Кіріспе
"Эгей Македониясы" термині – Солтүстік Грекиядағы Македония аймағын сипаттайтын термин. Қазіргі уақытта ол негізінен Солтүстік Македония Республикасында, соның ішінде Біртұтас Македония идеясының (ирредентизм) аясында қолданылады. Бұл термин Болгарияда да Грекия Македониясының жиі қолданылатын синонимі ретінде пайдаланылады, бірақ Солтүстік Македония Республикасындағыдай мағыналық тұрғыдан ауыртпалық жоқ. Грецияда бұл термин кеңінен таралмаған, себебі "Эгей" сөзі көбінесе Грекия аралдарына немесе Эгей теңізіне тікелей жағасы бар грек жағалау аймақтарына қатысты қолданылады. Грек Македониясының солтүстік Эгей теңізі бойында жағалауы болғанымен, аймақ негізінен биік таулармен және кең, шөптес жазықтармен ерекшеленеді, жағалауымен емес (Орталық Македонияның ең оңтүстік бөлігіндегі және жағажайларымен әйгілі Халкидики түбегінен басқа).
Aegean Macedonia (; Егейска Македония) is a term describing the region of Macedonia in Northern Greece. It is currently mainly used in the Republic of North Macedonia, including in the irredentist context of a United Macedonia. The term is also used in Bulgaria as the more common synonym for Greek Macedonia, without the connotations it has in the Republic of North Macedonia. The term has no circulation in Greece, since Aegean usually refers to the Greek islands or to strictly Greek coastal areas with direct access to the Aegean Sea. Although Greek Macedonia does have its coastline along the northern Aegean, the province is more than anything else dominated by its high mountain ranges and broad, grassy plains, rather than by its coastline (with the exception of the Chalkidiki peninsula, which is a popular holiday destination in the southernmost part of central Macedonia and noted for its beaches).
Терминнің шығу тегі
Терминнің пайда болу тарихы 1910-шы жылдарға дейін барып жетеді; оның алғашқы қолданылуының көп бөлігі болгар авторларының еңбектерінде кездеседі. 1940-жылдардың ортасынан бастап бұл термин Югославияда, ал әсіресе 1991 жылдан кейін Грекия Македониясын "Ұлы Македонияның" құрамына енгізуді көздеген тәуелсіз Солтүстік Македония Республикасында карталарда пайда бола бастады. Бұл қазіргі Еуропа шекараларын, соның ішінде Грекияның аталған аймақтағы егемендігін мойындамау ретінде қарастырылады. Грекия азамат соғысы кезінде грек үкіметі бұл терминді "жаңа термин" деп, оны Югославиядағы Жосип Броз Титоның жақында ғана енгізгенін айтты, бұл оның Грекия Македониясына қатысты Югославияның талап ету науқанының бір бөлігі деп саналды. Титоның Югослав Македониясындағы соғыс уәкілі Светозар Вукманович Темпо, Македония аймағының аймақтық атауларын ирредентистік мақсаттарда қолдануды насихаттағанмен белгілі. 1946 жылдың 26 тамызында Белградтағы "Борба" газеті "Эгей Македониясы" деген тақырыппен мақала жариялады, ол сондай-ақ Скопьедегі "Нова Македония" газетінде Грекияға қарсы Югославияның аумақтық талаптарын көрсететін картамен бірге жарық көрді. Бір айдан кейін, 22 қыркүйекте Македония Халық Республикасының премьер-министрі Димитар Влахов ("Нова Македония" газетіндегі сөйлеген сөзі, 26 қыркүйек 1946 ж.) "Біз ашық түрде Грекияның Эгей Македониясына ешқандай құқығы жоқ екенін жариялаймыз" деді. Влахов кейіннен 1947 жылдың маусым айында Белградта "Эгей Македониясының мәселелері" атты еңбегін жариялады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1950 жылға қарай «Эгей Македониясы» термині ресми түрде Скопьедегі македониялық қашқын тарапынан қабылданып, олар «Эгейдің дауысы» газетін шығара бастады; кейіннен ол диаспоралық қауымдастықтарда қолданылатын болды. Грекияда грек Македониясының славян тілінде сөйлейтін халқы славомакедониялықтар деп танылды. Аймақтың тумасы, бұрынғы қуғын-сүргінге ұшыраған коммунист, Ташкентте грек тілінен сабақ берген және жергілікті тарихшы Павлос Куфис «Флорина мен Касторияның фольклоры» (Laografika Florinas kai Kastorias) еңбегінде былай дейді: «1942 жылдың қыркүйек айында өткен жалпыгрек жиналысында ККЕ (Грекия Коммунистік партиясы) Грекиядағы этникалық азшылықтардың теңдігін мойындайтынын мәлімдеді. ККЕ славон тілді халықты славомакедониялықтардың этникалық азшылығы деп таныды. Бұл термин аймақ тұрғындарымен құпталып, жеңілдетумен қабылданды. Өйткені славомакедониялықтар = славяндар + македониялықтар. Терминнің бірінші бөлігі олардың тегін анықтап, оларды славян халықтарының үлкен отбасының құрамына енгізді».
“[During its Panhellenic Meeting in September 1942, the KKE mentioned that it recognises the equality of the ethnic minorities in Greece] the KKE (Communist Party of Greece) recognised that the Slavophone population was ethnic minority of Slavomacedonians]. This was a term, which the inhabitants of the region accepted with relief. [Because] Slavomacedonians = Slavs+Macedoninas. The first section of the term determined their origin and classified them in the great family of the Slavic peoples.”
«Эгей Македониясы» атауы бір жағынан Гомер заманынан бері гректермен (Эгей теңізімен) тарихи байланысы бар географиялық аймаққа сілтеме жасайды, бірақ жоғарыда айтылғандай, Солтүстік Македония Республикасында және одан тыс жерлерде Біртұтас Македонияны қолдайтын, аймақта тұратын халықтың тілегіне қайшы келетін ирредентистік ұйымдар тарапынан да қолданылып келеді. 1953 жылы жазған Лазар Мойсов гректердің «Эгей Македониясы» терминін қорлау деп санағанына таңырқағандай көрінеді және оны жиі қолданады, оның айтуынша, «Политис (Грекияның бұрынғы сыртқы істер министрі) тіпті «Эгей Македониясы» терминіне шабуыл жасау мүмкіндігін жібермеді, оны «коммунистік пропагандашылар жасаған» деп мәлімдеді». Қазіргі уақытта бұл термин кейбір ғалымдар тарапынан, көбінесе контекстке байланысты, Vardar Macedonia (Солтүстік Македония Республикасы орналасқан Македония аймағының бөлігін сипаттайды) және Pirin Macedonia (Болгарияның Благоевград облысы орналасқан Македония аймағының бөлігін сипаттайды) сияқты туысқан терминмен бірге қолданылады. Македония аймағының Албания мен Косовоға қарасты бөлігі көбінесе ескерілмейді. Бұл термин этникалық македониялықтар тарапынан жиі қолданылады және ирредентистік мағынаға ие.