Кіріспе

Француз драматургі және либретто жазушысы (1791–1861)

Огустен Эжен Скриб (oɡystɛ̃ øʒɛn skʁib; 24 желтоқсан 1791 – 20 ақпан 1861) – француз драматургі және либретто жазушысы. Ол «жақсы жасалған пьесалар» («pièces bien faites») жазуымен белгілі, бұл 100 жылдан астам уақыт бойы танымал театрдың маңызды тірегі болды, сонымен қатар көптеген сәтті гран-опералар мен опера-комиктердің либретто авторы болды. Орта таптық париждік отбасында дүниеге келген Скриб заңгер болуға тиіс болған, бірақ театрға қызығып, жасөспірім кезінде пьесалар жаза бастады. Драматург ретінде алғашқы жылдары сәттілік келмеді, бірақ 1815 жылдан бастап өркендеді. Көбінесе бір немесе бірнеше әріптестермен бірлесіп жұмыс істеп, жүздеген сахналық туындылар жасады. Ол халықты білім беруден гөрі көңіл көтеру үшін жазды. Оның көптеген пьесалары сюжеттің айқындығына және драмалық оқиғаларға назар аударатын, натурализмге, кейіпкерлердің тереңдігіне немесе интеллектуалды мазмұнына қарағанда формальды стильде жазылған. Осы себепті ол зиялылардың сыныптарына ұшырады, бірақ «жақсы жасалған пьеса» оның өлімінен кейін де Францияда және басқа елдердегі театрларда беделді болып қала берді. 1813 жылы Скриб алғашқы опералық либреттосын жазды. 1822 жылдан өмірінің соңына дейін композитор Даниэль Обермен тығыз байланыста болды, оған 39 либретто жазды немесе бірлесіп жазды, соның ішінде алғашқы француз гран-операсы – «La Muette de Portici» (1828). Оның екінші ең көп жұмыс істеген музыкалық серіктесі – Джакомо Мейербер, ол гран-операны одан әрі дамытып, француз музыкалық өмірінің маңызды бөлігіне айналдырды. Скрибпен жұмыс істеген басқа композиторлардың арасында Адольф Адам, Адриен Буальдье, Гаэтано Доницетти, Фроменталь Галеви, Жак Оффенбах және Джузеппе Верди бар. Скрибтің либреттолары бүгінгі күнге дейін әлемнің әртүрлі опера театрларында қойылады. Оның музыкалық емес пьесаларының көпшілігі 20 және 21 ғасырларда жиі қайта жаңғыртылмаса да, Франциядағы және басқа елдердегі драматургтердің келешек ұрпақтарына оның әсері терең және ұзақ болды.

Алғашқы жылдар

Скриб 1791 жылдың 24 желтоқсанында Парижде, Ле-Альдің жанындағы Сен-Дени көшесіндегі отбасылық үйде дүниеге келді. Оның әкесі жібек саудагері болған, бірақ бала кезінде қайтыс болды, бірақ әйелін жайлы жағдайда қалдырды. Скриб престижді Сен-Барб колледжінде білім алды, онда ол үздік оқушы болып, соңғы курста колледждің бағалы сыйлығын жеңіп алды және Франция академиясында лавр гүлшоғырымен салтанатты түрде марапатталды. Анасы оны заңгерлік мансапқа бағыттап, Париждегі белгілі заңгер Луи Фердинанд Боннеге оқуға жіберді. Скриб оқуда жауапкершілікпен болғанымен, театр үшін жазуды армандады. 1807 жылы анасы қайтыс болған соң, ол заңнан бас тартып, бұрынғы сыныптасы Жермен Делавинмен бірге театр өнеріне бет бұрды. Оның алғашқы туындысы – «Le Prétendu par hasard» атты бір актілік водевиль 1810 жылдың қаңтар айында «Théâtre des Variétés» театрында анонимді түрде қойылды, бірақ сәтсіздікке ұшырады. Делавин және басқалармен бірлесіп жазылған көптеген пьесалар одан кейін жарық көрді, бірақ келесі бес жыл бойы Скриб театрдан көп табыс таппады және мұрасына сүйенуге мәжбүр болды. Ол «Лес дервиш» (1811) және «Отель» (1812) пьесаларымен шағын жетістіктерге қол жеткізді, екеуі де Делавинмен бірге «Вадевиль театры» үшін жазылған. 1813 жылы ол үш мелодраманың біріншісін жазды, олардың үшіншісі «Les Frères invisibles» «Théâtre de la Porte Saint Martin» театрында жақсы қабылданды. Сол жылы ол Люк Генедің «La Chambre à coucher» комедиялық операсы үшін өзінің алғашқы опералық либреттосын жазды. Скрибтің алғашқы маңызды жетістігі 1815 жылы досы Шарль Делестр Пуарсонмен бірлесіп жазған «Une Nuit de la garde nationale» (Ұлттық гвардиядағы түні) комедиясымен келді. Келесі бес жыл ішінде Скриб драматург ретінде өзінің атымен немесе псевдонимдермен, көбінесе басқалармен бірлесіп жұмыс істеді.

Киноға бейімделу

Скриптің туындылары негізінде кем дегенде 30 фильм түсірілді, 1916 жылғы Филипс Смолли мен Лоис Вебер режиссерлік еткен "Портичидің соқыр қызы" фильмінен бастап, "Le Verre d'eau" туындысына негізделген "Судың бір шынысы" (1960) фильміне дейін.