2003 жылғы ғылыми жаңалықтар мен технологиялық жетістіктер
2003 in science
2003 жылғы ғылыми жаңалықтар: ежелгі іздер, ғарышқа сапарлар, жаңа элементтер, OLED дисплейлі камера. Сонымен қатар, қайғылы оқиғалар мен жаңа технологиялар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2003 жыл көптеген ғылыми салаларда жаңа ғылыми ажарлар мен технологиялық прогресс үшін маңызды жыл болды. 2003 жылдың ерекше оқиғалары, олар төменде талқыланады: 350 000 жылдық антропологиялық іздер табылды, олар тік жүретін адамдардың болғанын куәландырады; SpaceShipOne 11P рейсі алғашқы дыбыс жылдамдығынан асып ұшты; бұрын белгісіз элемент – московий ашылды; және Kodak әлемдегі алғашқы органикалық жарықдиодты (OLED) дисплейі бар цифрлық камерасын шығарды. 2003 жыл Колумбия ғарыш кемесінің Жер атмосферасына қайта кірген кезде ыдырауымен де есте қалды, осы трагедияда барлық жеті астронавт қаза тапты; Конкорд ұшағы соңғы рейсін жасады, осымен азаматтық жолдардағы дыбыс жылдамдығынан асып ұшу дәуірі аяқталды, кем дегенде, қазіргі уақытта; сондай-ақ физик және сутек бомбасын ойлап тапқан Эдвард Теллер дүние салды.
The year 2003 was an exciting one for new scientific discoveries and technological breakthroughs progress in many scientific fields. Some of the highlights of 2003, which will be further discussed below, include: the anthropologic discovery of 350,000 year old footprints attesting to the presence of upright walking humans; SpaceShipOne flight 11P making its first supersonic flight; the observation of a previously unknown element, moscovium was made; and the world's first digital camera with an organic light emitting diode (OLED) display is released by Kodak. The year 2003 is also notable for the disintegration of the Columbia Space Shuttle upon its re entry into Earth's atmosphere, a tragic disaster which took the lives of all seven astronauts on board; the Concorde jet made its last flight, bringing to an end the era of civilian supersonic travel, at least for the time being; and the death of Edward Teller, physicist and inventor of the hydrogen bomb.
Антропология
13 наурыз – Nature журналы Италияда 350 мың жыл бұрын тік жүрген адамның аяқ іздері табылғанын хабарлады.
March 13 – The journal Nature reports that 350,000 year old upright walking human footprints have been found in Italy.
Биология
1 сәуір – АҚШ-та дүниеге келген банденг – құрып кету қаупі төнген түрдің екінші сәтті клондалуы және нәресте шағынан аман қалған алғашқы клон. Қазан – Жапониядағы соңғы жабайы таққана ибис қайтыс болды. 13 қазан – Public Library of Science қоғамдық ғылым кітапханасының ашық қолжетімді ғылыми журналы PLoS Biology жұмысын бастады. 20 қараша – Жапон ғалымдары Nature журналында балиен киттердің жаңа түрін – Омура китін (Balaenoptera omurai) сипаттады.
April 1 – A banteng delivered in the United States is the second successful cloning of an endangered species and the first such clone to survive beyond infancy. October – The last native wild crested ibis in Japan dies. October 13 – The open access scientific journal PLoS Biology from the Public Library of Science, commences operation. November 20 – A new species of baleen whale, Omura's whale (Balaenoptera omurai), is described by Japanese scientists in the journal Nature.
Математика
Даниялық компьютер ғалымы Питер Бро Милтерсен ықтималдық теориясындағы 100 тұтқын мәселесін қояды.
Danish computer scientist Peter Bro Miltersen poses the 100 prisoners problem in probability theory.
Медицина
26 ақпан – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) дәрігері Карло Урбани Вьетнамның Ханой қаласында АҚШ-тың бір бизнесменінде SARS-тың алғашқы белгілі жағдайына диагноз қойды. Маусым – Лондонның Queen Mary университетінің травматикалық ғылымдар профессоры Карим Брохи жедел травматикалық коагулопатия (ЖТК) тұжырымдамасын ұсынды. 16 қазан – Қытай гендік терапияны коммерциялық өндіріске бекіткен алғашқы ел болды.
February 26 – A US businessman is diagnosed with the first known case of SARS in Hanoi, Vietnam, by WHO doctor Carlo Urbani. June – The concept of Acute Traumatic Coagulopathy (ATC) is introduced by Karim Brohi, Professor of Trauma Sciences at Queen Mary University of London. October 16 – China becomes the first country to approve the commercial production of a gene therapy.
Метеорология
NOAA дауыл сарапшылары Шығыс Тынық мұхитындағы дауылдар бойынша алғашқы тәжірибелік болжамын жариялады.
NOAA hurricane experts issue first experimental Eastern Pacific Hurricane Outlook.
Ғарышты зерттеу
1 ақпан – Космикалық Шатл «Колумбия» Техас штаты үстінде қайта кірген кезде ыдырап, бортындағы жеті ғарышкердің барлығы қаза тапты. Caenorhabditis elegans үлгілері тірі қалды. 2 маусым – Еуропаның алғашқы Марс миссиясы «Марс Экспресс» ұшырылды. 27 қыркүйек – Еуропаның алғашқы ай миссиясы «Smart 1» ұшырылды. 15 қазан – Қытай Халық Республикасы «Шэньчжоу 5» ғарыш кемесін ұшырды, бұл олардың алғашқы адамды ғарышқа жіберу миссиясы болды. 25 желтоқсан – «Марс Экспресс» Марс планетасының орбитасына енді. Оның қондырғыш модулі «Бигл 2» планета бетіне қонды, бірақ байланыс құралдарын іске қоса алмады және оның тағдыры 2015 жылы ғана анықталды.
February 1 – Space Shuttle Columbia disintegrates over Texas upon reentry killing all seven astronauts on board. Specimens of Caenorhabditis elegans survive. June 2 – The first European Mars mission Mars Express launched. September 27 – The first European lunar mission Smart 1 launched. October 15 – The People's Republic of China launches Shenzhou 5, their first human spaceflight mission. December 25 – Mars Express enters orbit around Mars. Its lander, Beagle 2, lands on the surface but is unable to deploy its communications equipment and its fate is discovered only in 2015.
Технология
Наурыз – Kodak компаниясы органикалық жарықдиодты (OLED) дисплейі бар әлемдегі алғашқы цифрлық фотоаппаратын шығарды. 24 сәуір – Microsoft Windows Server 2003 серверлік операциялық жүйесін өндіріске жіберді. 30 шілде – Мексиканың Пуэбла қаласындағы өндіріс желісінен соңғы классикалық Volkswagen Beetle түсірілді. 24 қазан – Concorde соңғы рет ұшып, азаматтық үстінқы жылдамдықпен ұшу дәуірі көрінетін болашақта аяқталды. 17 желтоқсан – Брайан Бинни басқарған SpaceShipOne алғашқы ракеталық ұшуын жасады, бұл суперсондық жылдамдыққа жете алған алғашқы жекеменшік құрылғы. Intel Pentium M микропроцессорын шығарды.
March – The world's first digital camera with an organic light emitting diode (OLED) display is released by Kodak. April 24 – Microsoft released a server operating system Windows Server 2003 to manufacturing. July 30 – The last old style Volkswagen Beetle rolls off its production line in Puebla, Puebla, Mexico. October 24 – Concorde makes its last flight, bringing the era of civilian supersonic travel to a close for the foreseeable future. December 17 – SpaceShipOne, piloted by Brian Binnie, makes its first rocket powered flight, the first privately built craft to ever achieve supersonic flight. Intel releases the Pentium M microprocessor.
Туылғандар
4 мамыр – Айдахо Gem, алғашқы клондалған есек. 23 мамыр – Дьюи, алғашқы клондалған құлан. 28 мамыр – Прометея, алғашқы клондалған жылқы.
May 4 – Idaho Gem, the first cloned mule. May 23 – Dewey, the first cloned deer. May 28 – Prometea, the first cloned horse.