Кіріспе
Зорбинг (сонымен қатар шар ішінде сырғанау, сфералау, орбиталық сырғанау деп те аталады) – мөлдір пластиктен жасалған шардың ішінде төбеден төмен домалап түсу ойыны немесе спорты. Зорбинг көбінесе көлбеу беткейде орындалады, бірақ оны тегіс жерде де жасауға болады, бұл сырғанаушыға жақсырақ бақылау мүмкіндігін береді. Егер төбе болмаса, кейбір операторлар үрмелі, ағаш немесе металл пандустарды орнатады. Шарлардың судың үстінде қалу қабілетіне байланысты, зорбинг су үстінде де жүзеге асырылуы мүмкін, шар дұрыс үрленіп, сырғанаушы ішке кіргеннен кейін жабылып қалған жағдайда. Мұндай шарларды қолданып, "суда жүру" Ұлыбританиядағы ойын-сауық парктерінде кең таралды. Шарлардың екі түрі бар: белдікпен бекітілген және белдіксіз. Белдіксіз шарларға үш адамға дейін сыйып, ал белдікпен бекітілген шарлар бір немесе екі адамға арналған. Зорбингтің алғашқы алаңы Жаңа Зеландияның Роторуа қаласында ZORB Ltd. компаниясымен құрылды.
Zorbing (also known as globe riding, sphereing, orbing) is the recreation or sport of rolling downhill inside an orb, typically made of transparent plastic. Zorbing is generally performed on a gentle slope but can also be done on a level surface, permitting more rider control. In the absence of hills, some operators have constructed inflatable, wooden, or metal ramps. Due to the buoyant nature of the orbs, Zorbing can also be carried out on water, provided the orb is inflated properly and sealed once the rider is inside. "Water walking" using such orbs has become popular in theme parks across the UK. There are two types of orbs: harnessed and non harnessed. Non harnessed orbs carry up to three riders, while the harnessed orbs are constructed for one to two riders. The first zorbing site was established in Rotorua, New Zealand, by ZORB Ltd.
Тарих
Зорб туралы орыс мақаласында 1973 жылы осыған ұқсас құрылғының пайда болғаны айтылады. 1980 жылдардың басында Қауіпті спорт клубы екі орындықпен жабдықталған және гимбалмен бекітілген алып сфера жасады (деректерге сүйенсек, диаметрі бойынша). Бұл құрылғы кейін металл тескісіне берілді. Адам сфералары 1990 жылдан бері бұқаралық ақпарат құралдарында көрсетіле бастады, алғаш рет "Атласфералар" атты "Гладиаторлар" телешоуында пайда болды, бірақ онда болаттан жасалған шарлар қолданылды. 1994 жылы үш инвестор адамдарға арналған сфераларды жасау және сфераға қатысты бизнесті дамыту мақсатымен Жаңа Зеландияда ZORB Limited компаниясын құрды. Олардың бизнес-моделі франчайзинг жүйесі арқылы осы қызметті кеңейту болды. 2001 жылы "Зорбинг" сөзі Concise Oxford English Dictionary сөздігіне енді, онда ол былай анықталды: "ішкі капсулаға бекітілген адамның үлкен, мөлдір шардың ішінде жер немесе төбеден домалап өтуі".
Құрылыс
Шар екі бөліктен тұрады, бір шар екіншісінің ішінде, араларында ауа қабаты болады (су жүріп жүретін шардан өзгеше, ол әдетте бір ғана жұқа қабырғалы шардан жасалған). Бұл шабандоз үшін серпімділік амортизаторы қызметін атқарады. Орбтар жеңіл және иілгіш пластиктен жасалған. Көптеген орбтарда шабандозды бекіту үшін баулар бар, ал кейбіреулері шабандозға орбты айналдырып жүруге немесе дөңгелеу қозғалысымен еркін қозғалуға мүмкіндік береді. Типик орбтың диаметрі шамамен , ал ішкі шардың мөлшері шамамен , шабандоздың айналасында 50–60 сантиметр (20–24 дюйм) ауа кеңістігі қалдырады. Пластиктің қалыңдығы шамамен . Ішкі және сыртқы шарлар кішкентай нейлон жіптермен байланысқан. Орбтардың бір немесе екі туннель тәрізді кіреберісі болады.
Мекемелер
"Дөңгелекті домалату" және "глобуспен сырғанау" – Ұлыбритания, Австралия, Жаңа Зеландия, Швеция, Эстония, Канада, Чехия, Польша, Словакия, Швейцария, Жапония, Коста-Рика, Үндістанның Кочи қаласы, Таиландтың Пхукет аймағы және Словенияда таралған осы әрекеттің жалпылама атаулары. АҚШ-та мұндай мүмкіндіктер Теннесси штатының Пиджон Фордж қаласында, Висконсин штатының Висконсин Дэллс аймағында, Массачусетс штатының Эймсбери қаласында, сондай-ақ Льюисбери және Пенсильвания штатының Раундтоп тау курортында бар. Әлемдегі ең ұзын жолы Данияда және Батыс Австралияда орналасқан, оның ұзындығы 570 метрді құрайды.
Жарақат алушылар мен өлім-жітім
Шарлардың амортизациялық дизайны көптеген ауыр жарақаттардың алдын болғанымен, көгалдар мен сызаттар сияқты жеңіл жарақаттар заттармен соқтығысу немесе шардың еңістен сырғанауы салдарынан жиі кездеседі. Ауыр жарақаттар сирек болса да, ауа жетіспеуден балалардың есінен танып қалуы, тіпті кейбір жағдайларда өлімге әкелген. 2009 жылдың маусым айында Чехияда zorbing кезінде бір мұғалім қаза тапты (ал оқушысы ауыр жарақат алды). 2013 жылдың қаңтар айында Ресейдегі Домбай шаңғы курортында бір адам мойны сынғаннан көз жұмды, ал тағы біреуі ауыр жарақат алды. Zorb тауынан бақылаусыз сырғанап, тастарға соғылып, ақырында бір шақырымдай қашықтықта мұзды көлде тоқтады. Оқиға видеоға түсіріліп, интернетке жүктелді. Оқиға халықаралық жаңалықтарда жарияланғаннан кейін Ресей билігі қауіпсіздік талаптарын күшейтуге шақырды. 2021 жылдың желтоқсан айында Хиллкрест бастауыш мектебіндегі трагедияда жарақат алған немесе қаза тапқан балалардың кейбіреуі желдің күшімен ауаға көтерілген Zorb-тардың ішінде болды. 2023 жылдың мамыр айында Ұлыбританиядағы Саутпорт тамақ және сусын фестивалінде тоғыз жасар бала zorb ауаға көтерілген кезде жарақат алды. Полиция оқиға болған күні аймақта түсірілген құм дауылының видеоларын қарастырып жатыр.