Кіріспе
Колумбия департаменті Сантандер (santanˈdeɾ) – Колумбияның департаменті. Сантандер Колумбия Біріккен Штаттарының алғашқы тоғыз штатының бірінің атын мирас етті. Ол елдің орталық-солтүстік бөлігінде орналасқан, шығысында Магдалена өзенімен, оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында Бояка департаментімен, солтүстік-шығысында Норте-де-Сантандер департаментімен, солтүстігінде Сесар департаментімен, батысында Боливар және Антиокия департаменттерімен шектеседі. Оның астанасы Букараманга қаласы.
Santander (santanˈdeɾ) is a department of Colombia. Santander inherited the name of one of the nine original states of the United States of Colombia. It is located in the central northern part of the country, borders the Magdalena River to the east, Boyacá to the south and southeast, the Norte de Santander Department to the northeast, the Cesar Department to the north, the Bolivar and Antioquia Departments to the west. Its capital is the city of Bucaramanga.
Колумбқа дейінгі дәуір
Испандықтар келгенге дейін, қазір Сантандер деп аталатын аймақта муиска, читарерос, лахес, яригуи, опон, караре және гуан сияқты үнді тайпалары қоныстанды. Олардың саяси және әлеуметтік құрылымы кацикагтар негізінде құрылған, яғни кацик басқаратын, әртүрлі әлеуметтік топтарға бөлінген тайпалардың конфедерациясы. Олардың негізгі шаруашылық қызметі – жүгері, бұршақ, юка, аракача, мақта, агава, темекі, томат, ананас және гуава егу болды. Олардың егіншілік дағдылары түрлі таулы жерлерді тиімді пайдалануға жеткілікті деңгейде дамыған. Гуан тайпасы террасалар мен жасанды суару жүйелерін қолданды. Олар керамика жасау үшін пештерді пайдаланатын қолөнерге жақсы білді. Мақтадан киім-кешек, сондай-ақ қалпақ, сөмке сияқты аксессуарлар жасады.
Колонизация
1529 жылы испан жаулап алушысы Антонио де Лебриа аймақ арқылы алғашқы экспедицияны жүргізді. Кейіннен, шамамен 1532 жылы, неміс Амброзиус Эхингер Эль-Дорадоны табу үшін аймаққа басып кірді. Бұл көптеген үндістердің ауылдарын қиратты немесе жойды. Яригуи, Опонес және Карарес сияқты этникалық топтар жаулап алушылармен жойылғанға дейін күресті. Кейіннен, зерттеуші Гонсало Хименес де Кесада тайпаларды татуластыру мақсатымен аймаққа барды. Аймақтағы отарлау процесін 1539 жылдың 3 шілдесінде Велес ауылын құрған Мартин Галеано бастады, ал Педро де Урсуа мен Ортун Веласкес де Веласко 1549 жылы Памплона ауылын (қазіргі Норте-де-Сантандер департаментінің бөлігі) құрды. Үнді тайпалары бағындырылғаннан кейін, испандықтар билікті сақтап қалу және бағындырылған аумақта әділдік жүзеге асыру үшін аумақты Кабилдо (кеңестер) негізінде ұйымдастырды. Үндістер ассимиляцияланып, енкоменда режиміне бағынышты болды және ауыл шаруашылығында, тауар өндірісінде және кен орындарында жұмыс істеді. Бұл екі ауыл Кабилдо аумақтарының орталықтары болды. 1636 жылы Велес Кабилдосы Жирон ауылына ортасталған жаңа юрисдикцияға көшірілді, ол Согамосо өзенінен Рио-дель-Оро және Магдалена өзеніне дейін аумақты қамтыды. Сан-Гил ауылы 1689 жылы Велес юрисдикциясынан бөлініп құрылды. 1789 жылы Сокорро ауылы да Велезден бөлінді және олардың барлығы Жаңа Гранада вице-корольдігінің бөлімшесі – Тунья провинциясының басқаруына берілді. Тунья провинциясының тұрақсыздығына байланысты 1795 жылдың 9 шілдесінде Велес – Сан-Гил – Сокорро коррехиментосы құрылды және жергілікті билік Сокорро ауылында орнатылды.
Мәдениет
Департаменттің мәдениеті испан және чибча ықпалының қоспасынан қалыптасқан, әсіресе оңтүстікте, муискалар билеген аймақта және гуандар мекендейтін Чикамоча шатқалында. Колониялық дәуірде және тәуелсіздік соғысы кезінде Сантандерден шыққан адамдар шайқастағы батылдығымен және "бір қадам да артқа шегінбеу" саясатымен ерекше көзге түсті. Сантандерлік сарбаздар құрметке лайық болды, бірақ оларды бақылау қиын болды, себебі олар, көбінесе, басқа өңірлердегі адамдарға қарағанда саяси жағынан көбірек сауатты болғандықтан, бұйрықтар мен заңға сұрақ қоюға бейімділік танытты.
Ас мәзірі
Сантандер асханасы аймақтық ерекшеліктерді және департамент астанасы Букараманга мен Сепита сияқты басқа қалалардан келген тағамдарды қамтиды. Ең танымал тағамдары – санкочо, ореада (кептірілген, тұздалған сиыр еті), муте, жұмыртқа сорпасы, сары арепа, мазато, гуарапо, агуапанела, тамале және экзотикалық кулона құмырсқалары.
Ешкі
Әдетте пепитория және сары арепамен бірге беріледі, оны қуырып, пеште пісіріп немесе кептіріп жеуге болады.
Арепа Сантандереана
Жай жүгері наны. Бұл тағамға шишаррон (шошқаның қарын майы) және пісірілген, қабығынан тазартылған жүгері кіреді. Қабығынан тазартылған жүгері мүмкіндігінше топырақ ыдыстарында қуырылады, бұл оған одан да көп дәм береді.
Мүні
Қызыл ет, қарын, сиыр қабырғасы, жарма, картоп, макарон, жүгері және дәмдеуіштер сияқты әртүрлі ингредиенттерден жасалған сорпа. Құрамындағы ингредиенттердің көптігіне байланысты, ол қою консистенцияға ие.
Пепиторийлер
Пепитория ешкінің немесе қозының ішегінен дайындалады. Оны күріш, юка және картоппен қоса подается.
Сантандер тамалесі
Тамале – Колумбияның түрлі аймақтарында жейтін тағам, бірақ Сантандерде оны қабықтан өткізілген жүгері қамырынан дайындап, сиыр, тауық немесе шошқа еті, нұт, пияз және паприкамен толтырады. Содан соң оны банан жапырағына орап, тіктөртбұрышты пішін береді.
Ореада еті
Бұл маринадталған, тұздалған, күнде кептірілген, грильдеуге дайын сиыр еті. Көптеген мейрамханаларда арнайы тағам ретінде таба алатын классикалық тағам, юка және чилимен бірге беріледі.
Hormigas Culonas (Үлкен құмырсқалар)
Бұл – осы аймақтың гуане тайпасының дәстүрлі тағамы. Осы алып құмырсқалардың басы, қанаттары мен аяқтары алынып тасталады, ал денесі мен арт жағы қуырылып, тұзбен дәмделеді.
Бокадильо Велено
Велез қаласында жасалған Веленьо сэндвиші піскен гуаваның қамымен дайындалады және бижо жапырағына оралады, осылайша ерекше дәмі пайда болады. Кейде оны ешкі ірімшігімен де жейді.
Шұжық
Су, картоп, тост, кориандр және жұмыртқа (сүт немесе қаймақ қосылмай) қайнатылып жасалған сорпа, көбінесе таңғы немесе түскі астың құрамында болады. Одан бөлек, су, картоп, сүт, қаймақ және кориандрмен дайындалатын чаңгуа немесе чингуа деп аталатын нұсқасы да бар. Кейде қайнатпа (кальдо) мен чаңгуаға тауық немесе сиыр еті қосылады. Оны Боготада қаймақпен пісірілген картоп, уаска (жасыл шөп) және жыртылған тауықпен жейтін ажиакодан жаңылыстырмау керек.
Облеас вафлялары
Вафли – Arequipe (карамэл, тәтті сүт жағылған) жағылған өте жұқа печенье. Уақыт өте келе, ірімшік, қара жидек, шоколад сияқты басқа да ингредиенттер қосылған.
Масато
Масато – күріш, су, бидай ұны, қант, қарақұмық және даршын қосылып дайындалатын ашытылған сусын. Бұл ингредиенттердің бәрі бірігіп, қамырқайлар немесе ет котлеттерімен бірге ішуге арналған қанағаттанарлық сусынды құрайды.
Сан-Хосе аңғарындағы хоризо
Сан-Гилден 12 шақырым қашықтықта, Шаралаға қарайтын жолда, Валье-де-Сан-Хосе деген қалашықты кездестіресіз. Осы өңірдің адамдары бұл Колумбияның ең дәмді хоризосы дейді, бірақ Кофе аймағындағы Санта-Роза-де-Кабаль тұрғындары да осылай айтады.
Суретшілер
Колумбияның Сантандер департаментінің ең көрнекті және өкілді суретшілері қатарында Сегундо Агелвис, Марио Эрнандес Прада, Карлос Гомес Кастро, Мартин Квинтеро, Оскар Родригес Наранхо және Пачеко де Сурата тұр.