of four sons. His father Jacobus Heesters (1865–1946) was a salesman and his mother Geertruida Jacoba van den Heuvel (1866–1951), a homemaker. Heesters was fluent in German from an early age, having lived for several years in the household of a German great uncle from Bavaria. Heesters decided to become an actor and a singer at the age of 16 and began vocal training. He specialized in Viennese operetta very early in his career, and made his Viennese stage debut in 1934 in Carl Millöcker's Der Bettelstudent (The Beggar Student).
Нацистік Германия
31 жастағы Хизтерс 1935 жылы әйелі мен қыздарымен бірге Германияға тұрақты көшіп барды. Оның ең танымал рөлі – Франц Лехардың «Жұмсақ жесір» (Die Lustige Witwe) операсындағы граф Данило Данилович. Оның граф Данилоның «Da geh' ich ins Maxim's Paris» әнінің орындалуы кеңінен белгілі болды. Германияда жүрген кезінде ол Адольф Гитлерге өнер көрсетті және Дахау концлагеріне сапар жасады, бұл оны көптеген голландтар үшін даулы тұлғаға айналдырды. Жозеф Геббельс Хизтерсті «Құдайға сыйғандар» тізіміне енгізді, оны нацистік мәдениет үшін аса маңызды суретші деп есептеді; ол тізімдегі жалғыз неміс емес адам болды. Хизтерс қару-жарақ өнеркәсібіне қаржы жұмсау арқылы Германияның соғыс машинасына көмектесті. Бұл оның 1970-ші жылдардың соңында өте даулы тұлғаға айналуына себеп болды. Хизтерс бұл айыптауларды сенімді дәлелдерге қарамастан әрқашан жоққа шығарды. Ол бірнеше жоғары дәрежелі нацистік шенеуніктермен және СС офицерлерімен жақын қарым-қатынас орнатты. Гитлер оның актерлік шеберлігіне жоғары баға бергені белгілі. Сонымен қатар, Хизтерс Swingboy жастар мәдениетінің сүйіктісі болды, олар оның ақшыл бетіне, ұзын қара шашына ғашық болды және оның киімдерін қайталауға тырысты. Оның стилі Гитлер жастар ұйымының стиліне қайшы келді. Хизтерс Гитлермен бірнеше рет кездесті, әсіресе граф Данило рөлінде. Соғыс жылдарында Хизтерс лагерьлер мен казармаларда неміс сарбаздарына өнер көрсетуді жалғастырды. Неміс авторы Волкер Кюннің сөзіне қарағанда, Хизтерс Дахау концлагерінде СС үшін өнер көрсеткен. Кюн дәлел ретінде 1941 жылы Хизтерс өнер көрсеткен кезде пердені тартқан СС үшін жұмыс істеген Дахау тұтқыны Виктор Матейканың куәлігін келтіреді. Алайда, неміс жазушысы Юрген Тримборн Матейкамен жасалған сұхбаттың сенімділігіне күмән келтіреді, өйткені ол көрсетілім болғаннан кейін 50 жыл өткен соң жасалған. 2009 жылдың желтоқсанында Хизтерс Кюнға қарсы қорлау ісі бойынша сотта жеңіліске ұшырады. Лагерьге барғанын мойындағанмен, ол СС әскерлерінің көңіл көтеруі үшін өнер көрсеткенін жоққа шығарды. Неміс соты шешімінде Кюннің айыптауларының растығын анықтаған жоқ, бірақ фактілерді анықтау үшін тым көп уақыт өткенін мәлімдеді.
Aged 31, Heesters permanently moved to Germany with his wife and daughters in 1935. His signature role was Count Danilo Danilovich in Franz Lehár's Die Lustige Witwe (The Merry Widow). His version of Count Danilo's entrance song, "Da geh' ich ins [[Maxim's Paris", was well known. During his time in Germany, he performed for Adolf Hitler and visited the Dachau concentration camp, which made him a controversial figure for many Dutch. Joseph Goebbels placed Heesters on the Gottbegnadeten list as an artist considered crucial to Nazi culture; he was the only non German included. Heesters funded the German war machine by donating money to the weapons industry. This helped to make him a very controversial figure in the late 1970s. Heesters always denied these accusations despite reliable evidence. He befriended several high ranking Nazi officials and SS officers. Hitler is known to have been an avid admirer of his acting skills. At the same time, Heesters was idolized by the Swingboy subculture, who admired his pale face and combed long black hair and tried to copy his attire. His style contrasted that promoted by the Hitlerjugend. Heesters met Hitler several times, especially in the role of Count Danilo. Throughout the war, Heesters continued to perform for German soldiers in camps and barracks. According to German author Volker Kühn, Heesters performed for the SS at the Dachau concentration camp. Kühn cites as evidence the testimony of a Dachau inmate, Viktor Matejka, who worked for the SS and told Kühn he pulled the curtain when Heesters performed in 1941. According to German writer Jürgen Trimborn however, the interview with Matejka may not be reliable as it occurred some 50 years after the performance was said to have taken place. In December 2009, Heesters lost his libel suit against Kühn. While acknowledging having visited the camp, he denied having performed as entertainment for the SS troops. In its ruling, the German court did not find whether Kühn's allegations were true, but rather that too much time had passed for an accurate determination of fact to be made.
Соғыстан кейін
Хистерс UFA үшін Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жұмыс істеді (оның соғыс жылдарындағы соңғы фильмі – 1945 жылы түсірілген «Жарқанат» («Die Fledermaus»)). Ол нацистік бақылаудағы мәдени ортадан соғыстан кейінгі Германия мен Австрияға оңай көшті және бірнеше фильмде қайтадан пайда болды. Олардың ішінде «Шатырдағы бойжеткен» («Die Jungfrau auf dem Dach») және 1957 жылғы «Виктор мен Виктория» («Viktor und Viktoria») фильмдері болды. 1960 жылға қарай ол кино түсіруді тоқтатты және сахнада, телевидениеде өнер көрсетуге, сондай-ақ жазбалар шығарумен айналысты. Кейінгі жылдары Хистерс Гитлерді жеке тұлға ретінде жақсы есте сақтады, бірақ оның саяси көзқарастарын айыптады. 1990 жылдары ол әйелімен бірге Германия мен Австрияда Курт Флатовтың «Керемет жас» («Ein gesegnetes Alter») пьесасын қойып, гастрольдік сапармен болды, ол 1996 жылы теледидарда да көрсетілді. 2003 жылдың 5 желтоқсанында ол ARD телеарнасында «Аңыз 100 жасқа толады» («Eine Legende wird 100») атты арнайы бағдарламасымен 100 жасқа толған күнін тойлады. Ол «Каммерзенгер» атағын алды. 2004 жылдың желтоқсанында 101 жасында Хистерс Штутгарттағы «Комодие им Маркард» театрында өзінің 100 жылдық мерейтойына арналған қойылымда өнер көрсетті. 2005 жылы 102 жасында ол Скотт Лоутон басқаруымен «Babelsberg Deutsches Filmorchester» оркестрімен бірге ірі концерттік турнеде солист ретінде өнер көрсетті. 2006 жылдың 5 желтоқсанында Хистерс Венадағы «Концертхаус» концерт залында 103 жасқа толған күнін тойлады. 2007 жылдың 5 желтоқсанында ол Берлиндегі «Адмиралспаласт» театрында 104 жасқа толған күнін концертпен атап өтті. 2008 жылдың ақпан айында ол нацистік байланыстарына қарсы наразылықтар орын алғанда, төрт онжылдықтан кейін алғаш рет туған жерінде өнер көрсетті. 2008 жылдың 13 желтоқсанында 105 жасында Хистерс танымал неміс телешоуы «Wetten, dass?» бағдарламасында Адольф Гитлерді «жақсы жігіт» деп атағаны үшін кешірім сұрады. Ол «ақымақтық және қорқынышты нәрсе айтқанын» мойындап, кешірім тіледі. Неміс БАҚ оның бағдарламаның сатирикалық сипатын түсінбегенін болжады. Хистерс соңғы жылдары кішкентай рөлдерде ойнады, себебі макулярлық дегенерация салдарынан көру қабілетін жоғалта бастады және ұзақ уақыт сахнада тұра алмады. Телепромптерден оқи алмай, ол қойылымға дейін өзінің сөздерін жаттап алуға мәжбүр болды. 2011 жылы «Тен» қысқаметражды фильмінде Саймон Петрус рөлін ойнады және 2011 жылдың 31 қазанында Мюнхенде сахнада соңғы рет пайда болды.
Heesters worked extensively for UFA until almost the end of the Second World War (his last wartime movie being Die Fledermaus, produced in 1945) and easily made the transition from the Nazi controlled cultural scene to post war Germany and Austria, appearing again in a number of films. These included Die Jungfrau auf dem Dach and the 1957 version of Viktor und Viktoria. He stopped making movies around 1960 to concentrate on stage and television appearances and on producing records. In later years, Heesters spoke fondly of Hitler as a person, but condemned his political stance. In the 1990s, he and his wife toured Germany and Austria with Curth Flatow's play Ein gesegnetes Alter (A Blessed Age), which was also televised in 1996. On 5 December 2003, he celebrated his 100th birthday with a television special Eine Legende wird 100 (A legend turns 100) on the ARD television channel. He received the title "Kammersänger". In December 2004, at the age of 101, Heesters appeared in Stuttgart at the Komödie im Marquardt theatre in a show commissioned on the occasion of his 100th birthday, Heesters – eine musikalische Hommage. In 2005, at the age of 102, he was featured as a soloist in a major concert tour with the Deutsches Filmorchester Babelsberg under the direction of Scott Lawton. On 5 December 2006, Heesters celebrated his 103rd birthday with a concert at the [[Konzerthaus, Vienna. On 5 December 2007, he celebrated his 104th birthday with a concert at the Admiralspalast, Berlin. Then in February 2008, he performed in his home country for the first time in four decades amidst protests against his Nazi associations. On 13 December 2008, at the age of 105, Heesters apologised for calling Adolf Hitler a "good chap" on the popular German TV show Wetten, dass ?. He stated that he had said something stupid and horrible and asked for forgiveness. German media suggested that he had failed to understand the show's satirical nature. Heesters played smaller roles in his last years, as he began to lose his eyesight due to macular degeneration and could not perform on stage for long periods of times. Unable to read a teleprompter, he had to memorize his lines before a show. He played in the 2011 short film Ten as Simon Petrus and made his last stage appearance on 31 October 2011 in Munich.
Жеке өмір
"Менің ұзақ, сау өмір сүруімнің құпиясы – махаббат пен құштарлық; жас ерекшелігінің маңызы жоқ." – Йоханнес Хестерс, 2010 жылғы желтоқсан.
"My secret to a long, healthy life is love and passion; age differences do not matter. "|Johannes Heesters, December 2010
Хестерстің 1930 жылы үйленген бірінші әйелі Луиза Гизден екі қызы болды. 1985 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, 1992 жылы ол қайтадан үйленді. Оның екінші әйелі Симона Ретль (1949 жылы туған) – неміс актрисасы, суретші және фотограф. Оның кіші қызы Николь Хестерс неміс тілді елдерде танымал актриса, сондай-ақ оның немересі Саския Фишер де солай. 2008 жылдың 1 қаңтарында ол Тирольдегі демалыс үйінде баспалдақтан құлап, екі қабырғасын сындырып алды. 2010 жылғы желтоқсан айында 107 жастағы Хестерс 61 жастағы әйелі үшін темекі шегуді тоқтатып, былай деді: "Ол мені мүмкіндігінше ұзақ сақтауы керек". 2011 жылдың 31 қазанында Хестерс Мюнхендегі Байришер Хофте соңғы рет өнер көрсетті. Төрт аптадан кейін, 2011 жылдың 29 қарашасында оған қызба келді және жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілді. Оған жүрек стимуляторы орнатылып, жақсы жазылғаннан кейін бір аптадан соң, 4 желтоқсан күні үйіне қайтуға рұқсат берілді, бұл оның ертеңгі 108 жасқа толуын отбасымен бірге тойлауға уақытында болды. Ол туған күнін тойлау үшін сахнаға шығуға жеткілікті күшті емес екенін сезінді, сондай-ақ соңғы фильмінің – «Он» премьерасын өткізіп алды. Денсаулығы нашарлағандықтан, 17 желтоқсанда ол қайтадан ауруханаға жатқызылды, содан кейін инсульт алды және 2011 жылғы Рождество қарсаңында қайтыс болды. Оның артында екі қызы, бес немересі, он бір шөбересі және үш тумалы шөбересі қалды.
Heesters had two daughters by his first wife Louisa Ghijs, whom he married in 1930. After her death in 1985, he remarried in 1992. His second wife, Simone Rethel (born 1949), was a German actress, painter, and photographer. His younger daughter Nicole Heesters is a well known actress in the German speaking world, as is his granddaughter Saskia Fischer. On 1 January 2008, he fell down some stairs in his holiday home in Tyrol and broke two ribs. In December 2010, 107 year old Heesters announced that he had quit smoking for his then 61 year old wife: "She should have me as long as possible." On 31 October 2011, Heesters gave his last public performance at the Bayrischer Hof in Munich. Four weeks later, on 29 November 2011, he developed a fever, and was rushed into the hospital. He was fitted with a heart pacemaker and following a good recovery was allowed to go home less than a week later on 4th December 2011 just in time to spend his 108th birthday the next day with family. He did not feel strong enough to make the planned stage appearance to sing in celebration of his birthday and also had missed the premiere of his last film, Ten. Due to a relapse in his condition, on 17 December he was readmitted to the hospital where he subsequently suffered a stroke, dying on Christmas Eve in 2011. He was survived by two daughters, five grandchildren, eleven great grandchildren and three great great grandchildren.