Кіріспе

Эмиль Золаның 1883 жылғы "Герминаль" романы – Эмиль Золаның "Ругон-Маккар" жиырма томдық сериясының он үшінші романы. Көптеген жағдайларда Золаның шедеврі және француз әдебиетіндегі ең маңызды романдардың бірі саналатын бұл роман – 1860 жылдары Солтүстік Франциядағы көміршілер ереуілі туралы келісімсіз, қатал және шынайы оқиғаны баяндайды. Роман жүзден астам елде жарық көрген және аударылған. Одан бес фильм мен екі телеспектакль түсірілді. "Герминаль" 1884 жылдың сәуірінен 1885 жылдың қаңтарына дейін жазылды. Алғаш рет 1884 жылдың қарашасынан 1885 жылдың ақпанына дейін "Gil Blas" журналында бөлім-бөлім жарияланды, содан кейін 1885 жылдың наурызында кітап ретінде басылды. Романның атауы (ʒɛʁminal) француз Республикалық күнтізбесіндегі көктем айының атын білдіреді. "Germen" латын сөзі "тұқым" деген мағынаны береді; роман кеншілер арасында жақсы болашаққа деген үміттердің туындауын көрсетеді. Романның соңғы жолдарында былай делінген:
Адамдар шығып жатыр, қара, кек қайратты әскер, егістікте баяу өніп, болашақ ғасырдың егініне қарай өсіп, олардың өніп-өсуі жақын арада жерді жарып шығарар еді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның басты кейіпкері – Этьен Лантье, бұрын «L'Assommoir» (1877) романында көрінген. Алғашқыда Золаның «поездардағы кісі өлтіру» триллері «La Bête humaine» (1890) романының басты кейіпкері болуы жоспарланған, бірақ «Germinal» ромасына деген тым жағымды реакция оны басқаша шешім қабылдауға итермеледі. Жас жұмысшы Францияның солтүстігіндегі шалқап жатқан аймақтағы Монсу көмір шахта қаласына келіп, шахтер болып жұмыс істеп, күнкөрісін табуға тырысады. Бұрынғы жұмысынан, теміржолдан, жоғары лауазымдағы адамға шабуыл жасағаны үшін босатылған Этьен, тәжірибелі шахтер Махеумен достық қарым-қатынас жасайды. Махеу оған тұруға орын тауып, шахтада арбаларды итеру жұмысын қолына ұстатады. Этьен еңбекқор, идеалды көзқарастас адам ретінде бейнеленген, бірақ сонымен қатар тәжірибесіз жас жігіт. Золаның генетикалық теориялары орын алады, себебі Этьеннің Macquart әулетінен қанға сіңген ыстыққандық, импульсивтілік және ішімдікке немесе күшті құштарлыққа беріліп, ашуға толы қаһарға ұшырауға бейімділігі мұрагерлік екені болжанады. Зола өз теорияларын екінші планға ысырып қояды, нәтижесінде Этьеннің мотивациясы табиғирақ көрінеді. Ол социалистік принциптерді қабылдайды, жұмысшы табының қозғалысы туралы көптеген әдебиеттерді оқиды және Монсуға өмір сүру үшін келген орыс анархисі, саяси эмигрант Суваринмен, сондай-ақ паб иесі Рассенурмен араласады. Этьеннің социалистік саясатты қарапайым түсінуі және оның оған тигізетін ынталандыруы циклдің алғашқы романындағы көтерілісші Сильверді («La Fortune des Rougon», 1871) еске салады. Осы оқиғалардың арасында Этьен Махеудың қызы Кэтринге ғашық болады, ол да шахтада арбаларды итеріп жұмыс істейді. Ол Кэтрин мен оның қатыгез сүйіктісі Шавалдың арасындағы қарым-қатынасқа тартылады, ол Золаның кейінірек жарық көрген «La Terre» (1887) романындағы Бутео кейіпкерінің прототипі болып табылады. Шахтерлердің күрделі өмірі зор жағдай мен қанаушылыққа қарсы аясында өріледі, олардың жұмыс және тұрмыс жағдайлары роман бойына нашарлай береді. Соңында, шыдамдылық шегіне жеткен шахтерлер ереуілге шығуға шешім қабылдайды, ал Этьен, қазір қоғамдастықтың құрметке ие мүшесі және саяси идеалдарды ұстанатын адам ретінде танылған, қозғалыстың жетекшісіне айналады. Анархист Суварин зорлық-зомбылық әрекеттерін уағыздаған кезде, шахтерлер мен олардың отбасылары сақ болып, кедейліктері бұрынғыдан да апатты жағдайға түседі, осыдан кейін олар қатыгез тәртіпсіздікке ұшырайды. Оның зорлық-зомбылығы Золаның ашық тілімен сипатталған, сонымен қатар романисттің ең жақсы және ең әсерлі көпшілік көріністерін ұсынады. Тәртіпсіздікке шыққандар ақырында полиция мен әскермен бетпе-бет келеді, олар бүлікті зорлықпен және ұмытылмас оқиғамен басады. Көңілі қалған шахтерлер жұмысына оралып, Этьенді ереуілдің сәтсіздігі үшін кінәлайды. Содан кейін Суварин Монсу шахтасының бірінің кіреберіс шахтасын саботаждап, Этьенді, Кэтринді және Шавальды түбінде тұтқындап алады. Одан кейінгі драмалық оқиғалар мен құтқаруды ұзақ күту Золаның ең жақсы көріністерінің бірі болып табылады, ал роман драмалық аяқталады. Шавальды Этьен өлтіргеннен кейін, Кэтрин мен Этьен Кэтрин оның қолында қайтыс болғанға дейін, ақыры бір-біріне сүйіскен болады. Этьен ақырында құтқарылып, жұмыстан босатылады, бірақ ол Интернационал ұйымдастырушысы Плушартпен бірге Парижде өмір сүре береді.

Тарихи контекст

"Germinal" атауы француз революциялық күнтізбесінің жетінші көктем айынан алынған және өсіп-өну, жаңа өсім мен құнарлылық бейнелерін тудыруға арналған. Сондықтан Зола романды үмітпен аяқтайды, ал оның алғашқы жариялануынан бері өткен жылдарда әртүрлі социалистік және реформаторлық мақсаттарға шабыт берді: Күннің шағынында, жаңа өсімнің таңында ауыл әнмен шулап, іші қара және кекшіл ерлер әскерімен толған, оның саңылауларында баяу өсіп, алдағы егінге дайындықпен өсіп, бір күні пісіп-жетілуі жердің өзін жарып тастайтын болады. Зола қайтыс болған кезде роман оның даусыз шедеврі ретінде танылды. Оның жерлеу рәсіміне жұмысшылар жиналып, "Germinal! Germinal!" деп шулаған. Осыдан бері кітап жұмысшы табының мүдделерін білдіреді және бүгінге дейін француз кен қалаларының фольклорында ерекше орын алады. Зола әрқашан "Germinal" романымен мақтанған және оның дұрыстығын гипербола мен асыра сөздік (консерваторлардан) немесе жұмысшы табына қарсы жала жабу (социалистерден) айыптауларына қарсы қорғауға тырысқан. Оның зерттеулері әдетте мұқият болды, әсіресе 1884 жылы солтүстік француз кен қалаларына жасаған ұзақ сапарлары, мысалы, Анзиндегі шахтерлер ереуілінің салдарынан болған жағдайды тікелей көру немесе Денаиндегі көмір шахтасына түсу. Осы себепті шахта көріністері ерекше жанды және есте қаларлық. Том Вулф Золаның зерттеулерінен бір оқиғаны сипаттады: 1884 жылы Зола "Germinal" романы үшін материал жинау үшін Анзин шахтасына барды. Ол француз депутаттарының палатасының мүшесінің хатшысы болып көрінді, қалалық киімдерін, пальтосын, жоғары жағалы көйлегін және цилиндрлі шляпасын (маған себебін түсіндірмеймін) киіп, дәптер мен қаламмен шұңқырға түсті. Бір күні Зола мен оның жетекшілері жер астынан 150 метр тереңдікте болғанда, Зола үлкен жұмысшы атты, першеронды, көмірмен толтырылған сананы сүйреп келе жатқанын көрді. Зола: "Осы жануарды шахтаға қалай күнде кіргізесіздер?" - деп сұрады. Шахтерлер біраз уақытқа дейін оның әзілдеп айтқанын ойлады. Бірақ ол шындығын түсінгенде, біреуі: "Мырза Зола, сіз түсінбейсіз бе? Бұл ат бір рет, әлі бие болып, бізді осында түсіретін қаптарға сыйып тұрғанда осы жерге түседі. Ол осы жерде өседі. Ол бір-екі жылдан кейін жарық болмағандықтан соқыр болады. Ол көмірді тасымалдай алмайтынша сүйреп келеді, содан кейін осы жерде өледі, ал оның сүйектері осы жерде көміледі" деді. Зола осы аянды құжаттамалық дәптерінен "Germinal" романына көшіргенде, денеңіздегі түк тік тұрады. Ол, ешқандай күшейтуге мұқтаж болмай, аттың шахтерлердің өзі екенін түсінесіз, олар жер бетіне балалар ретінде түсіп, көмірді қазып, қазымайтын болғанша қазып, содан кейін көміледі, көбінесе тірідей. Алғашқы жарияланғанда сенсация тудырған бұл роман қазір Францияда да, халықаралық деңгейде де Золаның ең көп сатылатын романы болып табылады. Көптеген қазіргі аудармалар қазір басылып, кеңінен таралған.

Құрметтеулер

"Герминальдің балалары". (Герминальдың балалары). Авторы Каванна, суреттері Роберт Дойсно. "Хоэбеке" баспасы. Париж. 1993 жылы бельгиялық футбол клубы KFC Germinal Ekeren осы романның атымен аталып кетті. Disco Elysium (2019) – рольдік бейне ойын, онда портовый жұмысшылар қозғалысы мен олармен серіктес жеке компания арасындағы жанжал мен шешілмеген кісі өлтіру оқиғасы бейнеленген. Ойынды жасаған ZA/UM компаниясы "Герминаль" романын маңызды шабыт көзі деп атады. Бұл ойын 2019 жылғы BAFTA сыйлығын үздік сценарий, саундтрек және жаңадан шыққан компанияның үздік ойыны номинациялары бойынша жеңіп алды.