Кіріспе

Римдегі итальян шіркеуі, осы атаумен басқа шіркеулер

Сан-Пьетро-ин-Винколи (sam ˈpjɛːtro iɱ ˈviŋkoli; Әулие Петрдің тізбектегісі) – Рим католик титулды шіркеуі және Италиядағы кіші базилика. Шіркеу Опиан төбесінде, Кавур метро станциясының жанында, Колизейден қысқа қашықтықта орналасқан. Бұл шіркеу Микеланджелоның Мұса мүсінімен, Папа Юлий II қабірінің бір бөлігімен әйгілі. Пио Лагидің қайтысынан кейін Дональд Вюрл 2010 жылы кардинал-священник атанды. Шіркеумен бұрын байланысты болған көршілес бұрынғы монастырьда Ла Сапиенца университетінің Инженерлік факультеті орналасқан. Таңқаларлығы, бұл академиялық мекеме де "San Pietro in Vincoli" деген атауды иеленеді.

Тарих

Евдоксиан базиликасы деп те аталады, ол 432–440 жылдары бұрынғы негіздерде қайта салынды. Бұл жерде Әулие Петір Иерусалимде тұтқындалғанда оны байлаған тізбектердің реликвиясы сақталған, бұл оқиға "Әулие Петірдің босатылуы" деп аталады. Императрица Евдоксия (Император Валентиан III-нің әйелі) оларды анасы Элия Евдокиядан сыйлық ретінде алған, ол тізбектерді Папа Лео I-ге табыс етті. Элия Евдокия 438–439 жылдары Иерусалим епискобы Ювеналдан тізбектерді сыйлық ретінде алған болуы мүмкін. Қазір тізбек базиликадағы бас алтарь астындағы реликвия сақтау қоймасында сақталады. 1894 жылдан бері тізбектің бір буыны Вермонт штатының Рутленд қаласындағы Санкт-Петер шіркеуінде сақталады. Әлемдегі көптеген шіркеулердің атауында "Ad Vincula" қосымшасы бар, ол базиликамен және реликвиямен байланысты. Осы контексте Әулие Петірдің екі рет түрмеге қамалуы қызығушылық тудырады. Аңыз бойынша, Лео Иерусалимдегі тізбекті Римдегі Мамертин түрмесіндегі Әулие Петірдің соңғы тұтқындалуымен салыстырғанда, екі тізбек керемет түрде бірігіп кетті. 439 жылы Сикст III-тің қадірлеген базилика бірнеше рет қайта жаңартылды, соның ішінде Папа Адриан I оны қалпына келтірді және XI ғасырда одан әрі жұмыстар жүргізілді. 1471 жылдан 1503 жылға дейін, Папа Юлий II сайланған кезде, Папа Сикст IV-нің туысы кардинал Делла Ровере ерекше қайта құру жұмыстарын жүзеге асырды. 1475 жылы Баччо Понтелли салған алдыңғы портик қосылды. Клостер (1493–1503) Джулиано да Сангаллоға жатқызылады. 1705 жылы сәулетші Франческо Фонтана басшылығымен шатыр төмендетілді, ал 1875 жылы тағы бір жөндеу жұмыстары жүргізілді.

Интерьер

Шіркеудің ішкі кеңістігінде бір кеме және екі қанатты галерея бар, олар ежелгі дори колонналарымен бөлінген. Галереялардың үсті жағы қиылыспен жабылған, ал кемеде 18 ғасырға тән күмбезді төбе орналасқан, оның ортасында Джованни Баттиста Пароди салған «Шынжырлардың Ғажабы» (1706) фрескасы бейнеленген. Бұл көріністе, тарихи оқиға емес, аңызға негізделген, Папа Александр мифтік Киелі Балбинаның мойынның ісігін, бір кезде Киелі Петрді байлаған тізбектермен тигізіп, емдейді. Микеланджелоның «Мұсасы» (1515 жылы аяқталған), бастапқыда Папа Юлий II-нің 47 мүсінен тұратын, жеке тұрған жерлеу монументінің бөлігі ретінде жоспарланған, бірақ бұл Della Rovere әулетінің шіркеуіндегі Папаның жерлеу монументі мен қабірінің орталық бөлігіне айналды. Мұса мүйіздерімен бейнеленген, бұл «Құдайдың нұры» дегенді білдіреді, себебі еврей тілінде «жарық сәулесі» және «мүйіз» сөздерінің жазылуы ұқсас. Мұндай иконографиялық символизм ертедегі қасиетті өнерде кең таралған, және суретші үшін мүйіздерді жарық сәулесінен бейнелеу оңайырақ. Басқа да өнер туындыларының арасында Герчиноның «Сент-Августин» және «Сент-Маргарет» атты екі картинасы, Доменичино салған кардинал Джироламо Агуккидің ескерткіші, сондай-ақ Санкт-Петердің босатылуын бейнелейтін сакристиялық фрескасы (1604) бар. Сол жақтағы бірінші капелладағы алтарьда Кристофоро Ронкаллидің салған «Жатаққа түсіру» суреті орналасқан. Кардинал Николай Куэстің (1464 жылы қайтыс болған) қабірі, рельефімен бірге, Андреа Брегноның еңбегі, онда Кардинал Николай Санкт-Петер алдында бейнеленген. Суретші және мүсінші Антонио дель Поллаюоло кіреберістің сол жағында жерленген. Ол Флоренциялық мүсінші, Капитолий қасқырының мүсініне Ромул мен Ремустың бейнелерін қосып, оны безендірген. Кіреберістегі портик ішінде канадалық суретші Тимоти Шмалцтың «Мен Жалаңаш болғанда» мүсіні орналасқан, ол Мәтін 25-ші тарауының бөлігі болып табылады және Мейірімділіктің Ерекше Жылдығына орай бүкіл Римде орнатылды. Кардинал Цинцио Альдобрадинидің қабір ескерткіші 1705-1707 жылдары ханзада Джованни Баттиста Памфили Альдобрадининің тапсырысымен, архитекторы Карло Франческо Бизаккеридің жобасы бойынша және Пьер Ле Грос кішінің путти мен қанатты қаңқа мүсіндерімен орнатылды. 1876 жылы археологтар 2 Макавейлер 7:41-де суреттелген жеті маккавейлік шейіттің қабірлерін тапты деп есептеген. Бірақ бұл адамдардың Иерусалимде өмірін қиған еврей шейіттері болғанына күмән тудырады. Олар жыл сайын 1 тамызда еске алынады, осы күні тізбектердің бірігуінің кереметі болған. Сол қанаттағы үшінші алтарьда VII ғасырға тән әулие Себастьянның мозаикасы сақталған. Бұл мозаика Солтүстік Италиядағы Павия қаласында болған оба эпидемиясымен байланысты. Себастьянның реликвиялары 680 жылғы обаның таралуын тоқтату үшін қалаға әкелінді, себебі Себастьян Ломбардияда туған деп саналды, және Павиядағы Сан-Пьетро-ин-Винколиде оның реликвияларына арнап алтарь салынды. Павия мен Рим арасындағы қарым-қатынастың нығаюын көрсете отырып, Себастьянға арналған ұқсас алтарь Римдегі сол аттас шіркеуде салынды, нәтижесінде екі аймақта да қасиеттіге бірдей құлшылық ету дәстүрі қалыптасты.