Кіріспе

Геометриялық кеңістік, мұндағы нүктелер белгілі бір түпкілікті түрдегі алгебралық-геометриялық объектілерді көрсетеді. Математикада, әсіресе алгебралық геометрияда, модульдік кеңістік – нүктелері белгілі бір түпкілікті түрдегі алгебралық-геометриялық объектілерді немесе осындай объектілердің изоморфизм кластарын көрсететін геометриялық кеңістік (көбінесе схема немесе алгебралық стек). Мұндай кеңістіктер жиі жіктеу мәселелерін шешу үшін туындайды: егер қызықты объектілердің жиынтығын (мысалы, белгілі бір туыстың тегіс алгебралық қисықтарын) геометриялық кеңістік құрылымымен ұсынуға болатындығын көрсету мүмкін болса, онда осындай объектілерді нәтижедегі кеңістікте координаталар енгізу арқылы параметрлеуге болады. Осы контексте "модуль" термині "параметр" терминімен мағынасы бірдей қолданылады; модульдік кеңістіктер алғаш рет объектілер кеңістіктері емес, параметрлер кеңістіктері ретінде түсінілді. Модульдік кеңістіктердің бір түрі – формальды модульдер. Бернхард Риман "модуль" терминін алғаш рет 1857 жылы қолданды.

Мотивация

Модульдік кеңістіктер — геометриялық жіктеу мәселелерінің шешімдерінің кеңістіктері. Яғни, модульдік кеңістіктің нүктелері геометриялық мәселелердің шешімдеріне сәйкес келеді. Мұнда әртүрлі шешімдер изоморфты (яғни геометриялық тұрғыдан бірдей) болса, бірімен-бірі теңестіріледі. Модульдік кеңістіктерді проблеманың параметрлерінің әмбебап кеңістігі ретінде қарастыруға болады. Мысалы, Эвклид жазықтығында конгруенцияға дейін барлық шеңберлерді табу мәселесін қарастырайық. Кез келген шеңберді үш нүкте арқылы бірегей түрде сипаттауға болады, бірақ үш нүктенің көптеген жиынтығы бірдей шеңберді береді: сәйкестік көптен бірге. Дегенмен, шеңберлер олардың центрі мен радиусын беру арқылы бірегей түрде параметрленеді: бұл екі нақты параметр және бір оң нақты параметр. Біз тек «конгруенцияға дейін» шеңберлерге қызығушылық танытсақ, орталықтары әртүрлі, бірақ радиусы бірдей шеңберлерді теңестіреміз, сондықтан тек радиус қана қызығушылық тудыратын жиынтықты параметрлеу үшін жеткілікті. Сондықтан модульдік кеңістік — оң нақты сандар. Модульдік кеңістіктер көбінесе табиғи геометриялық және топологиялық құрылымдарға ие. Мысалы, шеңберлердің мысалында модульдік кеңістік тек абстрактілі жиын емес, сонымен қатар радиустардың айырмасының абсолюттік мәні екі шеңбердің «жақын» болуын анықтау үшін метриканы анықтайды. Модульдік кеңістіктердің геометриялық құрылымы геометриялық жіктеу мәселесінің екі шешімі «жақын» болғанда жергілікті түрде бізге хабар береді, бірақ әдетте модульдік кеңістіктерде күрделі жаһандық құрылым да болады. Мысалы, R2 жазықтығындағы бастау нүктесінен өтетін түзулер жиынтығын қалай сипаттауға болатынын қарастырайық. Біз осы отбасының әрбір L түзуіне оны бірегей түрде анықтайтын шаманы бергіміз келеді — модуль. Мұндай шаманың мысалы — 0 ≤ θ < π радианға тең оң бұрыш θ(L). Осылайша параметрленген түзулер жиынтығы P1(R) деп аталады және нақты проективті түзу деп аталады. R2 жазықтығындағы бастау нүктесінен өтетін түзулер жиынтығын топологиялық құрылым арқылы да сипаттауға болады. Атап айтқанда: бірлік шеңбер S1 ⊂ R2 қарастырылып, S1-дегі әрбір s нүктесі жиынтықтағы L(s) түзуін анықтайды (ол бастау нүктесі мен s нүктесін қосады). Дегенмен, бұл бейнелеу екіден бірге тең, сондықтан біз s ~ −s теңдігін енгізіп, P1(R) ≅ S1/~ аламыз, мұнда осы кеңістіктегі топология S1 → P1(R) квозиенттік бейнелеуі тудырған квозиенттік топология болып табылады. Осылайша, P1(R) кеңістігін R2 жазықтығындағы бастау нүктесінен өтетін түзулердің модульдік кеңістігі ретінде қарастырғанда, біз отбасы мүшелерінің (осы жағдайда түзулердің) 0 ≤ θ < π шегінде үздіксіз өзгеріп модульдеуінің мүмкіндіктерін түсіреміз.

Жобалау кеңістігі және Грасмандықтар

Pn нақты проекциялық кеңістік – Rn+1 түпнұсқасы арқылы өтетін түзулер кеңістігін параметрлейтін модульдік кеңістік. Сол сияқты, кешенді проекциялық кеңістік – Cn+1 түпнұсқасы арқылы өтетін барлық кешенді түзулердің кеңістігі. Көбінесе, F өрісіндегі V векторлық кеңістігінің Грассман кеңістігі G(k, V) – V-тің барлық k өлшемді сызықтық ішкі кеңістіктерінің модульдік кеңістігі болып табылады.

Жалпы кесінділер арқылы пайда болған өте кең желілік бундельдердің модульдері ретінде проекциялық кеңістік

Кез келген схеманың жалпы проективті кеңістікке енуі болғанда, ену сызық бумасы және бір уақытта жоғалып кетпейтін қималары арқылы беріледі. Яғни, берілген нүкте үшін, құрастырылымдар арқылы анықталатын сәйкес нүкте болады. Содан кейін, қималары бар екі сызық бумасы изоморфизм болғанда эквивалентті болады, мұндағы изоморфизм келесіні білдіреді. Бұл, байланысты модульдік функтор схеманы жиынға жібереді. Бұл тура екенін көрсетуді бірнеше таутологиялар арқылы жүзеге асыруға болады: кез келген проективті ену, глобальді түрде туындаған қималары бар будақты береді. Керісінше, глобальді түрде қималар арқылы туындаған кең сызық будағы жоғарыда көрсетілгендей енуді береді.

Chow сорты

Chow кеңістігі Chow(d,P3) – P3 проективті алгебралық кеңістігіндегі d дәрежелі қисықтарды параметрлейтін проективті алгебралық түрленуі. Ол келесідей құрылады. P3-де d дәрежелі қисық болсын, содан кейін осы қисық C-мен қиылысатын P3-дегі барлық түзулерді қарастырайық. Бұл G(2, 4) – P3-дегі түзулердің Грасманниан кеңістігіндегі DC d дәрежелі бөлгіші болады. C өзгергенде, C-ді DC-ге байланыстыру арқылы, Грасманниан кеңістігінің d дәрежелі бөлгіштері кеңістігінің ішкі жиыны ретінде d дәрежелі қисықтардың параметрлік кеңістігін аламыз: Chow(d,P3).

Гилберт схемасы

Хилберт схемасы Hilb(X) — модульдік схема. Hilb(X)-тің әрбір жабық нүктесі белгілі схема X-тің жабық кіші схемасына сәйкес келеді, және әрбір жабық кіші схема осындай нүктемен өкілдіктелді. Хилберт схемасының қарапайым мысалы — проективті кеңістіктің белгілі дәрежелі гипербеттерін параметрлейтін Хилберт схемасы. Бұл проективті шоғырмен берілген, әмбебап отбасысы мына түрде жазылады: , мұнда дәрежелі гомогенді полиномға байланысты проективті схема бар.

Анықтамалар

Модульді кеңістіктер деп аталатын бірнеше байланысты ұғым бар. Олардың әрқайсысы M кеңістігінің нүктелері геометриялық объектілерді қалай бейнелейтінін әртүрлі анықтайды.

Ұсақ модульді кеңістіктер

Бұл стандартты тұжырымдама. Егер бізде M кеңістігі болса, онда M кеңістігінің әрбір нүктесі m алгебралық-геометриялық объектіге Um сәйкес келсе, онда біз осы объектілерді M кеңістігінде таутлогиялық отбасы U ретінде құрастыра аламыз. (Мысалы, Грасмандық G(k, V) кез келген нүктедегі [L] ∊ G(k, V) талшығында жай ғана сызықтық кеңістік L ⊂ V болатын k ранктік шоғырды алып жүреді.) M кеңістігі U отбасының негізгі кеңістігі деп аталады. Егер кез келген негізгі кеңістік B-дегі алгебралық-геометриялық объектілер отбасы T, B → M бірегей бейнелеу арқылы U-дің кері тартылуы болса, онда мұндай отбасы универсалды деп айтамыз. Жақсы модульдік кеңістік – бұл универсалды отбасының негізі болып табылатын M кеңістігі. Нақтырақ айтқанда, егер бізде схемалардан жиынтарға дейінгі F функторы болса, ол B схемасына B негізіндегі барлық қолайлы объектілер отбасының жиынтығын сәйкес келтірсе, онда M кеңістігі F функторының жақсы модульдік кеңістігі болып табылады, егер M, F-ті өкілдікке асырса, яғни табиғи изоморфизм τ: F → Hom(−, M) болса, мұнда Hom(−, M) – нүктелер функторы. Бұл M кеңістігінде универсалды отбасы бар екенін білдіреді; бұл отбасы M кеңістігіндегі 1M ∊ Hom(M, M) сәйкестік бейнелеуіне сәйкес келеді.

Қиын модульді кеңістіктер

Жақсы модульді кеңістіктер қажет, бірақ олар әрқашан да болып қоймайды және оларды құру көбінесе қиынға соғады, сондықтан математиктер кейде әлсіз ұғымды, ірі модульді кеңістік идеясын қолданады. Егер τ: F → Hom(−, M) табиғи түрленуі болса және τ мұндай табиғи түрленулердің арасында әмбебап болса, онда M кеңістігі F функторы үшін ірі модульді кеңістік болып табылады. Нақтырақ айтқанда, M кеңістігі F үшін ірі модульді кеңістік болып табылады, егер кез келген T отбасы B негізінен φT: B → M бейнесін берсе және кез келген екі V және W объектісі (бір нүктедегі отбасы ретінде қарастырылса) V және W изоморфты болған жағдайда ғана M кеңістігіндегі бір нүктеге сәйкес келеді. Осылайша, M – отбасыларда пайда болатын әрбір объекті үшін нүктесі бар кеңістік және оның геометриясы объектілердің отбасыларда өзгеруінің мүмкін болатын жолдарын көрсетеді. Дегенмен, ірі модульді кеңістік міндетті түрде сәйкес объектілердің отбасын, тіпті әмбебап отбасын да қамтымайды. Басқаша айтқанда, жақсы модульді кеңістікте негізгі кеңістік M және әмбебап отбасы U → M болады, ал ірі модульді кеңістікте тек негізгі кеңістік M ғана болады.

Модульдер стектері

Көптеген геометриялық нысандар көптеген табиғи автоморфизмдермен жабдықталған. Бұл, әсіресе, нақты модульді кеңістіктің болуын мүмкін емес етеді (интуитивті түрде, идеясы мынада: егер L қандай да бір геометриялық объект болса, тривиалды отбасы L × [0,1] L × {0} мен L × {1} арасындағы тривиалды емес автоморфизм арқылы сәйкестендіру арқылы S1 шеңберіндегі бұрмаланған отбасыға айналуы мүмкін. Егер нақты модульді кеңістік X болса, S1 → X бейнесі тұрақты болмауы керек, бірақ тривиалдыққа сәйкес кез келген дұрыс ашық жиынтықта тұрақты болуы керек), бірақ кейде дөрекі модульді кеңістік алуға болады. Алайда, бұл тәсіл идеалды емес, себебі мұндай кеңістіктердің болуына кепілдік жоқ, олар бар болғанда жиі ерекше болады және олар жіктеме жасайтын кейбір тривиалды емес отбасылар туралы мәліметтерді жоғалтады. Күрделірек тәсіл – изоморфизмдерді есте сақтау арқылы жіктемені байыту. Нақтырақ айтқанда, кез келген B негізінде B-дегі отбасылардың категориясын қарастыруға болады, онда морфизмдер ретінде отбасылар арасындағы изоморфизмдер ғана қолданылады. Содан кейін, кез келген B кеңістігіне B үстіндегі отбасылардың тобын сәйкес келтіретін талшықты категорияны қарастырамыз. Модульдік мәселені сипаттау үшін осы топтағы фиброздық категорияларды қолдану Гротендикке (1960/61) жатады. Жалпы, оларды схемалармен немесе алгебралық кеңістіктермен бейнелеу мүмкін емес, бірақ көптеген жағдайларда олар алгебралық стек құрылымына ие. Алгебралық стектер және олардың модульдік мәселелерді талдау үшін қолданылуы Делинь-Мэмфорд (1969) еңбегінде белгілі бір туыстың қисықтарының (дөрекі) модульді кеңістігінің ирредукциялылығын дәлелдеу құралы ретінде пайда болды. Алгебралық стектердің тілі модульдік мәселені құрайтын талшықты категорияны «кеңістік» ретінде қарастырудың жүйелі тәсілін ұсынады, ал көптеген модульдік мәселелердің модульдік стегі сәйкес дөрекі модульді кеңістікке қарағанда жақсы қасиеттерге (мысалы, тегіс) ие.

Көгiрiстер модульдерi

Модульдік стек g туысының тегіс проективті қисықтарының отбасыларын, олардың изоморфизмдерімен бірге жіктейді. g > 1 болғанда, бұл стек тұрақты түйіндік қисықтарға (олардың изоморфизмдерімен бірге) сәйкес келетін жаңа "шекаралық" нүктелерді қосу арқылы тығыздатылуы мүмкін. Қисық, егер ол тек шекті автоморфизмдер тобына ие болса, тұрақты болады. Нәтижесінде пайда болған стек модульдік стектерде универсалды қисықтардың отбасыларын қамтиды. Сондай-ақ, тегіс немесе тұрақты қисықтардың изоморфизм кластарын көрсететін ірі модульдік кеңістіктерді анықтауға болады. Бұл ірі модульдік кеңістіктер модульдік стек ұғымы ойлап табылғанға дейін зерттелді. Шындығында, модульдік стек идеясын Делинье мен Мамфорд ірі модульдік кеңістіктердің проективтілігін дәлелдеу үшін ұсынды. Соңғы жылдары, қисықтардың стегі шын мәнінде негізгі объект екені анық болды. Жоғарыдағы екі стек те 3g−3 өлшеміне ие; сондықтан тұрақты түйіндік қисықты 3g−3 параметрлердің мәндерін таңдау арқылы толық анықтауға болады, егер g > 1 болса. Төменгі туыстарда, олардың санын алып тастау арқылы автоморфизмдердің тегіс отбасыларының болуын ескеру қажет. Гені нөлге тең болатын бір ғана күрделі қисық бар, ол Риман сферасы, ал оның изоморфизмдер тобы PGL(2). Сондықтан, өлшемі: dim(гені нөлдік қисықтар кеңістігі) − dim(автоморфизмдер тобы) = 0 − dim(PGL(2)) = −3. Сол сияқты, гені 1-ге тең болғанда, қисықтардың бір өлшемді кеңістігі бар, бірақ әрбір мұндай қисықта автоморфизмдердің бір өлшемді тобы бар. Сондықтан, стек 0 өлшеміне ие. Ірі модульдік кеңістіктердің өлшемі g > 1 болғанда стектердегідей 3g−3-ке тең, себебі g > 1 гені бар қисықтарда тек шекті топ болады, яғни автоморфизмдер тобының өлшемі 0-ге тең. Ақырында, гені нөлге тең болғанда, ірі модульдік кеңістіктің өлшемі 0-ге тең, ал гені 1-ге тең болғанда, ол 1-ге тең. Мәселені n белгіленген нүктесі бар g гендік түйіндік қисықтардың модульдік стегін қарастыру арқылы да кеңейтуге болады. Мұндай белгіленген қисықтар тұрақты деп есептеледі, егер белгіленген нүктелерді бекітетін қисық автоморфизмдерінің кіші тобы шекті болса. Нәтижесінде пайда болған жылтыраған (немесе тұрақты) g гендік қисықтардың n белгіленген нүктесі бар модульдік стектері (немесе) деп белгіленеді және 3g − 3 + n өлшеміне ие. Әсіресе қызығушылық тудыратын жағдай – бір белгіленген нүктесі бар 1 гендік қисықтардың модульдік стегі. Бұл эллиптік қисықтардың стегі және көп зерттелген модульдік формалардың табиғи орны, олар осы стектегі түйіндердің мероморфтық қималары болып табылады.

Түрлердің модулі

Жоғары өлшемдерде алгебралық сорттардың модульдерін құру және зерттеу қиынырақ. Мысалы, жоғарыда талқыланған эллиптік қисықтардың модульдік кеңістігінің жоғары өлшемді аналогы — Сигель модульдік сорты сияқты абельдік сорттардың модульдік кеңістігі. Бұл Сигель модульдік формалар теориясының негізгі мәселесі болып табылады. Сондай-ақ Шимура сорттарын қараңыз. Минималды модель бағдарламасынан туындаған әдістерді пайдалана отырып, Жанос Коллар және Николас Шепард Баррон жалпы типтегі сорттардың модульдік кеңістіктерін құрды, бұл кеңістіктер қазір KSB модульдік кеңістіктері деп белгілі. Дифференциалдық геометрия және бирационалдық геометрия әдістерін бірдей қолдану арқылы Fano сорттарының модульдік кеңістіктерін құру, K тұрақты сорттарының ерекше класына шектеу арқылы жүзеге асырылды. Бұл контексте Каучер Биркар дәлелдеген Fano сорттарының шектелуі туралы маңызды нәтижелер пайдаланылады, ол үшін ол 2018 жылы Филдс медалімен марапатталды. Калаби-Яу сорттарының модульдік кеңістіктерін құру маңызды ашық мәселе болып қалады, және тек K3 беттерінің немесе абельдік сорттардың модульдік кеңістіктері сияқты ерекше жағдайлар ғана толыққанды түсінілген.

Векторлық бундельдердің модульдері

Тағы бір маңызды модульдік мәселе – модульдік стек Vectn(X) геометриясын түсіну, яғни n қатарлы векторлық бундельдердің белгілі алгебралық түрлілік X-тегі (әртүрлі қосалқы стектерінің) геометриясын зерттеу. Бұл стек X бір өлшемді болғанда, әсіресе n бірге тең болғанда ең көп зерттелді. Бұл жағдайда, ірі модульдік кеңістік Пикард схемасы болып табылады, ол қисықтардың модульдік кеңістігі сияқты, стектер ойлап табылғанға дейін зерттелген. Бундельдердің қатары 1-ге тең және дәрежесі нөлге тең болғанда, ірі модульдік кеңістікті зерттеу Якобиан түрлілігін зерттеумен байланысты. Физика саласында векторлық бундельдердің модульдерінің саны және оған тығыз байланысты негізгі G бундельдерінің модульдерінің саны мәселелері өлшеу теориясында маңызды болып табылды.

Модуль кеңістігінің көлемі

Қарапайым геодезиялықтар және шекаралас Риманн беттерінің модульдік кеңістіктерінің Вейл-Петерсон көлемдері.

Модульді кеңістіктерді құру әдістері

Модульдік проблемалардың қазіргі заманғы тұжырымдамасы және модульдік кеңістіктердің модульдік функторлар (немесе, жалпы алғанда, группоидтардағы талшықты категориялар) және оларды бейнелейтін кеңістіктер (шамамен) Гротендикке (1960/61) қарыздар, онда ол күрделі аналитикалық геометриядағы Тейхмюллер кеңістіктерін мысал ретінде пайдалана отырып, жалпы шеңберді, тәсілдерді және негізгі проблемаларды сипаттады. Баяндамалар, әсіресе, қарастырылып отырған модульдік мәселені қатаңдату арқылы модульдік кеңістіктерді құрудың жалпы әдісін сипаттайды. Нақтырақ айтқанда, жіктелетін объектілердің тривиальді емес автоморфизмдерінің болуы жақсы модульдік кеңістікке ие болуды мүмкін емес етеді. Дегенмен, көбінесе бастапқы объектілерді қосымша деректермен бірге жіктеудің өзгертілген модульдік мәселесін қарастыруға болады, мұнда сәйкестік қосымша деректерді де сақтайтын жалғыз автоморфизм болып табылады. Қатаңдау деректерін дұрыс таңдағанда, өзгертілген модульдік мәселе T (жақсы) модульдік кеңістігіне ие болады, көбінесе бұл сәйкес Хилберт схемасының немесе Кот схемасының қосалқы схемасы ретінде сипатталады. Сонымен қатар, қатаңдау деректері алгебралық құрылым тобы G-мен негізгі бундельге сәйкес келетіндей таңдалады. Осылайша, G әрекеті бойынша кесінді алып, қатаңдалған мәселеден бастапқысына оралуға болады, ал модульдік кеңістікті құру мәселесі G әрекеті бойынша T-нің T/G кесіндісін (нақты мағынада) білдіретін схеманы табуға айналады. Соңғы мәселе, әдетте, шешімге ие болмайды; алайда, ол Дэвид Мамфордтың 1965 жылы әзірлеген геометриялық инварианттық теориясы (GIT) арқылы қарастырылады, ол қолайлы жағдайларда кесіндінің шын мәнінде бар екенін көрсетеді. Бұл қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін g > 2 туысы бар тегіс қисықтарды параметризациялау мәселесін қарастырайық. Тегіс қисық, d > 2g дәрежесіндегі толық сызықтық жүйемен бірге, проективті кеңістік Pd−g-нің жабық бір өлшемді кіші схемасына тең. Осылайша, тегіс қисықтар мен сызықтық жүйелердің модульдік кеңістігі (белгілі бір критерийлерді қанағаттандыратын) жеткілікті жоғары өлшемді проективті кеңістіктің Хилберт схемасына енуі мүмкін. Хилберт схемасындағы H локусы PGL(n) әрекетіне ие, ол сызықтық жүйенің элементтерін араластырады; осылайша, тегіс қисықтардың модульдік кеңістігі проективті жалпы сызықтық топпен H-ның кесіндісі ретінде қалпына келтіріледі. Тағы бір жалпы тәсіл негізінен Майкл Артинмен байланысты. Мұнда классификациялануға тиіс объектіден бастап оның деформация теориясын зерттеу қажет. Бұл бірінші кезекте шексіз кішкентай деформацияларды құрастыруды, содан кейін оларды формальды негіздегі объектіге біріктіру үшін пропредставляемость теоремаларын пайдалануды білдіреді. Содан кейін Гротендиктің формальды болу теоремасына жүгіну толық жергілікті сақина болып табылатын негіздегі қажетті объектіні береді. Бұл объектіні Артиннің теоремасы арқылы шекті түрде құрылған сақинада анықталған объектімен жуықтауға болады. Осы соңғы сақинаның спектрі қажетті модульдік кеңістіктегі координаттық диаграмманың түрін беру ретінде қарастырылады. Осы диаграммаларды жеткілікті мөлшерде біріктіру арқылы кеңістікті жабуға болады, бірақ спектрлердің бірігімінен модульдік кеңістікке дейінгі карта, әдетте, көптен бірге тең болады. Сондықтан, біз біріншісінде эквиваленттік қатынасты анықтаймыз; егер әрқайсысының үстіндегі объектілер изоморфты болса, екі нүкте эквивалентті болады. Бұл схеманы және эквиваленттік қатынасты береді, бұл әрқашан схема болмаса да, алгебралық кеңістікті (әдетте, алгебралық стек) анықтауға жеткілікті.

Физикадан

Модульдік кеңістік термині физикада кейде скалярлық өрістер жиынтығының вакуумдық күтілімдерінің модульдік кеңістігін немесе мүмкін болатын жолдардың (стрінгтердің) аяларын білдіру үшін қолданылады. Модульдік кеңістіктер сондай-ақ физикада топологиялық өріс теориясында кездеседі, онда әртүрлі алгебралық модульдік кеңістіктердің қиылысу сандарын есептеу үшін Фейнмандық жол интегралдары қолданылуы мүмкін.

Негізгі құжаттар

Мамфорд, Дэвид, Геометриялық инварианттар теориясы. Математиканың нәтижелері және оның шекаралық аймақтары, Neue Folge, 34-том. Springer Verlag, Берлин – Нью-Йорк, 1965. vi+145 б.
Мамфорд, Дэвид; Фогарти, Дж.; Кирван, Ф. Геометриялық инварианттар теориясы. Үшінші басылым. Математика және оның шекаралық аймақтары (2) (Математика және оған байланысты салалардағы нәтижелер (2)), 34. Springer Verlag, Берлин, 1994. xiv+292 б.

Басқа сілтемелер

Пападопулос, Афанасий, ред. (2007), Тейхмюллер теориясының анықтамалығы. I том, IRMA математика және теориялық физика бойынша дәрістер, 11, Еуропалық математикалық қоғам (EMS), Цюрих, , ,
Пападопулос, Афанасий, ред. (2009), Тейхмюллер теориясының анықтамалығы. II том, IRMA математика және теориялық физика бойынша дәрістер, 13, Еуропалық математикалық қоғам (EMS), Цюрих, , ,
Пападопулос, Афанасий, ред. (2012), Тейхмюллер теориясының анықтамалығы. III том, IRMA математика және теориялық физика бойынша дәрістер, 17, Еуропалық математикалық қоғам (EMS), Цюрих, .