Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаштар туысы.
Genus of trees
Хикорий – Кария туысына жататын, шамамен 18 түрін қамтитын ағаштардың жалпы атауы.
Hickory is a common name for trees composing the genus Carya, which includes around 18 species.
Эволюциялық тарих
Карияға жататын ең көне қазбалар – Мексика мен Нью-Мексикодағы креда кезеңіне жататын тозаң дәндері. Қазба және молекулалық деректер Кария туысының миоцен кезеңінде әртараптанғанын көрсетеді. Қазіргі Кария түрлері алғаш рет 34 миллион жыл бұрын олигоцен қабаттарында пайда болды. Жақында табылған Кария жемісінің қазбалары, бұл туыстың ұзақ жылдар бойы Солтүстік Американың шығыс ландшафтының бір бөлігі болғаны туралы гипотезаны қуаттайды, алайда оның ареалы тарылып, Кария енді Роки тауларының батысында кездеспейді. Ертедегі гиккори жаңғақтарының қазбалары, пеканды қоспағанда, қазіргі түрлерге қарағанда қарапайым, жұқа қабықтарға ие болған, бұл ағаштардың кеміргіштерден тұқымды қорғау үшін біртіндеп дамығанын көрсетеді. Осы кезеңде туыс Солтүстік жарты шар бойынша тараған, бірақ 2 миллион жыл бұрын басталган плейстоцен мұз дәуірі оны Еуропадан жойды. Анатолияда бұл туыс тек ерте голоценде ғана жойылған сияқты, бұл адамның әрекетімен байланысты болуы мүмкін. Солтүстік Америкада да Карияның ареалы тарылып, ол Роки тауларының батысындағы континенттен толығымен жоғалып кетті. Қазба деректері Солтүстік Америкада Югландес тұқымдасының ең көп түрі кездесетінін көрсетеді, сондықтан бұл туыс сол жерде пайда болып, кейін Еуропа мен Азияға тараған болуы мүмкін.
The oldest fossils attributed to Carya are Cretaceous pollen grains from Mexico and New Mexico. Fossil and molecular data suggest the genus Carya may have diversified during the Miocene. Modern Carya first appear in Oligocene strata 34 million years ago. Recent discoveries of Carya fruit fossils further support the hypothesis that the genus has long been a member of Eastern North American landscapes, however its range has contracted and Carya is no longer extant west of the Rocky Mountains. Fossils of early hickory nuts show simpler, thinner shells than modern species with the exception of pecans, suggesting that the trees gradually developed defenses to rodent seed predation. During this time, the genus had a distribution across the Northern Hemisphere, but the Pleistocene Ice Age beginning 2 million years ago obliterated it from Europe. In Anatolia, the genus appears to have disappeared only in the early Holocene, probably related to human disturbance. The distribution of Carya in North America also contracted and it completely disappeared from the continent west of the Rocky Mountains. Since fossil records show North America as having the largest number of Juglandaceae species, it is likely that the genus originated there and later spread to Europe and Asia.
Жемістер
Кейбір жемістер жіктеуге шекаралық және қиын. Югландецтер тұқымдасына жататын гикори (Carya) және жаңғақ (Juglans) сыртқы қабық ішінде өседі; осы жемістер кейде нағыз ботаникалық жаңғақтар емес, друпа немесе друпа тәрізді жаңғақтар деп есептеледі. "Трима" – мұндай жаңғаққа ұқсас друпаларға арналған мамандық термин.
Some fruits are borderline and difficult to categorize. Hickory nuts (Carya) and walnuts (Juglans) in the Juglandaceae family grow within an outer husk; these fruits are sometimes considered to be drupes or drupaceous nuts, rather than true botanical nuts. "Tryma" is a specialized term for such nut like drupes.
Тамақ
Құрғатылған гикори жаңғағында 3% су, 18% көмірсулар, 13% ақуыз және 64% май бар (кесте). 100 граммдық (3,5 унция) өлшемде құрғатылған гикори жаңғағы 657 калорияға ие, сонымен қатар бірнеше В витаминдері мен диеталық минералдардың, әсіресе марганецтің бай көзі болып табылады – 220% Күнделікті қажеттілік мөлшері (кесте).
Dried hickory nuts are 3% water, 18% carbohydrates, 13% protein, and 64% fats (table). In a 100 gram (3.5 oz) reference amount, dried hickory nuts supply 657 calories, and are a rich source (20% or more of the Daily Value, DV) of several B vitamins and dietary minerals, especially manganese at 220% DV (table).
Қолданылуы
Хикори ағашы қатты, иілгіш, тығыз және соққыға төзімді. Хикориден мықтырақ және қаттырақ ағаштар бар, бірақ хикори ағашындағы мықтылық, беріктік, қаттылық және иілгіштіктің біріктірілген комбинациясы басқа коммерциялық ағаштарда кездеспейді. Ол құрал саптары, пикакс саптары, садақтар, дөңгелек спицалары, арбалар, барабан таяқшалары, лакросс таяқшаларының саптары, гольф клубының саптары (кейде оны гикори таяқшасы деп атайды, тіпті болаттан немесе графиттен жасалса да), шаңғының түбі, жаяу жүру таяқтары және жазалау үшін, құрметсіздік үшін (мысалы, жиде сияқты) қолданылады, әсіресе мектептерде және ата-аналар қолданатын гикори таяқшасы ретінде. Қайықтар көбінесе хикориден жасалады. Хикори ағашының осы қасиеті кейбір үндістердің тілдерінде із қалдырған: оджибве тілінде хикори mitigwaabaak деп аталады, ол mitigwaab "садақ" және аakw "қатты ағаш" сөздерінен құралған. Дәнді құрылымының ерекшелігіне байланысты, хикори басқа ағаштарға қарағанда ылғалды жақсы сіңіреді, сондықтан ылғалдың өзгеруіне байланысты қысқаруы, бүкілуі немесе ісінуі мүмкін. Бейсбол таяқшалары бұрын хикориден жасалған, бірақ қазір көбінесе күлден жасалады. Хикори шотланд шенти таяқшалары (каман деп те аталады) үшін таңдалған ағаш ретінде күлдің орнын басады. Хикори ертедегі ұшақтарды құрылыс жасау үшін кеңінен қолданылған. Хикори сондай-ақ пештер мен мангалдар үшін өте бағалы, өйткені оның тығыздығы мен жоғары энергиясы оны тиімді отынға айналдырады. Бұл қабықтың қабығымен араластырғанда сары бояу пигменті алынады. Күйдірілген хикори ағашының күлін дәстүрлі түрде сабын жасауға жарамды күшті сілті (поташ) алу үшін қолданған. Кейбір түрлерінің жаңғақтары жеуге жарамды, оларды чероки тайпасы канучи сорпасын жасау үшін пайдаланған, ал басқалары ащы болып, тек мал азығы ретінде қолданылады. Шыршалы және қабықты хикори, сондай-ақ пекан кейбір адамдардың пікірінше, ең жақсы жаңғақ ағаштары болып саналады. Пекан Солтүстік Америкаға тән ең маңызды жаңғақ ағашы. Филипс, Роджер. Солтүстік Америка және Еуропа ағаштары. Random House, Inc., Нью-Йорк. 1979 жыл.
Hickory wood is hard, stiff, dense and shock resistant. There are woods stronger than hickory and woods that are harder, but the combination of strength, toughness, hardness, and stiffness found in hickory wood is not found in any other commercial wood. It is used for tool handles, pickaxe handles, bows, wheel spokes, carts, drumsticks, lacrosse stick handles, golf club shafts (sometimes still called hickory stick, even though made of steel or graphite), the bottoms of skis, walking sticks, and for punitive use as a switch (like hazel), and especially as a cane like hickory stick in schools and use by parents. Paddles are often made from hickory. This property of hickory wood has left a trace in some Native American languages: in Ojibwe, hickory is called mitigwaabaak, a compound of mitigwaab "bow" and the final aakw "hardwood tree". Due to its grain structure, hickory is more susceptible to moisture absorption than other species of wood, and is therefore more prone to shrinkage, warping or swelling with changes in humidity. Baseball bats were formerly made of hickory, but are now more commonly made of ash. Hickory is replacing ash as the wood of choice for Scottish shinty sticks (also known as camans). Hickory was extensively used for the construction of early aircraft. Hickory is also highly prized for wood burning stoves and chimineas, as its density and high energy content make it an efficient fuel. When this bark was mixed with maple bark, it produced a yellow dye pigment. The ashes of burnt hickory wood were traditionally used to produce a strong lye (potash) fit for soapmaking. The nuts of some species are palatable and were used by Cherokee Indians in making Kanuchi soup, while others are bitter and only suitable for animal feed. Shagbark and shellbark hickory, along with pecan, are regarded by some as the finest nut trees. Pecans are the most important nut tree native to North America. Philips, Roger. Trees of North America and Europe. Random House, Inc., New York. , 1979.