Кіріспе

Американдық ғалым, Йель университетінің президенті (1886–1898)

Тимоти Дуайт V (16 қараша 1828 – 26 мамыр 1916) – американдық ғалым, педагог, конгрегациялық пастор және Йель университетінің президенті (1886–1898). Оның президенттік қызметі кезінде Йельдің мектептері алғаш рет университет ретінде құрылды. Оның әкесі Тимоти Дуайт IV болды, ол немересінің қызметтен кетерінен тоқсан жыл бұрын Йель колледжінің президенті болған.

Өмірбаян

Двайт Коннектикут штатының Норвич қаласында Джеймс Двайттың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Тимоти Дуайт IV, 1795 жылдан 1817 жылға дейін Йель колледжінің президенті қызметін атқарды. Ол майор Тимоти Дуайт пен Мэри (Эдвардс) Дуайттің шөбересі болды, соңғысының әкесі – дін қызметкері Джонатан Эдвардс, Принстон университетінің үшінші президенті. Оның анасы – Джон Макларен Бридтің екінші әйелі Ребекка (Уокер) Бридтің қызы Сьюзан еді, ал Ребекка Коннектикут штатының Жоғарғы сотының судьясы Роберт Уокердің қызы болған. Тимоти Дуайт 1845 жылы Йель университетіне түсіп, оқу барысында математика және латын тілінен жүлделер алды, сондай-ақ Линония қоғамының, Фи Бета Каппаның және "Скалл энд Бонз" қоғамының мүшесі болды. Кларк стипендиаты ретінде 1849 жылдан 1851 жылға дейін Йельде аспирантурада оқыды, ал соңғы жылдың күзінде теология факультетіне қабылданды, онда екі жыл бойы білім алды. Ол 1851 жылдан 1855 жылға дейін колледжде оқытушы болып жұмыс істеді, содан кейін Бонн және Берлин университеттерінде оқуын жалғастыру үшін шетелге кетті.

Мансап

1858 жылдың шілдесінде Америкаға оралған ол келесі оқу жылы басталғанда Йельде қасиетті әдебиет профессоры болды. Оның діни мектептегі жұмысы 1886 жылға дейін жалғасты, содан кейін ол Йель колледжінің президенті болып сайланды. Йель университеті кәсіби білім салаларын – әсіресе теология мен медицинаны – XIX ғасырдың басында, бұрынғы президент Дуайттың басшылығымен дамыта бастады. Оның президенттік мерзімінде, 1886 жылдан 1899 жылға дейін, университет ауқымы, студенттер мен профессор-оқытушылар саны, материалдық жағдайы және ұлттық беделі бойынша қарқынды дамуға көшті. Дуайт 1855 жылдың 22 мамырында уағыз айтуға лицензия алды, ал алты жылдан кейін Конгрегациялық шіркеудің пасторы болып тағайындалды. 1869 жылы Чикаго діни семинариясы оған діни докторлық құрметті атағын берді, ал Йель университеті 1886 жылы оны осыған ұқсас атақпен марапаттады. Ол сондай-ақ 1886 жылы Гарвардтан және 1888 жылы Принстоннан заң докторы атағын алды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының корреспондент мүшесі болды және 1895 жылы Коннектикут штатының Цинциннати қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Ол Англиялық Библияның қайта қарастырылуы жөніндегі американдық комиссияның мүшесі болды және көп жылдар бойы «Жаңа Англиялық» журналының редакторларының бірі болды. Ол теологиялық және білім беру тақырыптарына арналған әртүрлі басылымдарға мол үлес қосты. 1886 жылы ол Фредерик Луи Годенің «Жохан Жақсы Хабарына түсіндірмесін» аударып, қосымша түсіндірмелермен жариялады. Ол «Ішкі өмір туралы ойлар және оған арналған» (1899) кітабының авторы болды және 1903 жылы «Йель өмірі мен адамдарының естеліктері» кітабын жарыққа шығарды, сондай-ақ Президент Портердің қорымдағы сөзі (1892) және В.Д. Уитни мен Дж.Д. Данаға арналған естелік сөздері (1895) жарияланды. 1889 жылдың 19 сәуірінде ол Нью-Йорктегі Фраунс тавернасында өткен Америка революциясының ұлдарының ұлттық қоғамының құрылтай жиналысына делегат ретінде қатысты. Ол ұлттық қоғамның бірінші капелланы болып сайланды. Дуайт Коннектикут штатының Лейквилл қаласында орналасқан колледжге дайындық мектебі – Хотчкисс мектебінің құрылуы мен дамуында маңызды рөл атқарды. Мария Бисселл Хотчкисс күйеуі Бенджамин Б. Хотчкистен үлкен мұра алғаннан кейін, Дуайт оған «жас жігіттерді колледжге дайындайтын, әсіресе Йельге дайындайтын мектепті қаржыландыру» идеясын ұсынды. Дуайт 1891 жылы мектеп құрылғанда Хотчкисс мектебінің негіздеушілері мен алғашқы қамқоршыларының бірі болды және ол 1916 жылы қайтыс болғанға дейін 25 жыл бойы қамқоршы болып қызмет етті. Мектеп тақтасы қабылдаған қаулыда мекеме «үлкен дәрежеде оның туындысы болды [және] оның бастауы, құрылуы мен дамуына оның даналығы үлкен үлес қосты» делінген. Ол 1849 жылғы түлектер тобының хатшысы болып бітіргеннен бастап 1916 жылдың 26 мамырында Нью-Хейвендегі үйінде, күтпеген жерден, жасының алға басқандығына байланысты денсаулығының нашарлауынан қайтыс болды. Ол Нью-Хейвендегі Гроув-стрит зиратына жерленді. Эдмунд С. Тарбелл салған Дуайттың толық бойы суреті Йель әкімшілік ғимараты – Вудбридж-холлдың баспалдағында ілінген.

Отбасы

Ол 1866 жылдың 31 желтоқсанында Джейн Уэйкменге үйленді, ол 1813 жылы Йель университетін бітірген Роджер Шерман Скиннер мен Мэри Локвуд (ДеФорест) Скиннердің қызы болған. Ол одан кейін оның ұлы Уинтроп Эдвардс (B.A. 1893, Ph.D. 1895, LL.B. 1896)пен бірге өмір сүрді. Олардың қызы Хелен Руд 1909 жылдың 16 қазанында қайтыс болды. Джон Брид Дуайт, 1840 жылы Йель университетінің түлегі, және Джеймс Макларен Брид Дуайт (B.A. 1846, LL.B. Columbia 1861) оның бауырлары болды. Ол Теодор Дуайт Вулсидің (B.A. 1820) туысы еді, ол 25 жыл бойы Йель университетінің президенті қызметін атқарды. 1935 жылы Йель өзінің он екі тұрғын колледжінің тоғызыншысын – Тимоти Дуайт колледжін салды. Колледж Дуайт пен оның әкесінің құрметіне аталды, олар екеуі де Йельдің ең маңызды президенттері саналды. Джейн Уэйкман (Скиннер) Дуайт Американың негізін қалаушы әкесі Роджер Шерманның шөбере қызы болды.