Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы ұлттық парк – Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының орталық-батысында орналасқан ұлттық парк. Ол 1953 жылдың қазанында құрылған және Жаңа Зеландияның ең биік тауы – Аораки / Кук тауының атымен аталады. Парк аумағы – және ол Оңтүстік Альп тауларының негізгі суайырығы бойымен Вестленд Тай Путини ұлттық паркімен шектеседі. Ұлттық парк аймақтың маңызды ландшафты мен өсімдіктерін қорғау мақсатымен 1885 жылға дейін құрылған қорықтардан тұрады. Парқтың 40% -ын мұздықтар жабады, оның ішінде округтің ең ірі мұздықтары – Хаупапа / Тасман мұздықтары бар. 1990 жылы парк Те Вахипоунаму әлемдік мұрасының тізіміне енгізілді. Паркті Консервация департаменті (DOC) аймақтағы мана whenua иесі болып табылатын Ngāi Tahu тайпасымен бірлесе басқарады. Соңғы мұз дәуірінің соңында парк территориясындағы көптеген мұздықтар Хукер және Тасман аңғарларын жүздеген метр мұзбен жапқан үлкен мұздықтың салалары болды. Бұл мұздық қазіргі Пукаки көлінің оңтүстік жағынан Аораки / Маунт Кук ұлттық паркіне дейін жеткен. Ол шегіну кезінде аңғарларды ойып, бүгінде ұлттық паркте көрінетін U пішіндес аңғарларды қалдырды. 1850 жылдардан бастап еуропалық саяхатшылар мен зерттеушілер Аораки / Маунт Кук тауының альпілік аймағына кірді. Ұлттық парктегі көптеген географиялық нысандар олардың құрметіне аталған. 1998 жылдың қазанында қабылданған Ngāi Tahu Claims Settlement Act заңы кейбір географиялық нысандардың бастапқы атауларын мойындап, ағылшын және маори тілдеріндегі екі атауды бекітті. Аораки / Маунт Кук ұлттық паркінде төрт жүзден астам өсімдік түрі өседі, оның ішінде жүзден астам түрлер кіргізілген. Паркте шамамен отыз бес түрлі құс бар, олардың ең танымалдары – сирек кездесетін қара шұңқыр және pīwauwau. Паркке кірудің жалғыз жолы – Твизел қаласынан басталып, Пукаки көлінің батыс жағалауымен Маунт Кук ауылына дейін созылатын 80 мемлекеттік тас жолы. Маунт Кук әуежайы – ұлттық парктің ішінде, Маунт Кук ауылының оңтүстік-шығысында орналасқан шағын аэродром. Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі танымал туристік орын. Мұнда көптеген жаяу серуендеу жолдары бар, ең танымалдарының бірі – Хукер аңғары жолы, оны толық аяқтауға шамамен үш сағат уақыт кетеді. Парк астрофотографтар мен жұлдызды аспанға сүйінші танушылар үшін де тартымды, себебі атмосферасы таза және жарық ластану деңгейі төмен. 2012 жылдың маусым айында Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі мен Маккензи алқабы Аораки Маккензи халықаралық қараңғы аспан қорығы деп жарияланды. Ұлттық парк көптеген фильмдерді түсіру үшін пайдаланылған.

Маорилердің ерте тарихы

Маори мифологиясында Аораки – Көк Әкесі Ракидің ұлдарының бірі. Аңыздың бір нұсқасында Аораки үш бауыры – Ракироа, Ракируа және Раракироамен бірге атасының жаңа әйелі Папатуанкуды көру үшін көктен каноэде түскен, бірақ вака (каноэ) құлап кеткен. Бауырлар құлаған каноэге мініп, Аораки / Кук тауы, Ракироа (Дампиер тауы), Ракируа (Тейшельман тауы) және Раракироа (Тасман тауы) тауларына айналған. Ал ваканың өзі Оңтүстік Альп таулары (Kā Tiritiri o te Moana) болған. "Аораки" – "Аоранги" дегенді білдіретін Нгаи Таху диалектісі. Ұлттық саябақта маорилердің тұрақты немесе уақытша қоныстарын растайтын деректер жоқ болғанымен, жақын орналасқан Маккензи алқабында және Пукаки көлінің оңтүстік жағалауындағы Пунатаху маусымдық азық-түлік жинау орнынан кейбір артефакттар мен өртенген өсімдіктердің іздері, мысалы, тотара табылды. Бұл көшпелі топтарға қатысты болуы мүмкін, олар бірнеше ай бойы моа аңдап немесе басқа топтармен шайқасып жүрген. Маорилер моа аңдауға және века, бақалар мен киоре сияқты азық-түлік жинауға көмектесу үшін тотара ормандарын өртеген, содан кейін поунаму іздеу үшін Батыс жағалауға бет бұрған. 1860 жылдары саяхатшы және геолог Джулиус фон Хаст Вестленд пен Кентерберидегі маорилермен көптеген әңгімелер жүргізіп, маорилер Ванака көлі маңындағы Хаст асуы мен Аораки / Маунт Кук ұлттық паркіне солтүстікке қарай Хокитика және Ракая өзендерін байланыстыратын асулар арасындағы негізгі бөліністі кесіп өтпегеніне берік сенімді болды. Мысалы, аңыз бойынша Раурека Батыс жағалаудан Браунинг асуы / Ноти Раурека арқылы Джеральдинге өтіп, онда Нгаи Таху халқымен кездескен. 1896 жылы альпинист Артур Харпер маорилердің таулардан қатты қорқып, аңғарларда төменгі жерлерде тұруды ұнатқанын жазды. Дегенмен, маорилер биік таулы аймақтардың ерекшеліктерін жақсы білген, мұз бен қардың түрлеріне арналған арнайы сөздерге ие болған.

Ұлттық парк ретінде құру

Альпілік ортаны қорғау жұмыстары ерте басталды. 1884 жылғы қарашада Парламент мүшесі Джеймс Саттерге жолданған петиция таратылды, онда Үкіметтен Аораки / Маунт Кук төңірегіндегі альпілік аймақты «өзінің сұлулығының жартысынан айырған аяусыз жоюдан» қорғауды сұрады. Петиция авторы мал жаю және өрт сөндіру шаралары аймақтың туған жерін және өсімдіктерін жойып жатыр деп алаңдады. Петиция авторы Мюллер мұздығының төменгі жағында жер сатып алып, Эрмитажды салып жатқан Фрэнк Хаддлстонды аймақты бақылау үшін рейнджер етіп тағайындауды ұсынды. 1885 жылғы қаңтарда Хукер және Мюллер аңғарлары Хукер мұздығының демалыс аймағы деп жарияланды. 1887 жылы Үкімет Мюллер аңғарының қосылысынан жоғары орналасқан Тасман алқабының 97 800 акр жерін тұрақты түрде сақтап қалды, ол Тасман демалыс аймағы немесе Тасман паркі деп аталды. 1890 жылы Хукер мұздығының демалыс аймағы кеңейтіліп, 38 000 акр Аоранги доменіне айналды. 1953 жылы Тасман паркі мен Аоранги домені Маунт Кук Ұлттық паркіне біріктірілді. Парк құрылған кезде Оңтүстік Альп тауларының, Мюллер, Хукер және Тасман мұздықтарының, сондай-ақ Аораки / Кук тауы мен Тасман тауының шығыс беткейлерінің бір бөлігін қамтыды. Паркті Қорғау департаменті мен Ngāi Tahu иви басқарады, олар жерге қатысты mana whenua мәртебесіне ие. Жаңа Зеландияның 20 шыңының ішінде, Аспиринг / Титита тауынан басқа барлығы парк шегінде орналасқан. Олардың ішінде Жаңа Зеландияның ең биік тауы – Аораки / Кук тауы бар. Басқа да көрнекті шыңдарға Тасман тауы, Хикс тауы, Сефтон тауы және Эли де Бомонт тауы жатады. Тасман, Хукер және Годли мұздықтарының аңғарлары – альпілік аймаққа кіруге арналған жалғыз жолдар.

Мұздықтар

13 000 жыл бұрын соңғы мұз дәуірі аяқталған кезде Мюллер мұздығы, Хукер мұздығы және Хаупапа / Тасман мұздығы – барлығы жүздеген метр мұз қабатымен бүкіл Хукер аңғары мен Тасман аңғарын қамтитын әлдеқайда үлкен мұздықтың салалары болды. Бұл мұздық ұзаққа созылып, қазіргі Пукаки көлінің оңтүстік жағынан өтті. Мұздықтың шегінуінен қалған мореналар аңғарларда көрініс береді. Парк аумағының 40% мұздықтармен жабылған, оның ішінде Аораки / Кук тауының шығысындағы Тасман аңғарындағы Тасман мұздығы Жаңа Зеландиядағы ең үлкен мұздық болып табылады. Жаңа Зеландиядағы ең ірі он екі мұздықтың сегізі Аораки / Маунт Кук ұлттық паркінде орналасқан: Тасман мұздығы, Хукер мұздығы, Мурчисон мұздығы және Мюллер мұздығы Аораки / Маунт Кук төңірегінде, ал солтүстікке қарай Годли мұздығы, Класен мұздығы, Грей мұздығы және Мод мұздығы жатыр. Бұл мұздықтардың барлығы соңғы онжылдықтардағы үздіксіз қысқарудың нәтижесінде пайда болған прогляциалдық көлдерде аяқталады. Тасман көлі мен Хукер көліне жаяу жолдармен оңай жете аласыз және олардың тек екеуі ғана ресми атауға ие. Тасман көлі – прогляциалдық көлдердің ең үлкені. Тасман көліндегі мұз таулары арасында қайықпен саяхаттау – танымал туристік әрекет.

Климат

Маунт Кук ауылында температура ең жоғары және ең төменгі шектемелер арасында өзгереді, және әдетте әрбір қосымша биіктік санағына шамамен төмендейді. Жауын-шашын да сол сияқты өзгермелі, ең құрғақ айларда шамамен жауын-шашын жауады, бірақ бір күнде және бір айдағы ең көп жауын-шашын мөлшері тіркелген. Жыл бойына шамамен 21 күн қар жауады. Парктегі ауа райы, әсіресе жоғары биіктікте, болжаусыз және жылдам өзгеріп тұруы мүмкін.

Геология

Оңтүстік Альп таулары геологиялық пластиналар шекарасының бойында орналасқан, оңтүстік-шығыстағы Тынық мұхиты пластинасы батысқа қарай жылжып, солтүстік-батысқа қарай жылжып жатқан Индо-Австралия пластинасымен соқтығысады. Аораки / Кук тауы Альпілік жарылымның ортасында орналасқан, бұл жарылым соңғы 900 жылда төрт рет тітіркенген. Соңғы 45 миллион жыл ішінде екі тектоникалық тақтаның соқтығысуы Тынық мұхиты пластинасындағы 25 км қалыңдықтағы тау жыныстарын көтеріп, Оңтүстік Альп тауларын қалыптастырды. Бұл процесс әлі де жалғасуда. Көтерілу соңғы 5 миллион жыл ішінде ең жылдам болды және таулар тектоникалық қысымның әсерінен бүгін де көтерілуде. Ұлттық саябақ аймағындағы көтерілу жылдық шамамен ... м құрайды. Шамамен ... м көтерілгенімен, бұл эрозиямен теңдесіп отыр. Қатты температура мен мол жауын-шашын жер бетіндегі тау жыныстарын бұзып, тік беткейлерде эрозияға алып келеді. 1991 жылдың желтоқсан айында 10 миллион текше метр қар мен тау жыныстары Аораки / Кук тауының шаңырағынан құлап, 10 метрлік биіктіктің жоғалуына себеп болды. Осы құлаудан кейін ашылған мұз қабатының екі онжылдық эрозиясы биіктікті тағы 30 м-ге төмендетіп, 3724 м-ге жеткізді, бұл Отаго университетінің 2013 жылғы қарашадағы альпинистік экспедициясынан алынған GPS деректерімен расталды. Оңтүстік Альпте екі негізгі тау жынысы кездеседі: тұнбалы құмтастар, грейвак және аргиллит, көбінесе Бас бөліністің шығысында; және метаморфты шисталар, көбінесе Бас бөліністің батысында. Альпілік жарылым бойындағы тау жыныстары күрделі қабаттарға бүгіліп, жарылып, қиылысқан. Ұлттық саябақтың тау жыныстарында өте сирек қазбалар табылған. Мальте Брун қатарының кейбір бөліктері қызыл аргиллитте табылған қазбаларға сүйеніп Перм кезеңіне жатқызылады.

Флора

Аораки / Маунт Кук ұлттық паркінде 400-ден астам өсімдік түрі табылады, оның ішінде 100-ден астам енгізілген өсімдік түрлері бар, мысалы, әдемі Расселл люпині, жабайы алмұрт, қар жидектері және жабайы қарағайлар. Паркке жақын аймақтардағы жергілікті орман шамамен 500 метрге дейін өседі, бірақ парктің көп бөлігі ағаштар шегінен жоғары биіктікте немесе Хукер аңғары мен Тасман аңғары сияқты мұздық алқаптарында орналасқан, онда аңғар төбелерінің тасты топырағы мен мореналық қабырғалары орман өсуіне жарамсыз. Сондықтан, паркте күміс шырша және тотара сияқты орман мен жергілікті бұталардың шағын ошақтары Хукер аңғарының оңтүстік жиегінде және Сили жотасының төменгі беткейлерінде ғана кездеседі. Парктің көп бөлігіндегі өсімдіктердің басым бөлігі альпілік өсімдіктерден тұрады. Аңғарлар арасындағы 500-1200 метр биіктікте, өсімдік жамылғысы негізінен қарлы жусанды даладан, сондай-ақ алтын сүңгі, ірі тау маргариткалары (тикуму) (Celmisia semicordata, Celmisia coriacea) және Кук тауының ранункулюсі (Ranunculus lyallii) – әлемдегі ең ірі жұпар гүлінен тұрады. Жергілікті өсімдіктерге жергілікті емес ағаштардан бастап, люпин, қызыл жусан және жергілікті емес шөптерге дейінгі енгізілген өсімдік түрлерінен қауіп төнеді. Бұл түрлер негізінен Тасман және Хукер аңғарларының төбелерінде шоғырланған, себебі олар парктің ең қолайлы бөліктері болып табылады. Жаз айларында Хукер аңғарында улы тұт өсімі гүлдейді. Туту – Нгаи Таху тайпасының қадірлі таогасы саналады.

Фауна

Паркте шамамен 35 түр құс бар, оның ішінде кеа, жалғыз альпілік тотық, Австралиялық Харриер (kāhu), күміс көз (tauhou), кішкентай бәсенді жейтін құс, Жаңа Зеландиялық соколы (kārearea) және пипит (pīhoihoi). Жаңа Зеландияда тұрақты тіршілік ететін жалғыз альпілік құс – сирек кездесетін жаңа зеландиялық тау құсы (pīwauwau). Мылтықшы (tītipounamu) және фантаил (pīwakawaka) сияқты кішкентай жәндік жегіштер төменгі орман мен бұтада, сонымен қатар кереру және морепорк (ruru) екі үлкен құсының аз санымен бірге өмір сүреді. Тау Кук ауылының жанындағы бұтада қарға, торғай және басқа енгізілген түрлер кездеседі. Әлемдегі ең сирек кездесетін су құсы – қара аяқ (kakī) негізінен Тасман алқабындағы тоқыма өзен төсегінде мекендейді. Еуропалық саяхатшы Юлиус фон Хаст 1862 жылы ұлттық паркте кака және пиопио көргенін хабарлады, бірақ пиопио кейін жойылып кетті. Паркте көптеген омыртқасыз жануарлар бар, оның ішінде ірі құмырсқалар, саранчалар, 223 түрге жететін көбелектер және 7 жергілікті бабочка. Қара альпілік вета, сондай-ақ Кук тауының блохасы деп те аталады, қар шебінен жоғары табылмайды. Зергерлік геккон паркте мекендейді, бірақ сирек көрінеді. Осы жануарлардың көптегені парктің флорасы мен фаунасына елеулі қауіп төндіреді.

Тахр

1904 жылы Бедфорд герцогы Жаңа Зеландияның туристік бөліміне бес гималайлық тахр сыйлады. Оңтүстік Кентербери акклиматизациялық қоғамы 1904 жылғы желтоқсанда Аораки / Маунт Кук ұлттық паркіндегі Губернатор Бушқа осы жануарларды жіберді. 1909 жылы сол аймаққа тағы сегіз тахр босатылды, олардың саны арта түсті. Тахрлар альпілік өсімдіктерге зиян келтіріп, топырақ эрозиясына себеп болады, сондықтан 1937 жылдан бері үкімет тахрлардың таралуын және олардың санын бақылауға тырысып келеді.

Шамұш

1907 жылы Австрия императоры Жаңа Зеландия үкіметіне сегіз шамуздан тұратын үйір сыйлады. Жануарлар Эрмитаж қонақ үйіне жақын Хукер аңғарында қорғалатын аң ретінде босатылды, және бірнеше жылдың ішінде олар көбейіп, Оңтүстік Альп тауларының барлық бойына тарады. 1930 жылдары шамуздар туған жердің өсімдіктерін жеп, жапырақтарды таптап, топырақты тығыздап, альпілік ортаға зиян келтіретіні анықталды. Оларға берілген қорғау алынып, бақылау шаралары енгізілді. Бүгінде Аораки / Маунт Кук ұлттық паркінде шамузды жыл бойы аңдауға болады.

Құрлықпен

Ұлттық саябаққа кіру Твизельден Пукаки көлінің батыс жағалауымен Эрмитажға дейінгі қиын жолмен басталған. Тас жол Маунт Кук ауылында аяқталады, ал одан Ақ Ат төбесіне дейін жалғасатын жол бар. Тасман көлінің жанындағы тұраққа, қысқа жаяу серуен жолының бастауына және Болл-Хат бағытына тартатын тағы бір шағын жол салынған. 1911 жылы Хукер аңғарында Хукер өзенінің үстінен жаяу өтетін аспалы көпір салынды, ол тауға шаруашылыққа оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді. Родольф Виглидің Маунт Кук мотор компаниясы 1906 жылы Фэрлидегі теміржол станциясынан Эрмитажға жолаушылар мен пошта тасымалдау үшін құрылған. Алғашқы автобустарда бес-тоғыз жолаушыға дейін сыйып, Фэрлиден Эрмитажға дейінгі сапар тамақ үзілісін қоспағанда шамамен жеті сағатқа созылған. Бұл қызмет 1989 жылға дейін Куинстаун мен Крайстчерчтен Маунт Кук ауылына келушілерді тасымалдайтын Маунт Кук Ландлайнс болып дамыды. 1989 жылы Маунт Кук Ландлайнс компаниясының жаңа иесі, Туризм Холдингс Лимитед автобус қызметтерін және Маунт Кук тауарлық маркасын жойды.

Әуе арқылы

1920 жылы Маунт Кук ауылына автобус қызметін табысты жүргізгеннен кейін Родольф Вигли Тимару мен Куинстауннан Маунт Кукқа рейстер ұйымдастыру идеясын ұсынды. 1920 жылдың мамыр айында сынақ ұшу өтті, ұшақ Аораки / Кук тауының үстінен айналып өтті, бірақ қонбады, алайда бұл идеядан ештеңе шықпады. Маунт Кук аймағындағы алғашқы қону 1934 жылдың 4 желтоқсанында болды. Эскадрилья басшысы Т. Уайт пен жолаушы Тимарудан Спартан ұшағымен ұшып, Маунт Кук ауылының оңтүстік-шығысындағы Бирч Хилл Флэтке қонды. Виглидің Маунт Кук туристік компаниясы Бёрч Хилл Флэтте Маунт Кук әуежайын салды. Әуежай 1936 жылдың 3 мамырында ашылды. Маунт Кук әуекомпаниясы 1961 жылы аймаққа жолаушылар рейстерін жүзеге асыра бастады. 2019 жылдың желтоқсанында Маунт Кук әуекомпаниясы Air New Zealand компаниясымен біріктіріліп, қызметін тоқтатты. Маунт Кук компаниясы шағын ұшақтар үшін жиналмалы шаңғыларды жасады, бұл шаңғышылар мен туристерге қарлы алаңдарға тікелей қол жеткізуге мүмкіндік берді. 1955 жылы жиналмалы шаңғыларды қолданып, алғашқы шаңғылы ұшу жасалды. Маунт Кук шаңғылы ұшақтары мен тікұшақтары қазір тәуелсіз компания болып, Тәсман мұздығына қону қызметін ұсынады. Тікұшақтар сонымен қатар аңшылар мен альпинистерге тауларға жол ашады. Ауылда 1960 жылы ашылған шағын мемлекеттік бастауыш мектеп бар, ол Жаңа Зеландиядағы ұлттық паркте орналасқан жалғыз мектеп болып табылады.

Эрмитаж қонақ үйі

1884 жылы Франк Хаддлстон Мулер мұздығына жақын жерде "Эрмитаж" деп аталатын тұруға арналған орын ашты, ол бұл аймаққа келетін альпинистер тобына қызмет ету үшін салынған еді. Кейіннен қонақ үй кеңейтілді, бірақ 1913 жылы екі су тасқынынан ауыр зақымдар алды. "Эрмитаж" жаңа, биік жерге қайта салынды және 1914 жылы қайта ашылды, бірақ ол ғимарат 1957 жылы өрттен толығымен қирады. Ол жылдам қайта құрылып, 1958 жылы есігін қайта ашты, содан бері туризмнің өсуіне байланысты бірнеше рет өзгертіліп, кеңейтілді.

Туризм

Ауылдағы келушілер орталығында аймақтың табиғи ортасы мен тарихы туралы ақпараттық көрмелер, сондай-ақ өнер туындылары жинағы бар. Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі 2019 жылы бір миллионнан астам туристі тартты, бұл 2016/2017 жылғы маусымда келген үш жүз тоқсан сегіз мың адамға қарағанда айтарлықтай артық. COVID-19 пандемиясынан кейін туризм күрт төмендеді. Парк күндізгі жаяу серуендерге, көрікті жерлерді тамашалауға, гелискиге, аң ауруға, каноэмен жүруге, альпинизмге, шаңғымен жүруге және треккингке танымал орын. Табиғатты қорғау департаменті, Ngāi Tahu-мен бірлесіп, парктегі барлық іс-шараларды, соның ішінде White Horse Hill кемпингтік алаңын басқарады. Ұлттық паркте демалыс үшін вертолеттер мен туристік ұшақтар рейстер жасайды. Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі, сонымен қатар, парктегі жарық ластануының аздығына байланысты астрофотографтар мен жұлдызды аспанға ғашықтарды қызықтырады. Маунт Кук ауылы бірнеше жаяу жолдардың бастапқы нүктесі болып табылады, мысалы, танымал Хукер аңғары жолы (барып-қайту) ұзаққа созылады және оны аяқтауға әдетте үш сағат уақыт кетеді. Пик маусымында күн сайын шамамен 1800-2000 адам Хукер аңғары жолынан өтеді. Сейли Тарнс парктегі тағы бір танымал жол. Ол Хукер аңғары жолынан қиынрақ, тік болғандықтан "Көкке апаратын баспалдақ" деп атайды. Кейбір жолдарда экскурсиялық турлар ұсынылады, ал туристер үшін Тасман көлінде қайықпен және каноэмен саяхаттаулар ұйымдастырылады. Паркте 15 паналау орны бар, олардың көпшілігі альпілік аймақта орналасқан. Паналау орны қарапайым баспанадан бастап жабдықталған паналау орнына дейін әртүрлі, ең жуығы – Мюллер паналауы, оған Маунт Кук ауылынан төрт сағатта жетуге болады. Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі – Альптен Океанға дейінгі велосипед жолының Оамаруға дейінгі бастапқы нүктесі. Велосипед жолы 2010 жылдан бастап Жаңа Зеландия велосипед жолдары жобасы аясында салынды. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, велосипед жолының бір бөлігі әлі де жалпы қолданыстағы жолдардан өтеді.

Тау-кен көтеру

Аораки / Маунт Кук аймағының шыңдары Жаңа Зеландия альпинистерін көптен бері қызықтырып келеді. 1882 жылы пастор Уильям Спотсвуд Грин Аораки / Кук тауына көтерілуге алғашқы елеулі әрекет жасады. Грин Лондондағы көрмеде Силидің таудың суреттерін көргеннен кейін, екі швейцариялық жетекшімен бірге Жаңа Зеландияға сапар шекті. Көтерілістен кейін оның құрметіне өткен кеште Грин тауларда паналау үйлері салынса, көтерілу оңайырақ болатынын айтты, себебі паналау үйлері баспанамен және азық-түлік сақтау орнымен қамтамасыз етіп, альпинистердің жүктемесін жеңілдететін еді. Ол сондай-ақ Жаңа Зеландияда Альпілік клуб құруды ұсынды, нәтижесінде 1891 жылы Жаңа Зеландия Альпинистік клубы құрылды. Бірнеше әрекеттен кейін, Аораки / Кук тауына алғашқы табысты көтерілу 1894 жылы Рождество күні Том Файф, Джек Кларк және Джордж Грэм жасады. 1910 жылы желтоқсанда Фреда Дю Фур Аораки / Кук тауына көтерілген алғашқы әйел атанды, ал 1913 жылы оның тобы Footstool және Mount Sefton тауларына алғашқы көтерілуді жасады. Бұл аймақ сэр Эдмунд Хиллари үшін жаттығу алаңы болды. Аораки / Маунт Кук массивіне альпинизм – қауіпті қызмет. 1982 жылы Марк Инглис пен оның серігі екі аптаға қар үңгірінде қамалып қалды. Басқа альпинистік бағыттарға Копланд асуы арқылы Аророкаехе жотасын және Балл асуы арқылы Маунт Кук жотасын басып өту кіреді. Хукер аңғарының қарсы бетінде, Оливье тауы 1939 жылы сэр Эдмунд Хилларидің алғашқы маңызды көтерілісі болды. Мюллер паналау үйіне дейін салынған жолдан кейін, ол қазір саябақтағы ең қолжетімді таулардың біріне айналды. Орташа деңгейдегі альпинистер үшін танымал таулардың бірі – Севастополь, Маунт Кук ауылына ең жақын тау. Биіктігі бойынша ол Кук ауылынан сәл жоғары, көтерілудің төменгі жартысы Қызыл Тарнс жолымен жалғасады. Севастополь Хукер және Тасман аңғарларын көруге мүмкіндік беретін сияқты бірнеше панорамалық көріністердің бірін ұсынады. Аораки / Маунт Кук ұлттық паркінде альпинистер мен аңшылардың пайдалануына арналған 15 тау паналау үйі бар. Олардың 12-сі Қорғау департаментінің басқаруында, екеуі Жаңа Зеландия Елікшілер қауымдастығына тиесілі, ал біреуі, Каролина паналау үйі, альпілік жетекшілік компаниясына жеке меншік. Тағы бір паналау үйі – "Қызыл бұғы паналау үйі" ұлттық парктің сыртында, іргелес Те Кахуи Каупека табиғат паркінде орналасқан. 1910 жылы салынған Хукер паналау үйі ұлттық парктегі ең көне паналау үйі болып табылады. Ол Хукер мұздығының шегінуіне байланысты үш рет жылжытылды, содан кейін 2021 жылы жаңа орынға қайта жиналғанға дейін бұзылып, қалпына келтірілді. Әлі де бастапқы орнында сақталған ең көне паналау үйі – 1917 жылы салынған Сефтон паналау үйі.

Халықаралық қараңғы аспан қорығы

2012 жылдың маусым айында Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі және Маккензи алқабын қамтитын аймақ DarkSky International ұйымымен Аораки Маккензи халықаралық қараңғы аспан қорығы деп жарияланды. 2012 жылы қорық тағайындалған кезде әлемдегі ең ірі және Оңтүстік жарты шардағы осындай типтегі жалғыз қорық болды. Қорықтағы түнгі аспанның жарықтығы 9-деңгейлі Бортель шкаласы бойынша 2-деңгейге бағаланады.

Басқару және сақтау

«Үздік сақиналар» трилогиясы үшін Аораки / Маунт Кук сияқты ұлттық саябақтарда кең ауқымды түсірілімдер жүргізілгеннен кейін, 2002 жылы өткен семинарда мұндай іс-әрекеттердің қоршаған ортаға тигізуі мүмкін әсері туралы алаңдаушылық білдірілді. 2018 жылы Табиғатты қорғау департаменті (DOC) келесі 10 жылда Аораки / Маунт Кук ұлттық паркінің жері, суы, флорасы және фаунасы, ұшақтары және келушілерін қалай басқаруға болатынын қарастыру үшін парктің басқару жоспарын әзірледі. Алайда, 2019 жылдың ақпан айында жоспарды қарау тоқтатылды, себебі Жоғарғы соттың Окленд іуіне (iwi) қатысты шешімінде DOC қорғау жерлерінде коммерциялық қызметке рұқсат бергенде Уайтанги шартын ескеруі керек екені айтылды. Жоғарғы сот «үшінші тараптарға концессия беру туралы шешімдерге концессия мүмкіндіктері Ngāi Tai-ның экономикалық мүддесі үшін сақталмауы керек пе және Ngāi Tai-ға артықшылықпен концессия берудің қандай да бір негізі бар ма?» деген сұрақтар қойылуы тиіс деп шешті. Табиғатты қорғау департаменті ауылдағы және альпілік павильондардағы адам қалдықтары мен қоқыстардың көбейіп бара жатқанына алаңдады, сондықтан келушілерді парктен шығарда өздерімен бірге қоқыстарын алып кетуге шақыру қажеттігін ұсынды. 1990 жылдары Аораки / Маунт Кук маңында тірі кеаның (қорғасынмен улануы) зерттеулерінде тексерілген 38 тірі кеаның барлығында қанда қорғасын табылды, оның 26-сы қауіпті деңгейде деп есептелді. 1991 және 1997 жылдар аралығында Масси университетіне жіберілген 15 өлген кеаның қосымша талдауынан тоғыз денеде өлімге себеп болатын қорғасын деңгейі анықталды. 2000 жылдары кеада қорғасын табылғаннан кейін Табиғатты қорғау департаменті Маунт Кук ауылындағы ғимараттардан қорғасынның барлық көздерін – мысалы, жалату және шеге басдарын алып тастауға тырысты. Кеаның қорғау қоры DOC қаржысымен осы жұмысты жалғастыруда.

Танымал мәдениетте

Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі көптеген фильмдердің түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды, оның ішінде «Мулан» (2020), «Вертикальді шек» (2000), «Сақиналардың иесі» фильмдер сериясы (2001–2003), «Нарния жылнамалары» фильмдер сериясы (2005–2010) және «Уақыт бүктемесі» (2018). «Жыңғырлардың иесі» фантастикалық оқиғалар фильмдер сериясындағы Гондордың астанасы Минас Тирит, шамамен Тау Кук ауылынан алыс жерде түсірілді. Жаңа Зеландияны алғашқы зерттеу жолын қайта жасайтын «First Crossings» реалити-шоуында Аораки / Маунт Кук ұлттық паркіне қатысты екі эпизод болды: 1894 жылы де ла Беше тауына жасалған алғашқы шағылысу туралы «Файф пен Грэм» және 1948 жылы Ла Перузедегі құтқару операциясы туралы «Оңтүстік Альптегі керемет».