Кіріспе
Тасманиядағы тау, Австралия. Веллингтон тауы, сондай-ақ кунани (palawa kani: /k//uː/'/n//ɑː//n//j//iː/) деп те белгілі және кунани / Веллингтон тауы деп ресми тіркелген. Хобарт қаласының орталық бизнес ауданынан басталатын, саммитқа дейін жалғасатын, жабық, тар жол бар. Саммит маңындағы жабық қарау орнынан қалаға, шығысқа қарай Дервент сағасына және шамамен батысқа қарайғы Дүниежүзілік мұра аймағына көрініс ашылады. Хобарттан қарағанда Веллингтон тауының ең ерекше белгісі – "орган құбырлары" деп аталатын долерит бағаналарынан тұратын жартас.
Mount Wellington, also known as kunanyi (palawa kani: /k//uː/'/n//ɑː//n//j//iː/) and gazetted as kunanyi / Mount Wellington There is also a sealed narrow road to the summit, about from Hobart central business district. An enclosed lookout near the summit has views of the city below and to the east, the Derwent estuary, and also glimpses of the World Heritage Area nearly west. From Hobart, the most distinctive feature of Mount Wellington is the cliff of dolerite columns known as the Organ Pipes.
Геология
Веллингтон тауының аласа жатқан аймақтары мен етегі баяу геологиялық көтеріліс кезінде қалыптасқан, ал Хобарттың барлық аймағы бұрын аласа, суық, қалыңдығы аз теңіз түбі болған. Таудың жоғарғы бөлігі күштірек процестер нәтижесінде пайда болды: Австралия континенттік шельфі Антарктидадан айрылып, Гондванадан 40 миллион жыл бұрын бөлінген кезде, балқыған тау жыныстарының күшімен жоғары итерілген, ескі тау жыныстарының қабаттары арасына бүйірден енген, тікбұрышты магмалық тау жынысы массасы бар шұңқыр ретінде. Үшінші дәуірде, 50 мен 10 миллион жыл бұрын, Пиннаклдан оңтүстікке қарай шамамен 300 метрде кішкентай жанартаулық тетік белсенді болды.
Түпкүлгілік тарихы
Бұл аймақтағы аборигендер Веллингтон тауына кунаньи (немесе унгиалетта), пуараветтер (немесе пуаранетер, сондай-ақ пуаранетери) деп атаған. Алғашқы тасманиялық аборигендердің тірі қалған ұрпақтары – палвалар, көбінесе соңғы атауды қолдайды. 2013 жылы Тасмания үкіметі екі атаулы саясатты жариялады және "кунаньи / Веллингтон тауы" алғашқы екі атаулы географиялық нысандардың бірі болып тіркелді.
Еуропа тарихы
Бұл аймақтағы алғашқы еуропалық саяхатшы, Абель Тасман, 1642 жылы тауды көрмеген болуы мүмкін, өйткені оның кемесі аралдың оңтүстік-шығыс жағалауынан қарай жүзіп бара жатқанда теңізге қарай тым алыс кеткен еді. Тасманияға он сегізінші ғасырдың соңына дейін басқа еуропалықтар келген жоқ. Осы кезде бірнеше саяхатшы оңтүстік Тасманияға (кейін Ван Дименс жері деп аталды) келді, олардың ішінде француз Марион дю Фресне (1772), ағылшын Тобиас Фурно (1773), Джеймс Кук (1777) және Уильям Блай (1788 және 1792), сондай-ақ француз Бруни д’Энтрекасто (1792–93) болды. 1793 жылы Джон Хейс Дервент өзеніне жетіп, тауды Скиддау деп атады, бірақ бұл ат кеңінен танылмады. 1798 жылы Мэтью Флиндерс және Джордж Басс аралды айналып өтті. Олар демалып жатқанда Флиндерс өзенге Дервент өзені деп ат қойды (Хейс өзеннің тек жоғарғы бөлігін ғана атаған еді), ал тауды «Үстел тауы» деп атады (Бонд пен Блай оған осылай ат берген), себебі оның сыртқы түрі Оңтүстік Африкадағы Үстел тауына ұқсас болды. Д’Энтрекастоның серіктері өзенге жүзіп, оның картасын жасаған алғашқы еуропалықтар болды. Кейін Николас Боден 1802 жылы тағы бір француз экспедициясын жетекшілік етті. Дервент өзенінде (олар оны «Солтүстік өзені» деп атады – бұл Д’Энтрекасто берген ат еді) баспана тапқан Боден тауды «Montagne du Plateau» деп атады (оған да Д’Энтрекасто есім берген). Алайда, британдықтар алғаш рет 1804 жылы Хобарт аймағына қоныстанды, нәтижесінде Флиндерстің «Үстел тауы» деген аты кеңінен танымал болды. 1832 жылға дейін Үстел тауы оның жалпы аты болып қала берді, содан кейін тау 1815 жылғы 18 маусымда Ватерлоо шайқасында Наполеонды Гебхард Лебрехт фон Блюхермен бірге жеңген Веллингтон герцогінің құрметіне қайта аталды. 1836 жылдың ақпанында Чарльз Дарвин Хобарт қаласына келді және Веллингтон тауына көтерілді. Дарвин өзінің «Бигл саяхаты» атты кітабында тауды былайша сипаттады: «Көптеген жерлерде эвкалипт ағаштары үлкенге жетіп, көркем орманды құрады. Ең ылғалды шатқалдарда ағаш папоротниктері ерекше гүлдеді; мен кем дегенде жиырма фут биіктіктегі, алты фут қалыңдығындағы бір папоротник көрдім. Жапырақтары ең әдемі шатырлар құрады, түннің алғашқы сағаттары сияқты көлеңкелі орта тудырды. Таудың шыңы кең және тегіс, және үлкен бұрышты жасыл тас массаларынан тұрады. Оның биіктігі теңіз деңгейінен 945 метр. Күн керемет ашық болды, біз кең көрініспен ләззаттандық. Солтүстікке қарай біз тұрған биіктікке шамалас, сондай-ақ бірдей бейімделген контурмен орманды таулар көрінді. Оңтүстікке қарай бұрылып өркендеген сулар мен құрлықтар көптеген қиыншылықтарға толы шығанақтарды көрсетті.» Алғашқы метеостанция 1895 жылы Клемент Линдли Врагж Веллингтон тауында орнатты. Веллингтон тауының тарихында белгілі тұлғалар көп болды, әсіресе 19 ғасырдың ортасында бірнеше саяхатшыларды өлтірген Джон «Роки» Уилан. Ол тұрған үңгір «Роки Уилан үңгірі» деп аталады және Springs-тен оңай жете аласыз.
" In many parts the Eucalypti grew to a great size, and composed a noble forest. In some of the dampest ravines, tree ferns flourished in an extraordinary manner; I saw one which must have been at least twenty feet high to the base of the fronds, and was in girth exactly six feet. The fronds forming the most elegant parasols, produced a gloomy shade, like that of the first hour of the night. The summit of the mountain is broad and flat, and is composed of huge angular masses of naked greenstone. Its elevation is 3100 feet (945 m) above the level of the sea. The day was splendidly clear, and we enjoyed a most extensive view; to the north, the country appeared a mass of wooded mountains, of about the same height with that on which we were standing, and with an equally tame outline: to the south the broken land and water, forming many intricate bays, was mapped with clearness before us. " The first weather station was set up on Mount Wellington in 1895 by Clement Lindley Wragge. Mount Wellington has played host to some notorious characters over time, especially the bushranger John "Rocky" Whelan, who murdered several travellers in the middle of the 19th century. The cave where he lived is known as "Rocky Whelan's Cave", and is an easy walk from the Springs.
Даму
ХІХ ғасырдан бастап ХХ ғасырға дейін бұл тау Хобарт тұрғындары үшін танымал демалыс орны болды. Осы мақсатта таудың төменгі беткейлерінде көптеген саяжайлар салынды. Алайда, бұл алғашқы шатырлардың ешқайсысы сақталмады; олардың барлығы 1967 жылғы орман өрттерінде жойылды. Қазіргі шатырлар жұртшылыққа Спрингс, Пинакл, Шале – Спрингс пен Пинакл арасында шамамен ортасында орналасқан пикник орны, және басқа да жерлерде ашық. Көптеген шалғайдағы шатырлар вандализмге ұшырады, ал кейбіреулері дерлік қирап қалған. Бас шыңға апаратын жол 1930 жылдардың басында жұмыссыздарға жұмыс беру мақсатында салынды, бұл идеяны сол кездегі Тасмания премьер-министрі Альберт Огилви ұсынды. Жол ресми түрде Пинакл Драйв деп аталса да, ол Хобарт тұрғындары арасында біраз уақыт "Огильвидің жарасы" деп белгілі болды, себебі ол салынған кезде "Тау" ауыр кесілген және дерлік жалаңаш еді, ал жол бұл бұрыннан-ақ жалаңаш таудың үстінен көзге түсетін жара сияқты болды. Бүгінде ағаштар қайта өсті, бірақ көпшілік көретін "жара" – бұл жол емес, жолдан 50-100 метр жоғарыдағы ағашсыз үлкен тастардың тізбегі, олар электр желілері үшін арналған. Жолдың өзі 1937 жылдың 23 қаңтарында екі жылдық жұмыстан кейін губернатор сэр Эрнест Кларкпен ашылды. Жол күндіз туристік трафикке қызмет етеді, ал жылдың кез келген уақытында қар жауған немесе мұзды жағдайларға байланысты жолдың бөліктері жабылуы мүмкін. Бұл жолдың ортасында (720 метр биіктікте) "Спрингс" деп аталатын пикник аймағы орналасқан, ол 1967 жылы орман өртінен қираған шале/санаторийдің жанында.
Тарату мұнарасы
Веллингтон тауы көптеген хабар таратушылар үшін радио және теледидар тарату құрылғыларын орналастыру орны ретінде таңдалды, себебі ол Хобарт қаласының және айналасындағы аудандардың кең аумағына тікелей көру мүмкіндігін қамтамасыз етеді. 1960 жылы Тасманияға теледидар көрсету үшін екі болат торлы мұнара салынды: 104 метрлік Post Master General мұнарасы (PMG мұнарасы) және WIN Corporation компаниясына тиесілі екінші мұнара, соңғысы бүгінге дейін сақталған. PMG мұнарасы қар мен мұзға байланысты үлкен қиындықтарға тап болды, сондықтан 1982 жылы мұнараның антенналарын қорғау үшін радиодома (radome) орнатылды. Жаңа мұнара салу жоспарлау жұмысы 1980 жылдардың соңында басталды, ал 1993 жылы таудың ауыр климаттық жағдайларына төтеп беруге арналған 131 метрлік бетон және болаттан жасалған жаңа мұнараның жобасы аяқталды. 1994 және 1995 жылдар аралығында жаңа бетон және болаттан жасалған Австралия хабар тарату мұнарасы (NTA мұнарасы) салынды, нәтижесінде 1997 жылдың қаңтарында PMG мұнарасы бұзылды. NTA мұнарасы Хобарттың барлық жоғары қуатты FM радиостанцияларын, сондай-ақ ABC және SBS телеарналарының цифрлық теледидар қызметтерін таратуды жүзеге асырады. Мұнараның іргесінде кішкентай тұрғын үй, ас үй және шеберхана орналасқан. WIN мұнарасы Southern Cross, WIN Television және Tasmanian Digital Television телеарналарының цифрлық теледидар қызметтерін таратумен айналысады. Аталған нысанда Хобарттағы жергілікті кәсіпорындардың деректерге сілтемелері де бар. Таудың үстіне әуесқойлар радиосының ретрансляциялық станциясы орнатылған.
Кабельді жол ұсыныстары
Таудың үстінен әуе канат жолы салу төрт рет ұсынылды. 2022 жылдың 27 шілдесінде Хобарт қалалық кеңесі 21 талапқа сай келмейтін мәселе бойынша жоспарлау өтінімін қабылдамады. Кеңеске 16 500-ден астам халықтың пікірі келіп түсті, олардың 70 пайызы қарсы болды. Содан кейін Маунт Веллингтон кабельдік жол компаниясы (MWCC) Тасмания әкімшілік апелляциялық трибуналына шағым түсірді, ол 2022 жылдың қараша айында Хобарт қалалық кеңесінің шешімін қолдап, 26 даулы бас тарту себебінің 18-і бойынша ұсынысты қабылдамады. MWCC бұл шешімге апелляция жасамады.
Климат
Таудың шыңы стандартты Köppen–Geiger және Trewartha климаттық жіктеу жүйелеріне сәйкес тундралық климатқа (Koppen ET; Trewartha Ft) ие, ал Австралия Метеорология бюросының жіктеу жүйесі бойынша – теңіздік полярлық климатқа жатады. Отто Норденшельдтің балама полярлық изотермасын қолданғанда, мұнда субполярлық мұхиттық климат (Köppen Cfc) немесе теңіздік субантарктикалық климат (Trewartha Eo) болуы мүмкін, бірақ тұрақты жылдамдығы секундына [мәнді қосу керек] асып түсетін және сирек жағдайда секундына [мәнді қосу керек] дейін жететін күшті желдер ағаштардың өсуіне кедерілді етеді. Рекордтық ең төмен температура 1993 жылғы 3 қыркүйекте тіркелген 9.1 °C (16 °F) құрайды, бұл Австралия және Тасмания үшін ерекше жағдай емес, мемлекеттің ашық, теңіздік жағдайына байланысты ең жоғары 10 көрсеткіштің және ең жақсы 7 орынның тізіміне кірмейді; орташа жылдық ең төмен температура шамамен 6.4 °C (20 °F) болғандықтан, ол USDA 9a және Австралия Ұлттық Ботаникалық Бақтарының 2 аймағына жатады. Австралияда 30 °C (86 °F) температураны тіркемеген аз ғана жерлердің бірі болып табылады, ең жоғары температурасы 29.8 °C (86 °F) құрайды, соңғы рет 2020 жылғы 31 қаңтарда тіркелді, бұл оны автоматты түрде Америка Бау-бақша қоғамының 1 жылу аймағына енгізеді; орташа жылдық ең жоғары температура шамамен 26.4 °C (80 °F) құрайды. Тау Хобарттың ауа райына елеулі әсер етеді, сондықтан шыңға баруды жоспарлағандарға көбінесе мұзды желге қарсы жылы киіну ұсынылады. Қыста жиі қар жауады және таудың шыңы көбінесе қармен жабылады. Көктем, жаз және күз айларында да жеңіл қар жаууы жиі кездеседі. Шыңдағы бір күнді ашық, күннөлді аспан, содан кейін жаңбыр, қар, мұзды жел және қайтадан ашық аспан сияқты ауа райының күрт өзгеруі құрауы мүмкін. Тек қаңтар және ақпан айларында үш күннен кемдеуі күтілетін мұзды күндер саны болады, ал оның шыңы Австралияда күнделікті температураның нөлден төмен болуын жиі бастан кешіретін сирек орындардың бірі болып табылады, шілде және тамыз айларында күндізгі температураның мұзды болуы күтіледі, ал 1995 жылғы 5 қыркүйекте және 2005 жылғы 11 тамызда тіркелген Тасмания тарихындағы ең төменгі күндізгі температура 5.0 °C (23 °F) құрады.