Сэмюэл Йорти: Лос-Анджелестің экс-мэрі және саяхатшысы

Кіріспе

Американдық саясаткер (1909–1998)

Сэмюэл Уильям Йорти (1 қазан 1909 – 5 маусым 1998) – Лос-Анджелес, Калифорния штатынан шыққан американдық саясаткер, адвокат және радио жүргізуші. Ол АҚШ Өкілдер палатасының және Калифорния штаты Ассамблеясының депутаты болды, бірақ ол 1961 жылдан 1973 жылға дейін Лос-Анджелес қаласының 37-ші мэрі қызметін атқарған үш мерзімімен ең көп есте қалады. Йорти өзінің саяси мансабының басым бөлігін демократ ретінде өткізгенімен, 1973 жылы республикашыл болып қайта өтті.

Ерте өмір

Сэм Йорти Небраска штатының Линкольн қаласында Франк Патрик пен Джоанна (Эган) Йортидің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Пенсильваниядан келген голландтық, ал қалған ата-бабалары ирландтықтар еді, анасы Ирландияның Клонмель қаласының тумасы. Саяси білімін ол республикалық штатта демократ әкесінің ұлы ретінде, сондай-ақ саясатқа қызығушылық танытқан анасының тәрбиесінде алды. Йорти орта мектепті бітіргеннен кейін отбасы Оңтүстік Калифорнияға көшіп кетті. Ол өңірлік акцентін сақтап, қала атауын /l/ɒ/s/ /'æ/ŋ/ɡ/ə/l/iː/z/ los ANG gə leez (қатаң "G" әріпімен) деп айтумен танымал болды. Йорти Оңтүстік-Батыс университетіне, кейін Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне оқуға түсіп, Лос-Анджелес су және энергетика департаментінде жұмыс істеді. 1939 жылы ол адвокаттық куәлік алды. 1936 жылы Калифорния штатының Ассамблеясына демократ ретінде сайланған Йорти адал саясаткер ретінде танылды, бірақ күтіліп отырған заң жобасына пара беру әрекеті туралы хабарлағаннан кейін оның танымалдылығы күрт төмендеді. Йорти мемлекеттік коммуналдық кәсіпорындардың мемлекеттік меншігіне және күшті кәсіподақтарға жақтас болды, саясатта либералды көзқарас танытты. Испаниядағы Франсиско Франкоға қарсы азамат соғысында республикашылдарды қолдауы және Калифорниялық жол полициясын ереуілді тоқтату үшін пайдалануға қарсы күресі оған жергілікті Америка Құрама Штаттары Коммунистік партиясының қолдауын әкелді. Бұл қолдау 1938 жылы Йортиді қуантты, ол Фолсом түрмесінің тұтқыны Артур Кенттің Америкаға қарсы қызметтер комитеті алдында куәлік беру кезінде коммунист деп айыптады. Коммунистік партияның жергілікті ұйым төрағасы болғанын мәлімдеген Кент сенімсіз екенін дәлелдеді және Йорти ақталды. Сол оқиға, сондай-ақ сол жылы жергілікті Коммунистік партияның Лос-Анджелес қаласының әкімі лауазымына оны қолдаудан бас тартуы Йортидің саяси көзқарасын өзгертті. 1940 жылы АҚШ Сенатына үміткерлікке түскенде, оқшауланған республикашыл және ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Хирам Джонсонға қарсы либералды интернационалист ретінде сәтсіз жарысқаннан кейін, Йорти Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде саясаттан шығып, Тынық мұхитындағы АҚШ Әуе күштерінде қызмет етті, барлау бөлімінде капитан шынжырғын алды. Йорти әйел орынбасары Марион В. Ла Фоллетт болған және бірінші рет нәсілдік интеграцияланған қызметкерлер тобын құрған әкім болды, бірақ оның үндеуі қаланың көптеген афроамерикалық халқына жетпеді. Жұмыссыздық пен нәсілшілдікке наразылық 1965 жылдың 11-17 тамызындағы Уоттс көтерілісіне себеп болды. Йорти әкімдігі Уоттс сияқты аудандардағы жағдайды жақсартуға бағытталған күш-жігерге ынтымақтастық жасамағаны үшін сынға ұшырады, бірақ ол басқа басшыларды жалған үміттер беруде және коммунистік агитаторлардың әрекеттерінде айыптады, қаланың полиция және өрт сөндіру қызметіне қатысты кез келген сынды үнемі қатаң түрде қабылдамады. Көтерілістен кейін Йорти 1966 жылғы губернаторлық сайлауда қазіргі демократ губернаторы Эдмунд Г. (Пэт) Браунға қарсы шықты. Ол 981,088 дауыс (37,6%) алып, Браунның 1,355,262 (51,9) дауысына ие болды. Йортидің саясаты оңға қарай жылжыды. Бұл өзгеріс Браунның сәтті қарсыласы Рональд Рейганның сайлау түніндегі мерекесіне қатысқанда айқын болды. Ол Вьетнамға американдық әскерлерді қолдауға барды, содан кейін либералды қарсыластары оны "Сайгон Сэм" деп атады. 1967 жылы "Лос-Анджелес таймс" газеті қаланың порты комиссиясы туралы ақпарат жариялағаннан кейін Йорти арамзалықпен күресуге мәжбүр болды. Тергеу нәтижесінде төрт қалалық комиссар пара алу үшін айыпты болып, сотталды, ал тағы біреуі Лос-Анджелес портында өлген күйде табылды. Газет, қала әкімімен ұзақ жылдар бойы қарым-қатынаста болған, барлық адамдар Йорти тағайындағанын жазды. 1968 жылы Роберт Ф. Кеннедидің Амбассадор қонақ үйінде өлтірілгенінен кейін туған дау-дамайға Йорти қатысқаннан кейін ақ орта тап арасындағы қолдау төмендеді. Ол дәлелдерге еркін пікір білдіру арқылы прокурорларды ашуға мәжбүр етті. Кеннеди өз жақтастарына: "Мэр Йорти біз мұнда тым ұзақ болдық деп хабарлама жіберді" деген еді. 1968 жылдың күзінде Йорти Демократиялық партияның президенттікке үміткері Хьюберт Хамфриді қолдамады. Бұл тәсілдің стратегиясы бойынша, Йорти Никсоннан Хэмфриді қолдамағаны үшін кабинет лауазымын алуы тиіс еді, бірақ Никсон оған жаңа әкімшілікте лауазым ұсынбады. Олардың қарсыластық қарым-қатынасын жалғастыра отырып, Times Пол Конрад салған карикатура жариялады, Йорти бұл сәтсіздікке сот арқылы шағымданды. 1969 жылғы әкімдік сайлауында Йортидің танымалдылығы Лос-Анджелес қалалық кеңесінің мүшесі Том Брэдлиден кеміп кетті. Йорти мен Брэдли арасындағы сайлау кампаниясы, Йорти үшін Генри Сальватори басқарған, қала тарихындағы ең қатыгез сайлаулардың бірі болды. Йорти өзінің қарсыласын қара терілік күштің немесе коммунистік революционердің қауіпті радикал ретінде көрсетті. Брэдли Лос-Анджелес полиция департаментінде көп жылдар бойы қызмет еткенін ескерсек, бұл айыптамалар сенімді болған жоқ, бірақ олар қорқынышпен қараған сайлаушылардың арасында жақсы қабылданып, Йорти тағы сайланды. Тағы төрт жыл жеңіске жеткеніне қарамастан, Йорти лауазымында көңілсіздік танысты. 1970 жылы ол губернаторлыққа қайта үміткерлік етті, бірақ штат Ассамблеясының спикері Джесси Анрухтан демократиялық бірінші кезеңде жеңіліске ұшырады, 1,602,690 (61,4 пайыз) дауысқа 659,494 (26,3 пайыз) дауыспен. Анрух та Рейганнан жеңіліске ұшырады, ол Пат Брауннан 1966 жылғы көпшілігінен азырақ айырмамен екінші мерзіміне қол жеткізді. Йорти барлық маңызды шешімдерді қызметкерлеріне жүктеуге көшті. 1971 жылдың соңғы жартысында Лос-Анджелестен уақытының шамамен 40 пайызын өткізгеннен кейін, Йорти 15 қарашада 1972 жылы президенттікке демократиялық үміткерлікке түсемін деп мәлімдеді. Йорти ықпалды Нью-Гэмпшир баспагері Уильям Лоэбтен күшті қолдау алды, президент Никсон соғысқа қарсы сенаторлардың талаптарына "бас иіп" бергенін және ол үкіметтің соғыс саясатымен ешқашан келіспегенін айтты. Бұл сұраққа жауап берген Йорти, Дуайт Эйзенхауэр Корей соғысын аяқтауға ядролық қару қолдану туралы қорқыту арқылы көмектескенін атап өтті. Алайда, Йорти Нью-Гэмпширдегі алғашқы сайлауда дауыстардың тек алты пайызын алды және үміткерлікке ие бола алмады. 1972 жылдың маусымында Калифорниядағы алғашқы сайлаудан аз уақыт бұрын ол үміткерлігін тоқтатты, соғысқа қарсы үміткер Джордж Макговерннің "радикалды" сипатына байланысты сайлаушыларды Хьюберт Хамфриді қолдауға шақырды. Йорти Демократиялық конвенцияға Луизианадан келген жас делегат Луи Э. "Вуди" Дженкинстің қолдауын алды. Макговерн президенттікке үміткерлік жеңіске жеткеннен кейін Йорти республикашылдарды қолдады. 1973 жылы Брэдли Йортиді 1969 жылғы жарыстың қайталануында жеңіске жеткізді. 1974 жылы ол губернаторлыққа үміткерлік еткенде демократиялық бірінші кезеңде төртінші орынды иеледі, бұл кездегі Мемлекеттік хатшы Джерри Браун, Пэт Браунның ұлы, одан әлдеқайда алда болды.

Sam Yorty was born and raised in Lincoln, Nebraska, the son of Frank Patrick and Johanna (Egan) Yorty. His paternal grandfather was Pennsylvania Dutch, while the rest of his ancestors were Irish, his mother being a native of Clonmel, Ireland. He began his political education as the son of a Democratic father in a Republican state, with a mother who also showed a strong interest in politics. The family moved to Southern California when Yorty completed high school. He retained his Midwestern inflection and was known for pronouncing the city's name as /l//ɒ//s// /'/æ//ŋ//ɡ//ə//l//iː//z/ los ANG gə leez (with a hard "G"). Yorty enrolled at Southwestern University and later the University of California at Los Angeles, working for a time at the Los Angeles Department of Water and Power. He was admitted to the bar in 1939. Elected as a Democrat to the California State Assembly in 1936, Yorty established himself as a politician with integrity, but watched his popularity plummet when he reported a bribery attempt on a pending bill. Yorty advocated state ownership of public utilities and strong labor unions, showing a liberal approach to politics. His support of the Republicans in Spain's civil war against General Francisco Franco and his fight against using the California Highway Patrol to end labor strikes helped earn him support of the local Communist Party United States of America organization. That support haunted Yorty in 1938, when he was branded a communist by Folsom Prison inmate Arthur Kent during testimony before the House Un American Activities Committee. Kent, who claimed to have been a local membership chairman of the Communist Party, proved to be untrustworthy and Yorty was vindicated. That episode, plus the refusal of the local Communist Party to endorse him for mayor of Los Angeles that year, began a shift of Yorty's political beliefs. Losing a 1940 bid for U. S. Senator, when he ran unsuccessfully as a liberal internationalist against isolationist Republican and longtime incumbent Hiram Johnson, Yorty left politics during World War II to serve in the United States Army Air Corps in the Pacific Theater, attaining the rank of captain in the Intelligence Branch. Although Yorty was the first mayor to have a female deputy, Marion W. La Follette, and the first to have a racially integrated staff, his appeal did not extend to most of the city's large African American population. Disaffection with high unemployment and racism contributed to the Watts Riots of August 11–17, 1965. Yorty's administration was criticized for failing to cooperate with efforts to improve conditions in neighborhoods such as Watts, but he accused other leaders of raising false hopes and of action by Communist agitators, having always categorically rejected any criticism of the city's police or fire departments. After the riots, Yorty challenged incumbent Democratic Governor Edmund G. (Pat) Brown in the 1966 gubernatorial primary. He received 981,088 votes (37.6%) to Brown's 1,355,262 (51.9). Yorty's politics shifted toward the right. This change became evident when he joined the election night celebration of Brown's successful opponent, Ronald W. Reagan. Yorty went to Vietnam to support the American troops and was thereafter dubbed "Saigon Sam" by his liberal opponents. In 1967, Yorty was forced to deal with scandal after the Los Angeles Times published an exposé on the city's harbor commission. The investigation led to the indictment and conviction of four city commissioners for bribery, while another was found dead in Los Angeles Harbor. The newspaper, which had long feuded with the mayor, noted that all of the individuals had been appointed by Yorty. Support among the white middle classes fell after Yorty was embroiled in the controversy following the 1968 assassination of Robert F. Kennedy at the Ambassador Hotel. Yorty outraged prosecutors in the case by freely commenting on the evidence. Kennedy had told his supporters only moments before he was shot, "Mayor Yorty has just sent me a message that we've been here too long already." During the fall of 1968, Yorty refused to endorse Democratic presidential candidate Hubert Humphrey. The strategy behind this approach was that Yorty would be rewarded with a cabinet post by Richard Nixon for his lack of support of Humphrey, but Nixon declined to offer him a position in the new administration. Continuing their adversarial relationship, the Times published an editorial cartoon by Paul Conrad lampooning this failure and Yorty responded with an unsuccessful lawsuit. In the 1969 mayoral primary, Yorty's popularity slipped well below that of Los Angeles City Council member Tom Bradley. The ensuing campaign between Yorty and Bradley, directed for Yorty by Henry Salvatori, proved one of the most bitter in the city's history. Yorty painted his opponent as a dangerous radical, alternately of the black power or Communist revolutionary varieties. The charges were not plausible since Bradley had spent much of his career in the Los Angeles Police Department, but they resonated among fearful voters, and Yorty was re elected. Despite winning another four years, Yorty showed obvious signs of boredom in his position. He ran again for governor in 1970 but was handily defeated in the Democratic primary by State Assembly Speaker Jesse Unruh, 1,602,690 (61.4 percent) to 659,494 (26.3 percent). Unruh in turn was defeated by Reagan, who secured his second term as governor by a narrower margin than his 1966 majority over Pat Brown. Yorty began to leave all but the most important decisions to his staff. After spending almost 40 percent of his time away from Los Angeles during the last half of 1971, Yorty announced on November 15 of that year that he was running for the Democratic nomination for President in 1972. Yorty had received strong support from influential New Hampshire publisher William Loeb, stating that President Nixon had "caved in" to anti war senators and that he had never agreed with the government's policy on the war. In response to the question of what he would do, Yorty noted that Dwight Eisenhower had helped bring an end to the Korean War by threatening to use nuclear weapons. However, Yorty received just six percent of the vote in the New Hampshire primary and was never able to gain any momentum in his bid for the nomination. He finally ended his bid shortly before the California primary in June 1972, asking voters to support Humphrey because of the "radical" nature of anti Vietnam War candidate George McGovern. Yorty picked up the support of a young Louisiana delegate to the Democratic convention, Louis E. "Woody" Jenkins. After McGovern won the Democratic nomination for president, Yorty began to support Republicans. In 1973, Bradley soundly defeated Yorty in a rematch of their 1969 race. In 1974, he ran fourth in another bid for governor in the Democratic primary, far behind then Secretary of State Jerry Brown, son of Pat Brown.

Кейінгі мансап

Қызметтен кеткеннен кейін Йорти бес жыл бойы KCOP TV телеарнасында ток-шоу жүргізді, кейіннен Hee Haw бағдарламасының пайдасына оның эфирден алынып тасталғанына наразылық білдірді. Кішкентай экрандағы жұмысынан кейін ол саяси аренаға қайта оралды, бірақ 1980 жылы АҚШ Сенатына республикалық партиядан кандидат болуға талпынысы сәтсіз аяқталды, консерватор Пол Ганн жеңіліске ұшыратты, ал ол өз кезегінде үстем либерал демократ Алан Кранстоннан күйреп жеңілді. 1981 жылы Йорти Брэдлиді тағы да ығыстыруға тырысты, бірақ қайтадан сәтсіз болды. Содан кейін Йорти қоғамдық өмірден зейнетке шықты, бірақ бірнеше заң фирмалары үшін табыс әкелуші маман ретінде жұмыс істеді. 1998 жылдың 24 мамырында ол инсульт алды, содан кейін пневмонияға шалдықты. Енсино-Тарзана аймақтық медициналық орталығында емделгеннен кейін, ол Калифорния штатының Студио-Ситидегі үйіне жіберілді, онда 5 маусым күні таңертең, Роберт Кеннединің қазасының 30 жылдығы мен Йортидің бұрынғы қарсыласы Том Брэдлидің қайтыс болуына үш ай бұрын дүние салды. Йорти әйеліне ешқандай азалау рәсімі болмайтынын айтқан.