Кіріспе

Броути қамалы – Шотландияның Данди қаласында, Тей өзенінің жағасында орналасқан тарихи қамал. Ол шамамен 1495 жылы салынған, бірақ бұл жер 1454 жылы Джордж Дуглас, Ангус графының 4-шісі, құрылыс салуға рұқсат алғанда бұрыннан нығайтылған болатын. Оның ұлы, Арчибальд Дуглас, Ангус графының 5-шісі, қамалды патшаға беруге мәжбүр болды. Қамалдың ортасын құрайтын төрт қабатты басты мұнараны Эндрю, Грей лордының 2-шісі салған, оған 1490 жылы қамал берілді.

Қиындық

16 ғасырдағы Қатысу соғысында қамал әскери қимылдарға тартылды. 1547 жылдың қыркүйегінде Пинки шайқасынан кейін, оның иесі, Фолистің лорды Грей қамалды ағылшыздарға сатты. Қамалдан келген хабаршы, Ринион (Ниниан) Кокберн, қамал тапсырылмас бұрын ағылшынның жоғарғы қолбасшысы Сомерсет герцогымен сөйлесіп, 4 фунт стерлинг сыйлық алды. Шотландиялық балықшы Генри Дурхам ағылшын зейнетақысымен, балық аулаудан түскен табысымен және импорт/экспорт лицензиясымен марапатталды. Кейін Дурхам ағылшын командиріне 138 фунт стерлинг қарыз берді. Сомерсетпен бірге келген ағылшын жазушысы Уильям Паттен қамалдың стратегиялық маңыздылығын атап өтті: "Тей өзенінің сағасында орналасқандықтан, алынса, Дунди, Перт (Сент-Джонс Тауы) және тағы да көптеген қалалар осы бекініске бағынады немесе өзенді пайдаланудан бас тартуға мәжбүр болады". Ескі қамалдың орны заманауи соғыс үшін тиімді болды, себебі жылдам өзен ағысы теңізден бомбалауды мүмкінсіз етті. Иеленгеннен кейін, ағылшын гарнизоны Браутиді нығайтып, қамалдың мүйісіне қарасты жағынан ор қазды. Эдвард Клинтон итальяндық инженер, Мастер Джон Россеттидің кеңесімен қайта нығайту жұмыстарын бастады және үш кемемен күзетілетін 100 сарбазды қалдырды. Уильям Брюс Ирлшалл ағылшыздардың Тей өзенінің оңтүстік жағында бекініс салады деп қорқыды. Гарнизонға бастаған – Нортумберленд герцогының інісі, сэр Эндрю Дадли, ол Дундиде Тиндальдің Киелі кітабын таратуды жоспарлаған. Эндрю Дадли 1547 жылдың қазанында: "әскерлерге келсек, мұндай әлсіз топ ешкімде болған емес, олар жеуге, ішуге және жалқаулыққа берілген", дегенмен, "үй жақсы тұр" деп жазды. Оның гарнизонында итальяндық және испандық сарбаздар болды, және ол Уилтонның Грейі оған шебер француз дәрігерін жібереді деп үміттенеді. Дунди қаласы гарнизонды қолдауға және Шотландия губернаторы, Регент Арранға қарсы тұруға келісті. Дунди констеблі Джон Скримджор, сот төрелері мен кеңес келісімге қол қойды, бірақ Дадлидің екі қарулы кемесінің қысымымен. Аргилл графы 1547 жылдың 22 қарашасында және 1548 жылдың қаңтарында 150 сарбазбен, сарбаз Дункан Дундастың басшылығымен қамалға шабуыл жасауға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Томас Уиндхам 1547 жылдың желтоқсанында тағы екі кеме алып келіп, Рождество күні Балмерино аббаттығын өртеп жіберді. 1548 жылдың 12 қаңтарында Бервиктен 100 оқпана, ұңғылар, оқ-дәрі сақтайтын қораптар, оқ құю қалыптары жеткізілді. Сэр Томас Палмер және итальяндық әскери инженер "Мастер Джон", Джованни ди Россетти, Браутидегі қару-жарақ шебері болды, және қамалдың жақын маңдағы төбеден көрініп тұрғанын ескеріп, бекіністі жақсарту жоспарларын жасады. 1548 жылдың ақпан айында Бервиктен 100 жұмысшы, сондай-ақ соққылы зеңбіректер, деми-кульверинге арналған оқтар, садақтар, шоттар, шыналар, кресет шамдары, кабельдер мен зәкірлер жіберілді. Палмер ақпан айында төбені нығайту жұмысына кірісті, сондай-ақ шіркеу мен салық жиналатын орынды бұзу арқылы Дундиде цитадель салу жоспарларын қарастырды. Эндрю Дадли 1548 жылдың наурыз айында қамал мұнарасында жаңа платформа (вероятно, артиллерия үшін) жасау үшін қорғасын күтті. Эндрю Дадлидің орнын Инчкольмдегі командир болған Джон Латтрелл басты. 1548 жылдың 11 мамырында Хэддингтондағы ағылшын командирі, Уилтонның Грейі, француз флотының күтілуіне байланысты Латтреллге қосымша жабдықтар күте алмайтынын жазды. Уилтонның Грейі оны маусым айында шотландтық өлтірушілерден сақтандырды, ал Сомерсет оны өзінің командасындағы неміс жалдамалыларын босатуды талап етті. Латтреллге біраз жеңілдік болды, себебі лорд Метвен шотландтық қарсы батареяның қаруларын 1548 жылдың 6 маусымында Хэддингтон қоршауында қайта орналастыру үшін алып кетті. Осы арада Латтреллге жақын жерде жаңа бекініс салуға бұйрық берілді. Қараша айында ол Сомерсетке осы жұмыстың барысы туралы жазды, шөптен жасалған қамалдың тұрақсыз екенін және нығайтылмағанын түсіндірді. Латрелл оның жауына қарудың қажеті жоқ екенін айтты, "себебі олар қолдарына түскендерді табады". 1548 жылдың желтоқсанында Фулистің лорды Грей Патрик Шотландия үкіметіне қарсы жасаған қастандықтары үшін жауап беруге шақырылды, француз командирлері оның өлім жазасына кесілуін талап еткенмен, ол ақырында регент Арранның бұйрығы бойынша кешірілді. 1549 жылдың ақпан айында Латтреллге Педро де Негро мен оның испандық сарбаздар тобы қосылды. Шілдеде Латрелл испандық сарбаздар әлі күнге дейін жалақы мен киім алмағанына шағымданды. Томас Уиндхам мен оның немере інісі Латтрелдің Форттағы қызметі 1549 жылдың қараша айында сұраққа тартылды, және Рэтленд графы олардың тартып алған кемелерінің заңды сыйлық екенін тексеруді қажет етті. 1549 жылдың Рождество күні Мэри Гиза Стирлинг қамалында қонақтарымен конференция өткізіп, олар Браутиді қоршау үшін көбірек француз зеңбіректерін әкелуге келісті. Бриггис Роберт Гамильтон "пионерлер" деп аталатын жұмысшыларды зеңбіректерге ор қазуға бағыттап берді. 12 ағылшын кемесі қоршаушыларды қолдау үшін келді, және француз бен шотландтар Браутиді қайта басып алуға 1550 жылдың 12 ақпанына дейін жете алмады. Мэри Гиза 1550 жылдың 6 ақпанындағы сәтті шабуылды Тей өзенінен көріп тұрды. Пол де Термес француз әскерлеріне басшылық етті, 240 адам жараланды және 50 адам қаза болды. Гарнизон алты күннен кейін, түн ортасында капитуляциялады. Джеймс Данробиннің Иткісі Латтреллді өз тұтқыны деп жариялады, және оның құжаттары тартып алынды. Оның 1000 шотланд фунты тұратын құны 1550 жылдың 16 мамырында Питтендрейх Джордж Дугластың ұлдары мен Семплдің шеберінің құнымен алмастырылды (олар Англияда тұтқында болған). (Джордж Дугластың ұлы кейіннен Шотландияны Регент Мортон ретінде басқарды). Латтрелл Дунди саудагері Роберт Крейгке қарызы болғаны үшін дереу қайта тұтқынға алынды, бірақ Регент Арран қыркүйекте саудагерге төледі, және Латтрелл үйіне қайтуға рұқсат алды.

Үш патшалық соғысы

1651 жылы Үш патшалық соғысы кезінде Монк генералы және оның парламенттік әскері қамалға қайта шабуыл жасады. Осы жолы роялистер күреспей қашып кетті. 1666 жылдан кейін Грей отбасы қамал сатқаннан бастап, ол бірте-бірте қирап дағды.

Әскери және қазіргі заманғы пайдалану

1846 жылы қамалды Эдинбург және Солтүстік теміржол компаниясы сатып алды, осы компанияның теміржол паромдарына жақын порт салу мақсатында. 1855 жылы қамалды Соғыс министрлігі Ресейден қорғану үшін пайдалану ниетімен сатып алды. 1860 жылы француз шапқындығының қаупі күшейгенде, Соғыс министрлігі осы орынды қайта жаңартуға және нығайтуға кірісті. Жаңа құрылыс Роберт Роуанд Андерсонның жобалары бойынша жүзеге асырылды. Басты ауланың қабырғалары қайта салынды, мұнараға жаңа қанаттар мен аулалар қосылды. Ауланың оңтүстік-шығыс жағына капонир салынды. Сонымен қатар, тоғыз ірі зеңбірек орнатуға арналған орындар да жасалды. Ауланың батыс жағында шағын қоршау да салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қамал батареясында екі 4,7 дюймдік жылдам атуға арналған зеңбірек орнатылды. 1886-1887 жылдары қамалдың шығыс жағында су асты кемелеріне мина қоюшыларға арналған полигон салынды. Төтенше жағдайда олар Тей сағасына миналар орнатып, жау кемелеріне зиян келтіруге тиіс болды. 1889-1891 жылдары батыс қоршаудағы мақалдағы журнал салынды, соның нәтижесінде зеңбірек орналасу орындары да кеңейтілді. Қамал 1932 жылға дейін, содан кейін 1939-1949 жылдар аралығында әскери мақсатта қолданылды. Қорғанысқа қатысты соңғы өзгеріс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басты мұнараның үстіне қорғаныс бекеті салынғанда жасалды. 1969 жылы қамал Дунди қалалық кеңесі басқаратын мұражай ретінде ашылды. Мұражайға кіру тегін, бірақ оған мүгедектерге жол жоқ. Тік спиральді баспалдақтары қарт адамдарға да қиындық туғызады. Бұл құрылыс ескерткіш ретінде тіркелген.