Кіріспе

1985 жылғы "Balance of Power" видео ойыны — Крис Кроуфорд жасаған және 1985 жылы Mindscape компаниясы Macintosh платформасында жариялаған, кейін келесі екі жылда түрлі платформаларға көшірілген, суық соғыс кезеңіндегі геосаяси стратегиялық видео ойын. Ойын барысында ойыншы АҚШ Президенті немесе КСРО Бас хатшысы рөлін атқарады. Ойынның мақсаты – ойыншының елінің әлемдегі екінші супердержаваға қатысты беделін арттыру. Әр жыл сайынғы кезеңде ойыншының халықаралық имиджіне әсер ететін кездейсоқ оқиғалар орын алады. Ойыншы осы оқиғаларға әртүрлі жауап беру мүмкіндігіне ие, бұл екінші супердержавадан қарсы әрекетке алып келуі мүмкін. Бұл екі елдің арасында қарым-қатынастың шиеленісуіне, тіпті ядролық соғысқа дейін бара қалып, ойынның аяқталуына соқтыруы мүмкін. Кроуфорд бұрыннан-ақ, әсіресе "Eastern Front (1941)" ойынымен танымал болды. 1984 жылы ол Macintosh платформасына көшіп, жаңа концепциямен жұмыс істейтінін хабарлағанда көп қызығушылық тудырды. Ойын шыққаннан кейін көптеп жарық көрді, соның ішінде "The New York Times Magazine" журналында өте жағымды пікір жазылды. Ол әрекетке құрылмаған, бірақ қызықты және ерекше ойындығы үшін мақталып, Computer Gaming World журналы барлық уақыттағы ең инновациялық компьютерлік ойындардың бірі деп атады. "Balance of Power" Mac-те табысқа ие болды және түрлі платформаларға көшіріліп, жалпы ширек миллионнан астам дана сатылды.

Ойын процесі

Ойыншы АҚШ президенті немесе КСРО Коммунистік партиясының бас хатшысы болуды таңдай алады және таңдаған супердержавасын сегіз жыл бойы басқарып, "бейделді" арттыруға және ядролық соғыстан сақтануға тырысуы керек. Әр кезең бір жылға созылады; әр жылдың басында ойыншы әлемнің әртүрлі елдеріндегі оқиғалар мен дағдарыстар жиынтығымен танысады және оларға жауап беруі керек. Жауаптар ешқандай әрекет жасамаудан бастап, екінші супердержаваға дипломатиялық ноталар жіберуге дейін, тіпті әскери маневрлерге дейін жетеді. Әрбір жауапқа қарсы жауап қайтарылады, ол шегінуден эскалацияға дейін өзгеруі мүмкін. Ойыншы содан кейін өз әрекеттерін бастап, қарсыластың жауаптарына ден қоюға мүмкіндік алады. Бұл негізгі ойын механизмі Брюс Кетчледждің SSI басылымнан шығарған Geopolitique 1990 ойынына ұқсас. Екі ойынның арасындағы бір айырмашылық – келіссөздердің шешілу әдісі. Екі жағдайда да келіссөздерде шегіну беделдің төмендеуіне әкеледі, бұл саяси тұрғыдан да сезіледі. Сол сияқты, екі ойында да қатерлі тактика қолдану әлемдік соғысқа алып келуі мүмкін. Geopolitique ойынында мұндай соғыстар тікелей ойын ішінде жүргізілді, содан кейін ойын жалғасты. Ал Balance of Power ойынында мұндай соғыс ойынды дереу аяқтап, келесі хабарламаны көрсетеді: "Сіз (кездейсоқ) ядролық соғыс бастадыңыз. Жоқ, дене бөліктерімен әуеде ұшып жүрген саңырауқұлақ бұлтының анимациялық көрсетілісі жоқ. Біз сәтсіздікті марапаттамаймыз."

Даму

Кроуфорд 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Atari, Inc. компаниясында жұмыс істеген кезеңде өзін таныстырды. Оның 1941 жылғы «Шығыс майданы» атты ойыны оны атымен танылған аз ғана ойын авторларының біріне айналдырды және кейінірек шыққан ойындардың да белгілі бір деңгейде табысқа ие болуына көмектесті. 1984 жылдың басында 1983 жылғы видео ойындар дағдарысының салдарынан Atari банкротқа ұшырауға асықты. Наурыз айында олар қызметкерлерінің көп бөлігін, соның ішінде Кроуфордты да жұмыстан босатты. Оның жан-жақты жұмысынан босату ақысы оған тәуелсіз ойын жасаушы ретінде жаңа ойын жазуға мүмкіндік берді. Atari платформасын толықтай жоғалған деп есептеген Кроуфорд нарыққа жаңадан түсіп жатқан 16 биттік платформаларды қарастыра бастады; ол IBM PC-ді тым қарапайым деп, ал Amiga-ны бизнес тұрғысынан сәтсіздікке ұшырауы мүмкін деп санады, сондықтан дамыту платформасы ретінде Macintosh-ты таңдады. Бұл сол кезде оңай шешім емес еді, өйткені әзірлеу құралдары болмады; бағдарламашылар платформа үшін код жазу үшін Apple Lisa сатып алуға мәжбүр болды. 1984 жылғы сәуірде Origins Game Fair-де өткен сұхбатта Кроуфорд «ARMS RACE» атты Macintosh-қа арналған ойынды жасап жатқанын айтты, бұл ойын «Сутек бомбалары адамдарды өлтірмейді, геосаясат адамдарды өлтіреді» деген философияға негізделген. Мамыр айында бастапқы идея нақтыланды; ойын әртүрлі мәліметтерді көрсетуге болатын әлем картасының үстінде өтеді, оқиғалар National Enquirer газетіндегі мақалаларды қарастырғаннан кейін жасаған алгоритмдік тұжырымдамаға сәйкес газеттік хабарлар түрінде ұсынылады, ал осы оқиғалар мен олардың нәтижелері «бейдел нүктелері» арқылы көрсетіледі. Кроуфорд 1983 жылғы дағдарыстың салдарынан «Билік тепе-теңдігі» ойынына баспагер табуда қиындықтарға тап болды. Random House ақырында оны басып шығаруға келісті, бірақ Кроуфорд пен оған тағайындалған редактор арасында видео ойындар туралы бұрынғы тәжірибесі жоқ болғандықтан, жаман қарым-қатынас болды. Random House ақырында келісімшартты бұзды және Кроуфордтан 10 000 доллар көлеміндегі аванстық төлемін қайтаруды талап етті, бұл оның үйін жоғалтуына жақын болды. Әйелі одан «нағыз жұмыс» табуын талап етті. Жұмысын InfoWorld журналындағы досы сақтап қалды, ол оның қиындықтары туралы естіп, ойын туралы екі бөлімнен тұратын мақала жариялады. Мақаланы жаңа құрылған Mindscape компаниясының өндірушісі көріп, оны басып шығаруға келісті. Ойынның бета нұсқасы 1985 жылдың ақпан айында дайын болды және көктем мен жаз бойына жақсартылды. Ойын қыркүйек айында жарық көрді және әлем сол кезде «суық соғыстың» шыңында болғандықтан, бірден сенсация тудырды. Осы сәттілікке «Нью-Йорк Таймс» журналында жарияланған Дэвид Л. Ааронның, Джимми Картердің Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі президенттік көмекшісінің жазған шолуы да көмектесті, ол оны «Сенаттың бекітуінен өтпесе, халықаралық саясаттың өзегіне жақындау мүмкін» деп атады. Ойын Macintosh және Apple II платформаларында бірден танымал болды. 1986 жылы Microsoft Windows 1.0 үшін шығарылған нұсқасы оны көп платформалы бестселлерге айналдырды. Одан кейін Atari ST (1987) және Amiga сияқты нұсқалар да пайда болды. Барлығында ойын өзінің ең жақсы кезеңінде 10 миллион доллардан астам сатылды, ал барлық ойын аппараттары мен бағдарламалық қамтамасының жалпы сатылымы шамамен 500 миллион долларды құрады. 1986 жылы Кроуфорд «Билік тепе-теңдігі» деген атпен кітап жариялады, онда ойынның ішкі құрылысы егжей-тегжейлі сипатталған. Онда саясаттың негізі, беделділік және оған байланысты параметрлерді есептеу үшін қолданылатын формулалар, сондай-ақ оның (ұзақ) даму тарихы туралы мәліметтер келтірілген. 2013 жыл шамасында Кроуфорд өзінің бірнеше ойындарының бастапқы кодын, соның ішінде «Билік тепе-теңдігі» ойынының кодын жалпыға қолжетімді етуге рұхсат берді.

Қабылдау

Computer Gaming World басылымы Balance of Power ойынының "ең қадірлі ойындардың қатарында тұратынын" айтты: "барлық уақыттағы ең инновациялық компьютерлік ойындардың бірі. Егер компьютерлік ойындарға "Оскар" сыйлығы тапсырылса, BOP 1985 жылғы "Ең үздік фильм" және "Ең үздік режиссер" номинацияларында менің дауысымды алатыны сөзсіз". 1992 жылы журналда өткізілген сауалнамада ойынға бес жұлдыздың төртеуі, ал 1994 жылғы сауалнамада үш жұлдыз бағасы берілді. Рой Вагнер Computer Gaming World үшін ойынды қарап шығып, "Бұл ойынға кеңес беремін" деді. Dragon ойынды "басқа ойындардан басым түсетін, мұқият есептелген геосаяси стратегия арқылы бүкіл әлемдегі ядролық соғыстың алдын алуға болатын тамаша стратегиялық ойын" деп сипаттап, сондай-ақ "әлемдік геосаясаттың шынайы қызықты және ойландыратын симуляциясы, бұл ойыншыны АҚШ немесе Ресейді әлемдік деңгейге көтеру мақсатымен ядролық апаттың алдын алуға тартады. Бұл – әркім өмірінде кем дегенде бір рет тәжірибеден өтуі керек керемет бағдарлама" деді. BYTE 1986 жылы ойынды жоғары бағалап, Mac нұсқасын "барлық компьютерде көрген ең жақсы ойын" деп атады. Info Amiga нұсқасына бестен төрт плюс жұлдыз берді, жақсы пайдаланушы интерфейсі бар күрделі ойынды мақұлдады. Журнал "Макинтоштан" байқалатын дыбыс жетіспеушілігіне шағымданып, "Бұл керемет ойын" деген қорытынды жасады. Боб Эвальд Balance of Power ойынын Space Gamer/Fantasy Gamer журналының 81-ші нөмірінде қарап шықты. Эвальд: "Қорытындылай айтқанда, егер осы типтегі ойын сізге ұнайтын болса, көптеген қиындықтарға шыдауға тұрарлық. Дегенмен, егер сіз дипломатияға қызығушылық танытпайтын қатал соғыс ойындарының жанкүйері болсаңыз, осы ойынды өткізіп жібергеніңіз жөн" деді. Алайда, Орсон Скотт Кард ойын туралы жазған шолуында Кроуфордты "мен көрген симуляциялық ойындардың ең жақсы дизайнері" деп атады. Ол "Кроуфорд сіздің иығыңызға ие болып, ойынды өз жолымен ойнауға мәжбүрлейді. Оның ойынша, АҚШ жақсы болып, оларды ренжітпесе, ресейліктер үйлеріне оралады. Егер сіз осылай ойнамасаңыз, ол ойынды ядролық соғыс салдарынан әлемнің жойылғаны туралы жағымсыз пікірмен тоқтатады". Ол ядролық соғыс болмағандықтан Кроуфорд оның себебін білмейтінін және "советтер қарусыздануға қарағанда оларға қарсы тұрғанымызда жақсырақ әрекет ететінін" айтқан көптеген сарапшылар бар екенін, бірақ "[Кроуфорд] Balance of Power ойыны емес, бұл пропаганда" деп қосты. 1989 жылы Compute! журналы 1990 жылғы басылымның көпполярлы мүмкіндіктері ойынға қосылғанын қуанышпен қабылдады. Сол жылы Кард журналдың 1988 жылғы тізімі 1990 жылғы басылымда ойынды қайта бағалауға себеп болғанын айтып, оның "мен жұмыс істеген ең егжей-тегжейлі, мұқият болжамдалған болашақ әлем" екенін мәлімдеді. Кард Сириядағы кеңестік әскерлерді (Йом-Киппур соғысы кезінде болған жағдайға қарамастан) және Мексикадағы кеңесшілерді пассивті түрде қабылдауға немесе ядролық соғыс бастауға мәжбүрлеу сияқты геосаяси "абсурдтылықтарды" сынға алған кезде, мұндай нәтижелер Кроуфордтың саяси көзқарастарынан гөрі компьютерлік шектеулерді көрсетеді деп түсіндірді. Ол ойыншыларға Balance of Power ойыны Жерге "көрініп тұрғандай ұқсас" ғарыш планетасында орналасқандай етіп, әлем туралы ойынның болжамдарына сүйене отырып ойнауға кеңес берді. Чак Мосс Кардтың қайта қарастырылған пікірімен келіспей, 1992 жылы Computer Gaming World журналында Balance of Power ойыны "дизайнерлерінің шектен тыс көзқарасын көрсетеді" деп сипаттады. Ол "АҚШ Панамаға 5 миллион доллар жұмсаса, ядролық соғыс басталады" деді. Кроуфорд 1987 жылы ойынға қатысты жұмысымен мақтанатынын айтты: "Менің ойымша, бұл әлемді жақсырақ орынға айналдырды. Менің ойымша, бұл шағын топ адамдардың әлемдік мәселелерге қатысты көзқарасын өзгертті". 1996 жылы Computer Gaming World ойынды "барлық уақыттағы ең жақсы ойындардың 78-орынына" қойып, оны "саяси интриганың керемет ойыны, ол Суық соғыс сияқты сезілді және Shadow President немесе CyberJudas сияқты егжей-тегжейлілік талап етпеді" деп атады. Сол жылы Next Generation журналы оны барлық уақыттағы ең жақсы 75 ойынның бірі деп санай отырып, "Ойынның негізгі қағидалары ескірген болса да (КСРО? Ол не?), және кейбір адамдар саясатына келіспесе де, Balance of Power ойынының жасанды интеллектісі және оның ерекше ойын стилі оны классикалық ойынға айналдырады" деді. 2006 жылы The Guardian журналы оны "Әркім ойнауы керек 10 саяси ойын" тізімінде бірінші орынға қойды.

Мұра

Balance of Power-дан кейін Кроуфорд 1987 жылы шыққан және бірнеше мың дана ғана сатылған Trust & Betrayal: The Legacy of Siboot атты жаңа ойынның жұмысын бастады. Mindscape көңілі қалды және Кроуфордты Balance of Power-ға жалғас ойын жасауға қысым жасады. Компания оған қатты талап етті, ал Кроуфорд "Сибутты" шығарғаннан кейін "оларға міндеттімін" деп сезінді. Бұл жалғасы 1989 жылы Apple IIGS, Windows, Macintosh, Amiga және Atari ST платформаларында Balance of Power: The 1990 Edition деген атпен жарық көрді. Кроуфорд оны толыққанды жалғас деп санамайды, ол жай ғана "әдемілеу етіп, бірнеше мүмкіндіктер қостым" дейді. 1990 жылғы нұсқада ойыншыға көмектесу үшін жаңа елдер, кеңесшілер қосылды, сонымен қатар елдердің өздері оқиғаларды (мысалы, басқа елдерге соғыс жариялау) жасауға мүмкіндік беретін жаңа "көп полюсті" деңгей және 2 ойыншыға арналған "ыстық орын" режимі енгізілді. 1992 жылы Кроуфорд ойын индустриясын тастап, көбірек интерактивті және көркемдік ойын жасауға бел буды. Көптеген сәтсіз әрекеттерден кейін бұл The Erasmatron түрінде пайда болды, кейін Storytron деген атпен қайта шығарылды. Екі жүйе де күрделі, интерактивті сюжеттер құру үшін қолданылды. Демонстрация ретінде Кроуфорд Storytron-ды Balance of Power: 21st Century ойынын жасау үшін пайдаланды. Бұл нұсқа 2001 жылдың 12 қыркүйегінде басталады және негізінен АҚШ-тың Азиямен және басқа да дамып келе жатқан елдермен қарым-қатынасын қамтиды. Ол сәтті болмады, Кроуфорд оны "сәтсіз" деп сипаттайды. Balance of Power ойыны бірнеше пошта арқылы ойналатын нұсқалардың негізі болды, олар қолмен басқарылды және интернет форумдарында жарияланған әрекеттерге негізделді. Ұзақ жылдар бойы қолданылып келе жатқан бір мысалы – .