Кіріспе

411-435 жылдар аралығында Эдесса епископы, 5 ғасырдағы епископ Раббула (Рабула) 411 жылдан 435 жылдың тамыз айына дейін Эдесса епископы болды. Ол Теодор Мопсуэстий мен Несторийдің пікірлеріне қарсылығымен ерекшеленді. Бірақ оның ізбасары Ибас, Эдесса мектебінің басшысы, епископтықтың ресми ұстанымын өзгертіп жіберді. Раббуланы 6 ғасырдағы Раббула Ілтебісінің (Евангелиясының) әйгілі емес жазушысымен шатастыруға болмайды. Ол Шығыс православие шіркеуімен (желтоқсанның 20-сы) және Сирия православие шіркеуімен (желтоқсанның 17-19-ы, 8 тамызы және Пасхадан кейінгі үшінші сәрсенбі) құрметтеледі.

Ерте өмір

Ол Алеппоның оңтүстігіне қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан және епископтық орталығы болған ежелгі Халкис ад Беллум қаласының тумасы еді. Әкесі – пұтқа табынушы дін қызметкері болса, анасы – шын ниетпен христиан болғанмен, ол некеге тұрғанға дейін пұтқа табынушы болып қалды. Ауылдық иеліктеріне сапар барысында ол керемет айғақкер болды және Кеннехрин епискобы Евсевий мен Алеппо епискобы Акакийдің үйретуі мен ықпалы арқылы христиан дініне көшті.

Христиандық аскетизм

Ол өзінің қызу мінезінің бар күшімен христиандық аскетизмді қабылдады, барлық мүлкін сатып, әйелі мен туыстарынан айырылды. Біраз уақыт монастырда тұрды, содан кейін үлкен қиындықтарға толы жалғыз өмір сүре бастады. 411-412 жылдары Эдесса епискобы Диоген қайтыс болғаннан кейін, Раббула оның орнына сайланды және оған ұсынылған лауазымды ешқандай тартынбастан бірден қабылдады. Епископ ретінде Раббула ерекше энергиясымен, жеке өміріндегі үздіксіз аскетизммен, өз епархиясындағы барлық кедейлер мен қиын жағдайдағы адамдарға жасаған шарапатты көмегімен, өкіметі астындағы дін қызметкерлері мен монахтар арасындағы тәртіпті сақтауымен және барлық ерестіктермен, әсіресе Несторийдің ізбасарларының күшейіп келе жатқан мектебімен күресудегі қажырлылықпен ерекшеленді. Бір күні ол Константинопольге сапар шегіп, Теодосий II (сол кезде Несторийді қолдаған) және көпшілік алдында Несторийлік ілімді айыптаған уағыз айтты, оның бір бөлігі сирия тіліндегі нұсқасында сақталған. Раббула Александриялық Кириллмен достық қарым-қатынас орнатты, оның "De recta fide" трактатын сирия тіліне аударды. 24 жыл епископ қызметін атқарғаннан кейін, ол 435 жылдың тамыз айында қайтыс болды, оның орнын Ибас басты. Кейбір ғалымдар Раббуланың оң бейнесі толыққанды дұрыс емес деп санайды. Раббуланың өмірбаянына сәйкес, Эдесса епископы болардан бұрын, Раббула Евсевий атты тағы бір монахпен, болашақ Телла епископымен бірге Ливанға (Феникия Ливанensis) Баалбекке (Хелиополь) – соңғысынан саналатын, әлі де язычниктар бар аймаққа, оларды ашу арқылы шейіт болу үшін барды. Оны өлтіргенің орнына, қатты ұрып-сапқылады. Раббуланың өмірбаянында Раббуланың епископтық лауазымға ие болу тағдырымен сақталғаны айтылады.

Жазбалар

Раббуланың әдеби мұрасы көлемі жағынан шағын. Сирия әдебиеті тарихын зерттеушілер үшін оның ең маңыздылығы, Татианның "Диатессароны" төрт канондық Ізгі хабармен алмастыруға жасаған тырысы мен әрбір шіркеуде соңғысының бір данасын сақтауға бұйрық бергенінде болар. Бұл нұсқа Ұлыбритания мұражайының қолжазбасында сақталған. Овербекке сәйкес, ол Сирия тілінде "Жаңа өсиеттің" Пешитта деп аталатын нұсқасын (немесе қайта қарауын) жасаған. Раббуланың қатысы Филоксен нұсқасына жасалған алғашқы қадам болуы мүмкін. Ф.К. Буркитт одан да әрі барып, Раббуланың, кем дегенде, Ізгі хабарларға қатысты, шамамен 400 жылдары Антиохияда оқылған грек мәтінін пайдалана отырып, қазіргі Пешитта мәтінін аударуға белсенді көмектескен деген гипотезаны ұсынды. Алайда, содан бері Артур Вёбус Пешитта Раббуладан бұрын жасалғандығын дәлелдеді. Жақындағы зерттеулер Раббула дайындаған "Евангелион да Мефарреше" деп аталатын Ізгі хабар мәтінінің Пешитта емес, ескі Сирия тіліндегі Киртон палимпсестің мәтіні екенін көрсетті. Буркитт пен Льюис Куретон нұсқасын "Евангелион да Мефарреше" деп атау арқылы осыны ұсынған. Пешитта Раббуладан бұрын жазылғандықтан, бұл Раббуланың Пешиттадағы Ізгі хабар мәтінімен таныс болмағанын және грек тілінен Сирия тіліне жеке аударма жасағанын көрсетеді.

Құрмет

Католик немесе православие шіркеулерінің нақты литургиялық күнтізбесінде Раббуланың есімін кездестіре алмайсыз, бірақ IX-XII ғасырлардағы Синай тауындағы Киелі Екатерина монастырының грек тіліндегі Минеясында 20 желтоқсанда Эдессалық Раббуланың (†436) мерекесі тіркелген. Сириялық православие шіркеуі оның естелігін 17/19 желтоқсанда, 8 тамызда және Пасхадан кейінгі үшінші сәрсенбіде тойлайды.