Кіріспе

Лондондағы көпір, Англия. Уотерлоо көпірі (/w//ɔː//t//ə/'/l//uː/) – Лондон қаласында Темза өзенін кесіп өтетін автомобиль және жаяу жүргіншілерге арналған көпір. Бұл көпір 1815 жылы Ватерлоо шайқасында британдықтардың, голландтардың және пруссиялықтардың жеңісін еске салады. Өзеннің стратегиялық қисығында орналасқандықтан, көпірден батысқа қарай Вестминстер, Оңтүстік жағалау және Лондон көзі, ал шығысқа қарай Лондон қаласы мен Канари Уорфты көруге жақсы мүмкіндік бар.

Бірінші көпір

Бұл жердегі алғашқы көпірді 1809–10 жылдары Джон Ренни Strand Bridge компаниясы үшін жобалаған. Strand Bridge компаниясы көпірді жеке тұрғызып, одан өту үшін жол ақысын алуға құқылы болды. Алғашқыда «Странд көпірі» деп аталған көпір, Ватерлоо шайқасының жеңісінен кейін 1816 жылы (ашылмас бұрын) «Ватерлоо көпірі» деп қайта аталды. Көпір компаниясы да сол кезде «Ватерлоо көпірінің меншік иелері компаниясы» деп аталды. Көпір 1817 жылы жол ақысы алынатын көпір ретінде ашылды. Граниттен салынған көпірдің тоғыз аркасы болды, әрқайсысының аралығы 37 метрді құрады және олар қос дориялық тас бағаналармен бөлінген. Көпірдің жалпы ұзындығы 2456 фут (749 м) болды, оның ішінде жақындаулар – 1240 фут (378 м) тіреулер арасында, ал парапеттер арасындағы ені 42 фут (13 м) құрады. 1840 жылдары көпір өзін-өзі өлтіруге талпынғандар үшін танымал орынға айналды. 1841 жылы американдық тәуекелшіл Сэмюэл Гилберт Скотт көпірдегі платформадан арқанмен ілініп, қаза тапты. 1844 жылы Томас Худ «Қайғы көпірі» атты өлең жазды, ол жерде әйелдің өзін-өзі өлтіруі туралы айтылған. Көпір француз импрессионисі Клод Монедің 1900–1904 жылдар аралығында салған 41 туындысының сериясында, сондай-ақ ағылшын романтигі Джон Констеблдің картинасында бейнеленген, ол көпірдің ашылуын көрсетеді және Кембриджширдегі Англеси аббаттығында қойылған. Көпір 1878 жылы мемлекеттік меншікке алынып, Метрополитендік құрылыс кеңесінің басқаруына берілді, ол жол ақысын жойды. Майкл Фарадей 1832 жылы магнитогидродинамиканы қолданып, Жердің магнит өрісі арқылы ағып жатқан тұзды судың құлдырауынан көпірдің әр жағындағы потенциал айырмашылығын өлшеуге тырысты. 1884 жылдан бастап Реннидің көпір тіректерінде мәселелер анықталды, өзен ағынынан (Ескі Лондон көпірінің бұзылуынан кейін күшейген) олардың негіздері зақымданды. 1920 жылдарға қарай мәселелер ушықты, ал бесінші тіректегі шөгу бүкіл көпірдің жабылуына әкелді, содан кейін ауыр конструкциялық элементтер алынып, уақытша нығайту шаралары қолданылды. 1925 жылы қазіргі көпірдің үстіне уақытша болаттан жасалған қаңқа орнатылды, содан кейін оңтүстікке қарай бағытталған көліктер үшін оның жанына қойылды (пошта карточкасындағы суретте бұл көрінеді, сондай-ақ бесінші тіректің сол жағындағы шөгуді де көруге болады).

Екінші көпір

1930 жылдары Лондон округтік кеңесі көпірді бұзуға және оны сэр Джайлс Гилберт Скотт жобалаған жаңа құрылыммен алмастыруға шешім қабылдады. Инженерлер Эрнест Бактон мен Джон Куерел, «Рендел Палмер және Тритон» компаниясынан болды. Жоба Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтап қалды. Скотт өзінің инженер еместігін мойындады, ал оның жоспары – тротуарлардың астында темір бетонды балкалармен (суретте көрсетілген) жүзеге асыру, ал жолдың көлденең плиталармен сүйенуі қиындық тудырды. Өзеннің екі жағындағы аралықтар тіректері арқылы жалғасқан балкалармен қолдауға алынды, олар орталық аралықты және жағалаудағы қысқа кіріспе плиталарын ұстап тұру үшін ұштарынан созылып шықты. Балкалар пішіні «балкалардың мүмкіндігінше аркаларға ұқсауы» үшін жасалған. Төмендеудің алдын алу үшін әр тіректе құрылысты деңгейлеуге арналған бірнеше домкраттар орнатылды. Алайда, ол 1945 жылға дейін толыққанды аяқталған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыста неміс бомбалаушыларынан зақым көрген Темзадағы жалғыз көпір осы көпір. Құрылыс мердігері – «Питер Линд және компаниясы». Соғыс басталғанда, Көлік министрлігі көпір құрылысының ұлттық маңызы бар екенін жариялағанмен, ауыр жұмыстарды орындау үшін ер адамдардың жетіспеушілігі күрт сезілді. Соғыс басталғаннан көпір аяқталғанға дейін әйелдер құрылыс күшінің басым бөлігін құрады. Осының салдарынан жоба көп жылдар бойы «Әйелдер көпірі» деп аталды. Линд 1938 жылы Суррейдегі Сент-Джордж төбесінде салынған үйі – Хамстон үйінің асхана еденін жасау үшін ескі көпірден алынған қарағаш ағашын пайдаланды. 1978 жылдың 7 қыркүйегінде Ватерлоо көпірінде болгар диссиденті Георгий Марков болгар құпия полициясының агенттерімен, мүмкін, КГБ-нің көмегімен өлтірілді. Ол, ықтимал, қолшатырдан атылған улағы бар оқтан қаза тапты.

Бастапқы бөлшектерді қайта пайдалану

Алғашқы көпірдің гранит тастары кейіннен "Британдық әлемнің әртүрлі бөліктеріне, Британдық Ұлттар Достастығындағы тарихи байланыстарды нығайту мақсатында табыс етілді". Осындай екі тас Австралияның астанасы Канберрада орналасқан. Олар қаланың орталық бөлігіндегі Берли Гриффин көлінің екі маңызды өткелінің бірі – Комонвелл даңғылындағы көпірдің параллель аралығында тұр. Көпірден алынған тастар 1928 жылдан 1939 жылға дейін кемежайларда серуендеген, теңізшілермен, портовиктермен, портолық басқарма қызметкерлерімен және такси жүргізушілерімен дос болған Пэдди Саяхатшыға арналған Веллингтондағы ескерткішті салуға да қолданылды. 1945 жылы салынған ескерткіш Веллингтон мұражайының қарсысында, Куинс-Уорфта орналасқан. Онда Пэддидің қола мүсіні, су ішетін шүмек және иттерге арналған су ішетін ыдыстар бар. Тастың тағы бір бөлігі Веллингтон портының тарихи маңызы бар аймағы Клайд-Кей Маринаның жанында, Веллингтон қайық гавани паркіндегі күн сағатының астында орналасқан. 1930 жылдардың соңында жазушы Дорнфорд Йейтс өзінің француздық "Кокаде" үйінде пайдалану үшін бұрынғы көпірден бірнеше тас балласты жіберді, бірақ 1940 жылы Францияның құлауы бұл жобаны тоқтатты. Соғыстан кейін олар Родезияның Умтали қаласына (қазіргі Мутаре, Зимбабве) жаңа үйіне жеткізілді. Көпірден алынған ағаш Англси аббаттығының кітапханасында сөрелер мен қабырға панельдерін жасау үшін пайдаланылды. Көпір "Лондон терезесі" (1940) фильмінде көрсетілген. Майкл Редгрейв ойнаған кейіпкер көпір құрылысында жұмыс істейтін кран операторы. Аяқталмаған қайта құру жұмыстарының кадрларын көруге болады. Көпір Майкл Кейннің қатысуымен түсірілген "Альфи" (1966) фильмінің басы мен соңында пайда болады. Фильмнің соңғы сахнасында фильмнің басты кейіпкері көпірден өтеді, оның артынан басы бос ит келеді. Британдық The Kinks тобының "Waterloo Sunset" әні Лондонда өмір сүру және Уотерлоо көпірінен өмірді қадағалау туралы айтады. "Ұлы ойын" сериясының бір эпизоды, BBC телесериалы "Шерлок" көпірдің солтүстік жағында өтеді, онда Шерлоктың үйсіз ақпарат көздерінің желісі жиналады. Көпір 1996 жылы түсірілген "Трайнспоттинг" фильмінің соңғы сахнасында көрсетілген. Көпір әлі де ақы төленетін болған кезде және оның ақы жинаушысы Диккенстің "Толқынмен бірге" (1853) эссесінде суреттелген. Ол Mario Kart Tour және Mario Kart 8 Deluxe ойындарында Лондон Loop жарыс трассасының бөлігі ретінде де пайда болады.