Кіріспе

Мұаззин (مُؤَذِّن) – мешітте намазға шақыруды (азанды) күн сайын бес рет (таңғы, бесін, екінді, құптан және жамақ намаздарын) мұнарадан жасайтын адам. Мұаззин мұсылман қауымы үшін дұрыс намаз уақытын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

Этимология

Мұэззин сөзі ағылшын тіліне араб тілінен келген, "шақыру" деген мағына беретін "муаззин" сөзінен алынған. Бұл сөз "шақырушы" дегенді білдіреді, себебі ол "шақыру" етістігінің активті түрі.

Рөлдер мен міндеттер

Кәсіби муэззин мешітте қызмет ету үшін жақсы мінез-құлқы, дауысы және қабілеттерімен таңдалады. Муэззиндер көбінесе ер адамдар болады. Муэззин дін қызметкері саналмайды, бірақ христиан шіркеу күзетшісіне (verger) ұқсас лауазымда болады. Ол мешітті таза ұстауға, кілемдерді жинауға, дәретханаларды және адамдар уду (арабша: وُضُوء, "тазару") жасап, намаз оқу алдында қол, бет және аяқтарын жуатын жерді тазалауға жауапты. Намазға шақыру кезінде муэззин қиблаға, яғни Меккедегі Каабаға қарай бет бұрады және азанды оқиды. Он төртінші ғасырдан бастап, алғашқыда Мамлюк Мысырында, кейін Ислам әлемінің басқа бөліктеріне таралып, үлкен мешіттер математикалық астрономияны қолданып, намаз уақытын анықтайтын муваққит деген лауазымды қызметкерлерді жұмысқа тартуы мүмкін. Муэззиндер әдетте ізгіліктері мен әдемі дауыстары үшін таңдалса, муваққит лауазымына астрономия саласындағы арнайы білім қажет болды. Тарихшы Соня Брентжес муваққиттің мамандандырылған муэззиннен пайда болғанын және екі лауазым арасында нақты шекара болмағанын болжайды. Шамс әл-Дин әл-Халили және ибн әл-Шатир сияқты белгілі муваққиттердің бұрын муэззин болғандығы мәлім, ал көптеген адамдар екі лауазымды бір уақытта атқарған. Бүгінде электрондық құрылғылар мен бекітілген кестелердің болуына байланысты, мешіттегі муэззин арнайы муваққит біліміне мұқтаж болмай, кестеге немесе сағатқа қарап намаз шақыруды хабарлай алады.

Мұэзиннің шақыруы

Муаззиннің шақыруы – өнер саналады, ол әнмен айтылатын азанға естіледі. Түркияда жыл сайын ең жақсы муэдзин анықтау үшін жарыс өткізіледі. Дәстүр бойынша, муэдзин мешіт маңындағы адамдар естісін деп минареттердің үстінен азанды оқыған. Бүгінде мешіттерде көбінесе минареттерге динамиктер орнатылады және муэдзин микрофон қолданады немесе жазба қосылады, соның арқасында минаретке шықпастан азанды алыстан естіуге болады.

Шығу тегі

Мұаззин институты Мұхаммед пайғамбардың заманынан бері бар. Алғашқы мұаззин – бұрынғы құл Билал ибн Рабах, Ислам пайғамбары Мұхаммедтің ең сенімді және адал сахабаларының бірі. Ол Меккеде дүниеге келген және Мұхаммедтің өзі таңдаған алғашқы мұаззин деп есептеледі. Мінареттер мешіттерде қалыпты жағдайға келгеннен кейін, қалаларда мұаззин қызметі кейде соқыр адамға берілетін, ол азаматтардың үйлерінің ішкі аулаларын көре алмайтындықтан, осылайша олардың жеке өміріне қол сұқпайтын.