Кіріспе

12 ғасырдағы фламанд ақсұлуы

Филипп I (1143 – 1 тамыз 1191), көбінесе Эльзастың Филиппі деп танылатын, 1168 жылдан 1191 жылға дейін Фландрия графы болды. Оның билігі тұсында Фландрия экономикалық өркендеуге ие болды. Ол екі крест жорығына қатысып, Киелі жерде аурудан көз жұмды.

Фландрия графы

Филип 1143 жылы Фландрия графы Тьерри мен Анжулық Сибилланың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның билеуі 1157 жылы, 14 жасында басталды, ол әкесі үшін регент және граф қызметін атқарды, әкесі 1156 жылы Екінші крест жорығына қатысып, содан кейін Иерусалим Корольдігіне оралған болатын. Ол Голландия графы Флорис III-ті жеңіп, оны Брюггеде тұтқынға алды, ол 1167 жылға дейін түрмеде отырды, содан кейін Зеландия аймағына Фландрияның үстемдігін мойындау үшін құн төленді. Мұрагерлік арқылы Филипп Фландрия үшін Ваасланд және Кватр-Метье аймақтарын қайтарып алды. 1159 жылы Филипп Вермандо графы Ральф I мен Аквитаниялық Петронилланың үлкен қызы Элизабетке үйленді. 1167 жылы оның жекжаттысы Ральф II тақтан бас тарғаннан кейін, Элизабет пен Филипп Вермандо графтығын мұраға алды. Бұл Фландрия билігін оңтүстікке қарай ықпалды етіп, солтүстік Франциядағы билік тепе-теңдігін өзгерту қаупін тудырды. Филипп Роберт д'Айрдің көмегімен даналықпен биледі, оның рөлі дерлік премьер-министрдің өкіліне теңесті. Олар тиімді әкімшілік жүйені құрды және Филиптің сыртқы қатынастары өте жақсы болды. Ол Франция королі Людовик VII мен Англия королі Генрих II, Генрих II мен Томас Бекет арасындағы дауларды реттеді, сондай-ақ өз қарындасы Маргареттің Эно графы Болдуин V-ке үйленуін ұйымдастырды. Филип пен Элизабеттің балалары болған жоқ. 1175 жылы Филипп Элизабеттің ізгіліксіздік жасағанын біліп, оның жақыны Вальтер де Фонтенді өлтіруге бұйрық берді. Содан кейін Филипп Франция королі Людовик VII-ден Вермандодағы жерлеріне толық бақылау алды. 1177 жылы Филипптің бауырлары Матфей мен Пётр Алсацкий де қайтыс болды, крест жорығына аттанбастан бұрын, ол Маргарет пен Болдуинды өзінің мұрагерлері деп тағайындады.

Филиптің бірінші крест жорығы

Киелі жерде Иерусалим патшасы Бальдуин IV Филипптің жоспарланған Мысырға шабуылға қатысуын күтті, осы мақсатта крестшілер Византия империясымен одақтасты. Филипп 1177 жылғы 2 тамызда Акраға келген кезде 150 галерадан тұратын Византия флоты күтіп тұрды. Бірақ Филипптің өзге жоспары болды. Ол Иерусалим патшасы Бальдуин IV-тің туысқандарының бірі, олардың атасы Фульк патша болды, оның бірінші некесінен туған қызы Анжулық Сибилла – Филипптің анасы. Бальдуин IV дертке шалдығып, баласыз болғандықтан, Филипке Иерусалим патшалығының регенттігін ұсынды, өйткені ол сол жердегі ең жақын ер адам туысы еді. Филипп бұл ұсыныстан да, патшалық әскеріне басшылық етуден де бас тартты, өзі тек қана саяхатшы ретінде келгенін айтты. Оның орнына Бальдуин Рейнальд де Шатильонды тағайындады, ал Филипп оған көмекші болады. Вильгельм Тирдің айтуынша, "осы жағдай осылай болғандықтан, граф соңында өзінің құпия ниетін ашты және барлық жоспарларын не үшін жасырғанын жасырмады". Ол өзінің вассалдарына өзінің туған інілері, Бальдуиннің қарындасы Сибилла мен жарты қарындасы Изабеллаға үйленуге мүмкіндік беруді көздеді. Сибилланың күйеуі Монферраттық Вильгельм жақында қайтыс болды, оны болашақ Бальдуин V-тің анасы қалдырды. Тирлік Вильгельм, осы даудың басты келіссөзшісі, графқа оны осы уақытта қайтадан үйлендірудің жөнсіз екенін айтты. Эрнульдің жылнамасына сәйкес, Филипптің регенттікке талап етуші Триполилік Раймонд III және Раймондтың қолдаушылары Ибелиндер де тоқтатып, принцессаларды өз отбасына үйлендіруді үміттенді. Ибелиннің Бальдуині графты жұрт алдында сөккен. Филипп қазан айында Иерусалимнен Антиохия княздығы үшін наурызға аттанды, Харимді сәтсіз қоршауға қатысты, содан кейін үйіне оралды. Ал Византияның Мысырға қарсы одағы тасталды. Қараша айында Бальдуин IV және Рейнальд Монгисар шайқасында Салахиддинді жеңді.

Франциямен соғыс

1179 жылы Филип Палестинадан қайтып келді, сол кезде ауру Луи VII оны өзінің жас ұлы Филипп II-нің қамқоршысы етіп тағайындады. Бір жылдан кейін Эльзас Филиппінің қорғанышы өзінің немере қызы Изабелла Хенаутты үйлендірді, Артуа графтығын және басқа фламанд аймақтарын қалыңдық ретінде ұсынды, бұл Бальдуин V-ті қатты ашуландырды. Луи VII қайтыс болғанда, Филипп II тәуелсіздігін көрсетуге кірісті. 1180 жылы соғыс басталды. Пикардия және Иль-де-Франс қирады. Патша Филип ашық шайқасқа түсуден бас тартып, басымдыққа ие болды. Бальдуин V, бастапқыда қайын інісімен одақтасып, 1184 жылы күйеу баласы Филипп патшаның атынан, қызының мүддесін қолдап араласты. Граф Филип пен Бальдуин арасындағы дауды король Филип көтермеледі, тіпті графпен келіссөздерде Бальдуинды өзінің өкілі етіп тағайындады. Филиптің әйелі Элизабет 1183 жылы қайтыс болды, бұл Филипп II патшаны Элизабеттің әпкесі Элеонора атынан Вермандо провинциясын басып алуға итермеледі. Филипп Португалияның бірінші королі Афонсо I-нің қызы Терезаға қайта үйленді. Филипп Терезаға бірнеше ірі фламанд қалаларын қамтитын күтім берді, бұл Бальдуин V-тің наразылығын тудырды. Францияның корольдік доменімен және Генуя графтығымен қоршалатынынан қорқып, Филипп 1186 жылдың 10 наурызында король Филипп II және граф Бальдуин V-пен бейбітшілік шартына қол қойды, Вермандоның корольге берілуін мойындады, бірақ өмірінің соңына дейін Вермандо графы атағын сақтап қалуға рұхсат етілді.

Филиптің екінші крест жорығы

1190 жылы Филипп екінші рет крест алып, бұрыннан Палестинаға барған фламанд жасақтарына қосылды. Акрыны қоршау кезінде ол крестонос лагерін басып өткен эпидемияға шалдығып, 1191 жылдың 1 тамызында қайтыс болды. Оның денесін жұбайы Тереза Фландрияға әкелді, ол оның болмаған уақытында регенттік қызметін атқарды. Филип Клерво аббаттығында жерленді. Тереза графтан мұрагер тудыра алмағандықтан, оның орнын әпкесі Маргарет I және күйеуі Бальдуин VIII иеленді. Филиптің Тьерри есімді заңды емес ұлы болды, ол Төртінші крест жорығына қатысып, Кипр Исаак Комненнің қызына үйленді.

Мұра

Филипп феодалдық әлемнің бір түрінің аяқталуын және Филипп патшаның іске асырған жаңа типтегі биліктің бастауын көрсетеді: Франция патшасы Фландрия графына билік еткен алғашқы рет осы болды. Қымбатқа түсетін соғысқа қарамастан, Фландрияның экономикалық өсуі тоқтамады, мұны граф Филипп бекіткен қалалық харталардың саны дәлелдейді. Оның билеу мерзімінің соңында графтық бұрын-соңды көрілмеген гүлдену дәуіріне енді. Филипп Крьетиан де Труаның соңғы романы – "Персевал, Грааль тарихы" жазылғанда оның демеушісі болған болуы мүмкін. Романның басында Критиен Филиппті "шектен тыс мақтаумен" құрметтейді (Roach, Frappier, Hilka және т.б.), оған "патша сарайында ең жақсы айтылған оқиға" деп аталатын кітапты бергені үшін алғыс айтады. Бұл жұмыс, Филипптің қайтысынан бұрын басталғаны анық, әлі де аяқталмайды.