Кіріспе
Мексика президенті 1917-1920 жылдар аралығында Хосе Венустиано Карранса де ла Гарса (benusˈtjano kaˈransa ðe la ˈɣaɾsa; 29 желтоқсан 1859 - 21 мамыр 1920) – Мексика революциясы кезінде 1917 жылдан 1920 жылға дейін Мексика президенті болған мексикалық жер иесі және саясаткер. Ол бұған дейін Мексиканың де-факто мемлекет басшысы болды, 1914 жылдан 1917 жылға дейін Конституционалист фракциясының Primer Jefe (lang es) және бұған дейін сенатор және Коахуила губернаторы болып қызмет етті. Ол 1917 жылғы Конституцияны әзірлеуде жетекші рөл атқарды және Мексиканың Бірінші дүниежүзілік соғыста бейтараптығын сақтады. Коахуилада белгілі жер иеленуші отбасында дүниеге келген ол Порфириато кезінде өзінің штатының сенаторы болды, оны президент және де-факто диктатор Порфирио Диас тағайындады. Диаздан алыстағаннан кейін, ол 1910 жылғы президенттік сайлау кезінде либерал Франсиско Мадероның Диазға қарсы күресін қолдады. Мадеро жалған сайлауда жеңіліп, түрмеге қамалды. Мадеро үкіметті құлатуға бұйрық беріп, Мексика революциясын туғызды, ал Диас 1911 жылы мамыр айында отставкаға кетті. Президент ретінде Мадеро Карранзаны Коахуила губернаторы етіп тағайындады. 1913 жылы ақпанда Мадеро қарсы революциялық Он қайғылы күн төңкерісі кезінде өлтірілгенде, Карранса Гуадалупа жоспарын, Мадероның узурпаторы генерал Викториано Хуертаны құлатудың саяси стратегиясын жасады. Карранса өзінің мемлекетіне және Мексикадағы одақтас солтүстік мемлекеттерге адал әскерилерді кәсіби армияға, Конституциялық армияға, Хуертаға қарсы тұру үшін ұйымдастырды. Конституционалистер Гуэртаның Федералды армиясын жеңіп, 1914 жылдың шілдесінде Гуэрта биліктен шығарылды. Карранса өзінің Гвадалупа жоспарында талап етілгендей, Мексиканың уақытша президенті атағын қабылдамады, өйткені бұл сайлау өткізілгеннен кейін конституциялық президенттікке үміткер болуына кедергі келтірмек еді. Оның үстіне, оның үкіметі осы кезеңде конституциялық емес, заңсыз мемлекетте болды, оған оның ең жақсы генералдары Альваро Обрегон мен Панчо Вилла Каррансаның ұлттық президенттікке қол жеткізуіне қарсы болды. Гуэрта жеңілгеннен кейін жеңімпаздар өз ара қақтығысқа түсті. Обрегон Каррансаға адал болып қалды. Алайда, Вилла онымен қарым-қатынасын үзіп, шаруалар көшбасшысы Эмилиано Запатамен бірікті. Сапата да, Вилла да Мексиканың оңтүстігінде және солтүстігінде шаруалар көтерілістерін көтермеледі. Обрегонның басшылығымен Конституциялық армия солтүстікте Вилланы жеңілдетті және Морелос штатында Сапата мен оның шаруалар армиясының партизандық шабуылына қарсы тұрды. Каррансаның позициясы саяси және әскери жағынан Мексика қаласында билікті алуға жеткілікті болды, ақыр соңында АҚШ-тан танылды. Сапата мен Вилланың әскерлері Каррансаға қарсы тұру үшін өз үкіметін құрды. Шаруалар арасында танымалдылыққа қарсы тұру үшін Карранса мен оның одақтастары өздерінің көптеген талаптарын, әсіресе жер реформасы мен еңбек құқықтарын 1917 жылғы Мексика Конституциясына енгізді, бұл конституциялық құқықтар шатыры астында әлеуметтік құқықтарға кепілдік берген әлемдегі алғашқы конституция болды. Осы жаңа конституция бойынша Карранса сол жылы президент болып сайланды. Революционерлер 1917 жылы дайындаған және ратификациялаған конституция Мексика мемлекетінің елеулі жер реформасын жүргізуге және еңбекшілердің құқықтарын мойындауға, сондай-ақ Католик шіркеуінің билігі мен ықпалын шектеуге мүмкіндік берді. Алайда, консервативті либерал және мексикалық ұлтшыл Карранса билікке келгеннен кейін бұл реформаларды жүзеге асырмады. Оның орнына, ол саяси қарсыластарын жою арқылы ішкі қауіпсіздікке назар аударуды бастады. Конституционалистер жаңа үкіметті жер мен әскери зейнетақыға айырбастау үшін Вилламен келіссөздер жүргізді, ал Карранса 1919 жылы Запатаны өлтіруді бұйырды. 1920 жылы өзі жеңе алмаған сайлауда Карранса Мексика президенті ретінде мүлдем белгісіз, азаматтық саясаткер Игнасио Бонильясты таңбалауға тырысты. Соноралық революциялық генералдар Альваро Обрегон, Плутарко Элиас Каллес және Адольфо де ла Хуерта, олар айтарлықтай билік иелері болды, Агуа Приета жоспарына сәйкес Каррансаға қарсы көтерілді. Карранса Мехикодан мыңдаған жақтастарымен және Мексика қазынасының алтынымен бірге Веракрус қаласында бәсекелес үкімет құруға ұмтылып қашып кетті, бірақ 1920 жылы ол өлтірілді. Оның үлесі Мексиканың тарихи естелігінде бастапқыда мойындалмаған, өйткені оны қарсыластары құлатты. Оның басшылығын саяси тұрақтандыруға тырысқаны және Хуертаның диктатурасын құлатқаны үшін мақтағандар болды. Алайда, конституцияның әлеуметтік және жер реформаларын күшпен жүзеге асырмағаны үшін оны кейбіреулер сынады. Карранса Мексика қаласындағы Революция ескерткішінде басқа да көрнекті революциялық көшбасшылармен бірге жерленген.
José Venustiano Carranza de la Garza (benusˈtjano kaˈransa ðe la ˈɣaɾsa; 29 December 1859 – 21 May 1920) was a Mexican land owner and politician who served as President of Mexico from 1917 until his assassination in 1920, during the Mexican Revolution. He was previously Mexico's de facto head of state as Primer Jefe (lang es) of the Constitutionalist faction from 1914 to 1917, and previously served as a senator and governor for Coahuila. He played the leading role in drafting the Constitution of 1917 and maintained Mexican neutrality in World War I. Born in Coahuila to a prominent landowning family, he served as a senator for his state during the Porfiriato, appointed by President and de facto dictator Porfirio Díaz. After becoming alienated from Díaz, he supported the Liberal Francisco Madero's challenge to Díaz during the 1910 presidential election. Madero was defeated in a sham election and imprisoned. Madero ordered an overthrow of the government, sparking the Mexican Revolution, and Díaz resigned in May 1911. As president, Madero appointed Carranza as the governor of Coahuila. When Madero was murdered during the counter revolutionary Ten Tragic Days coup in February 1913, Carranza drew up the Plan of Guadalupe, a political strategy to oust Madero's usurper, General Victoriano Huerta. Carranza organized militias loyal to his state and allied northern states in Mexico into a professional army, the Constitutional Army, to oppose Huerta. The Constitutionalists defeated Huerta's Federal Army and Huerta was ousted in July 1914. Carranza did not assume the title of provisional president of Mexico, as called for in his Plan of Guadalupe, since it would have prevented his running for constitutional president once elections were held. Furthermore his government in this period was in a pre constitutional, extralegal state, to which both his best generals, Álvaro Obregón and Pancho Villa, objected to Carranza's seizure of the national presidency. Following Huerta's defeat, the victors began conflict amongst themselves. Obregón remained loyal to Carranza. However, Villa broke with him, aligning with peasant leader Emiliano Zapata. Both Zapata and Villa encouraged peasant rebellions in the south and north of Mexico respectively. The Constitutionalist Army under Obregón militarily defeated Villa in the north, and fought guerrilla attacks from Zapata and his peasant army in Morelos. Carranza's position was secure enough politically and militarily to take power in Mexico City, eventually receiving recognition from the United States. The armies of Zapata and Villa formed their own government, the Conventionalists, to oppose Carranza. In order to counter their popularity among the peasantry, Carranza and his allies incorporated many of their demands especially around land reform and labor rights into the Mexican Constitution of 1917, which was the world's first constitution to guarantee social rights under the umbrella of constitutional rights. Under this new constitution Carranza was elected president that same year. The constitution that the revolutionaries drafted and ratified in 1917 now empowered the Mexican state to embark on significant land reform and recognized labor's rights, and curtail the power and influence of the Catholic Church. However, Carranza, a conservative liberal, and Mexican nationalist, did not implement these reforms once he assumed office. Instead he began focusing on internal security by eliminating his political rivals. The Constitutionalists negotiated with Villa to accept the new government in exchange for land and a military pension and Carranza ordered Zapata's assassination in 1919. In the 1920 election, in which he could not succeed himself, Carranza attempted to impose a virtually unknown, civilian politician, Ignacio Bonillas, as president of Mexico. Sonoran revolutionary generals Álvaro Obregón, Plutarco Elías Calles, and Adolfo de la Huerta, who held significant power, rose up against Carranza under the Plan of Agua Prieta. Carranza fled Mexico City, along with thousands of his supporters and with gold of the Mexican treasury, aiming to set up a rival government in Veracruz but he was assassinated in 1920. His contributions were not initially acknowledged in Mexico's historical memory, since he was overthrown by his rivals. Historical evaluations of his leadership have fluctuated as he has been praised for attempting to bring political stability to Mexico and toppling the dictatorship of Huerta. However, he is criticized by some for not enforcing the constitution's social and land reforms. Carranza is buried alongside other prominent revolutionary leaders at the Monument to the Revolution in Mexico City.
Ерте өмір және білім, 18591887
Хосе Венестиано Карранса де ла Гарза 1859 жылы Коауила штатындағы Куатро-Сиенегас қаласында, баск тілінде сөйлейтін, мал шаруашылығымен айналысатын, жақсы жағдайлы отбасында дүниеге келді. Орта ғасырларда оның ата-бабалары Кастилия патшалары үшін мұсылман күштерімен күрескен. Отбасы Мексика отарлық кезеңінде Коауилаға қоныс аударған, олардың арасында дін қызметкерлері, архиепископтар және епископ болған. Мексикаға француз интервенциясы кезінде (1861–1867), Мексика монархияға айналғанда, Хесус Карранса президент Бенито Хуареске қолдауын көрсетуін жалғастырды және француз басқыншыларына қарсы мексикалық қорғаушылар қатарына қосылып, полковник атанды. Ол Бенито Хуарес үшін Коауила штатындағы негізгі байланыс адамы болды. Екеуінің арасында тығыз қарым-қатынас болды, Карранса Хуарес үкіметі елден қуылған кезде оған қаржылай көмек көрсетті. Француздарды қуғаннан кейін Хуарес Каррансаны жермен сыйлады, ол Коауила штатындағы оның байлығының бастауы болды. Содан кейін олардың екі қызы дүниеге келді.
Саясаттануға кіріспе, 18871909
Каранза Коахуиланың танымал және жақсы байланыстағы отбасының білімді мүшесі болғандықтан, саясатқа кіруге мүмкіндігі болды. 1887 жылы, 28 жасында, ол Куатро-Сиенегастың муниципалды президенті болып сайланды, онда білім беруді жақсарту мақсатында реформалар жасауды бастады. Карранса Бенито Хуареске табынған либерал болып қалды, ал Диас оған қарсы сәтсіз көтеріліс ұйымдастырды. Осы кезеңде Карранса Диас билігінің күшейе түскен авторитарлық сипатына көңілі тоймады. 1893 жылы 300 коахуилалық шаруа Порфирио Диас қолдаушысы Хосе Мария Гарса Галанның Коахуила губернаторы болып қайта сайлануына қарсы тұру үшін қарулы қарсылық ұйымдастырды. Венестиано Карранса және оның інісі Эмилио осы көтеріліске қатысты. Көтеріліс Диасқа Карранзалардың штаттағы ықпалын мойындауға мәжбүр етті. 1893 жылғы оқиғалар Каррансаға Бернардо Рейес сияқты жоғары лауазымды тұлғалармен байланыс орнатуға мүмкіндік берді. 1910 жылғы президенттік сайлау алдынан Бернардо Рейес үміткерлердің бірі болды. Диас бастапқыда Крильманмен сұхбатта президенттікке қайта сайланбайтынын мәлімдеді, бірақ кейін ойын өзгертті. Рейес өзін күшті үміткер ретінде көрсеткендіктен, Карранзаның Рейеспен байланысы Диас Коахуила губернаторы лауазымына Карранзаны қолдамауына себеп болды. Диас Рейесті елден қуды, ал Карранса Диасқа қарсы шыққан бай жер иесі Франсиско I. Мадеромен қарым-қатынас жасады.
Франсиско Мадероның жақтасы, 1909-1911
Карранса 1910 жылғы Франсиско Мадероның Анти Ресайлау қозғалысын қызығушылықпен қадағалап отырды. Мадеро АҚШ-қа қашқаннан және Диас президенттікке қайта сайланғаннан кейін Карранса Мадероға қосылу үшін Мехикоға сапар шекті. Мадеро Карранзаны Коауиланың уақытша губернаторы етіп тағайындады. Мадеро осы кезде жариялаған Сан-Луис-Потоси жоспары 1910 жылдың 20 қарашасында басталатын революцияға шақырды. Мадеро Карранзаны Коауила, Нуэво-Леон және Тамаулипас штаттарындағы революцияның бас қолбасшысы етіп тағайындады. Карранса осы штаттарда көтеріліс ұйымдастыра алмады, бұл Мадероның жақтастарының кейбіреулерін Карранса әлі де Бернардо Рейеске адал деген болжамға итермеледі. Паскуал Ороско мен Панчо Вилла бастаған революционерлер Сиудад-Хуарес қаласында Федералдық армияға қарсы шешуші жеңіске жеткеннен кейін Карранса Сиудад-Хуареске сапар шекті. Мадеро 1911 жылдың 3 мамырында Карранзаны өзінің соғыс министрі етіп тағайындады, бірақ Карранса Мадероның көтерілісіне көп үлес қоспады. Ол жұмыс орнында қауіпсіздікті қамтамасыз ету, кен орындарындағы апаттардың алдын алу, компания дүкендеріндегі зәбірленушілік тәжірибелерді тоқтату, коммерциялық монополияларды тарату, алкоголизммен күресу, құмар ойындар мен жезөкшелікті шектеу үшін ережелер енгізді. Сондай-ақ ол білім беруге ірі инвестициялар жасады, оны қоғамның дамуының кілті деп есептеді. Карранса Мадероның Уэльс-Хуарес келісіміне уақытша президенттікке қол қоюына қарсы болды. Мадеро қазан айындағы сайлаудан кейін президент болып сайланғаннан кейін Карранса Мадероны президент ретінде әлсіз және тиімсіз деп сынады. Мадеро өз кезегінде Карранзаны қаскөйлік және авторитарлықпен айыптады. Карранса Мадероға қарсы көтеріліс болатынына сенді, сондықтан ол басқа либерал губернаторлармен одақ құрды: Сан-Луис-Потоси губернаторы Пабло Гонсалес Гарса, Агуаскалиентес губернаторы Альберто Фуэнтес Давила және Чиуауа губернаторы Абрахам Гонсалес. 1913 жылдың ақпанында Рейес, Викториано Уэрта және Порфирио Диасқа туысқан Феликс Диас, АҚШ елшісі Генри Лейн Уилсонның қолдауымен, Ла Десена Трагика (Он қайғылы күн) кезінде астанадағы шайқаста Мадероны құлатып жіберді, бұл Карранзаны таң қалдырмады. Рейес Мексикадағы шайқаста қаза тапты. Өзінің ұстазының қазасынан кейін Карранса өзінің келесі қадамдарына сенімді болмады. Карранса төңкерістен кейін бірден Уэртамен келіссөздер жүргізгеніне дәлелдер бар, бірақ келісімге қол жеткізілген жоқ.
Конституциялық армияның бірінші басшысы, 1913-1914
Карранса төңкеріс арқылы орнатылған үкіметке қарсы көтеріліс жариялады. Каррансаның Хуертаға қарсы жариялануы шешуші қадам болды. Ол штат губернаторы ретінде саяси заңдылыққа ие болды, штат реформасының шамалы жетістіктері, штатындағы халықтың қолдауы және қабілетті саясаткер, Хуертаға қарсы кең солтүстік коалициясын құру үшін одақтар жасады. Бұл 1857 жылғы либералды Конституцияны қорғау мақсатымен құрылған Конституционалистер деп аталды. Ол қозғалыстың номиналды және көп жағдайда нақты басшысы болды. 1913 жылдың ақпан айының соңында Карранса Коахуила заң шығарушы жиналысынан Хуерта үкіметіне қарсы көтеріліс жариялауды сұрады. Ол жаңа салықтар салу арқылы қаржыландырылатын штаттық милиция құрды, бірақ ол генерал, қазіргі президент Хуерта бақылауындағы, жақсы қаруланған Федералды армияның күшіне төтеп бере алмады. Коахуила милициясы Анхело, Сальтильо және Монклова шайқастарында жеңіліске ұшырады, бұл Каррансаны революциялық бекініс – Сонораға қашуға мәжбүр етті. Коахуиладан кетер алдында ол Гвадалупедегі өз ранчосына оралды, онда ол Франсиско Ж. Мугика, Хасинто Б. Тревиньо және Лусио Бланкодан тұратын жас жігіттер тобын тапты. Олар Мадероның Сан-Луис-Потоси жоспары үлгісіндегі жоспар жасаған еді. Гваделупе жоспары Хуертаны, сондай-ақ Хуерта үкіметінің заң шығарушы және сот органдарын мойынламады. Жоспар Каррансаны Конституциялық армияның «Бірінші басшысы» (Primer Jefe) деп тағайындады. Жоспарда Карранса Мексиканың уақытша президенті болуы және жалпы сайлау шақыруы көзделген, «және сайланған адамға өкілеттіктерін береді». Каррансаның Гваделупе жоспары реформалар туралы уәде бермеді. Ол Мадероның қателігі жоспарына әлеуметтік реформалар туралы уәделерді енгізу болды, бірақ олар орындалмады. Морелос штатында Мадероны қолдаған шаруалар, ол президент болған кезде жер реформасын жүзеге асырмағандықтан, оған қарсы көтеріліс жариялады. Ол Мадероның жоспары Диас режимін құлату үшін әртүрлі күштерді біріктіргенін түсінді, және ол сәтті орындалды. Кейін шаруалар да, билеуші топтар да көңілі қалды. Карранса үшін конституцияны қалпына келтіру және Хуертаның билігін жою туралы кең, нақты шақыру реформаларға жол ашты. 1914 жылдың жазында Федералды армияның күші жойылғаннан кейін, революционерлер жеңіске жетті, Карранса Гваделупе жоспарын жаңартты, радикалды революционерлердің, әсіресе Вилланың ықпалын азайту үшін кең ауқымды реформалар жасауға уәде берді. Венустиано Карранса өзі әскери адам болмаса да, ол бас қолбасшы болған Конституционалистік армияда Альваро Обрегон, Панчо Вилла, Фелипе Анхелес, Бенджамин Г. Хилл және Пабло Гонсалес Гарса сияқты данышман әскери басшылар болды. Бастапқыда Карранса елді жеті операциялық аймаққа бөлді, бірақ оның революциясы тек үш аймақта іске асырылды: 1) Гонсалес Гарза басқаратын солтүстік-шығыс; 2) Панфило Натера басқаратын орталық; және 3) Обрегон басқаратын солтүстік-батыс. Коахуиладан шеттетілген Сонорада Карранса өзінің қозғалысын кеңейтуге тиіс болды, ол Коахуила штатының элитасына сүйенген. Сонора Мексика қаласынан географиялық тұрғыдан оқшауланған, тікелей теміржол байланысы болмағандықтан, революция Коахуилаға қарағанда жылдамдап дамыды. Аймақ көп жағынан автономиялы болды, себебі федералды әскерлерді жылдам жөнелту мүмкін болмады және қарулы күрес үшін табиғи ресурстар жеткілікті болды. Карранса Сонора революционерлерімен кездесті, олар орта және жұмысшы табынан шыққан. Ол өзінің қозғалысына әскери дайындықтан өтпеген қабілетті адамдарды тарта алды. Олардың арасында сол кезде кішкентай балалары бар жесір Альваро Обрегон Мадероның бұрынғы қозғалысына қосылмады; сондай-ақ Обрегонның туысы Бенджамин Г. Хилл және Плутарко Элиас Кальес. Басқаларының арасында Пабло Гонсалес, Кананея ереуіліне қатысқан Мануэль Диегес, Рио-Бланкодағы ұлы ереуілге қатысқан бұрынғы тоқыма жұмысшысы Хериберто Хара болды. Карранса өзінің қозғалысына зиялыларды, әсіресе Луис Кабрера мен Пастор Руэиксті тартты. Карранса Диас режимін құлатуда маңызды рөл атқарған Чихуахуаның Франсиско Вилланың қолдауын алды. Панчо Вилла Солтүстік дивизиясына қолбасшылық етті және Каррансаны Конституциялық армияның бас қолбасшысы ретінде мойындады. Вилла білікті қолбасшы болды, бірақ оның 1913-14 жылдардағы науқанындағы тактикасы Карранса үшін осы кезеңде үлкен қиындық тудырған бірқатар дипломатиялық оқиғаларға әкелді. Вилла Чихуахуада испандықтардың мүлігін тәркіледі және өзінің әскерлеріне ағылшын азаматы Бентонды және АҚШ азаматы Баучны өлтіруге рұқсат берді. Бір кезде Вилла Чихуахуа губернаторы Мануэль Чаоны тұтқынға алды, Каррансаны жеке Чихуахуаға барып, Вилланы Чаоны босатуға бұйрық беруге мәжбүр етті. Вилла АҚШ-тың Веракрустың оккупациясына қарсы болды, бұл Федералды армия әскерлері жанармай жабдықтаулары туралы түсініспеушілікке байланысты тоғыз АҚШ теңізшілерін тұтқынға алғаннан кейін болды. Тампико оқиғасына жауап ретінде АҚШ үкіметі Веракрустың стратегиялық портын басып алу үшін 2300 теңізшіні жіберді. Карранса ұлтшылдық көзқарастарды жақтады және АҚШ-пен соғыс жариялауға дайын болды. АҚШ президенті Вудро Вильсонға жасаған спонтанды жауабында Карранса «президенттің АҚШ әскерлерін Мексикадан шығарып алуын және Хуертаға қарсы шағымдарын Конституционалистік үкіметке жолдауын» сұрады. Жағдай осылай шиеленіске жетті, соғыс шамалы болды. 1914 жылдың 22 сәуірінде Феликс А. Зоммерфельд пен Шербурн Хопкинстің бастамасымен Панчо Вилла Каррансаның Конституционалистерінің астанасы – Сиудад-Хуарес шекаралық қаласына келді, шекара маңындағы қорқынышты жағдайды басып тыныштау үшін және президент Вильсонның өкілі Джордж Каротерске «Мырза Вильсонға» Веракрустың АҚШ оккупациясына қарсы емес екенін айтуын сұрады. Каротерс Мемлекеттік хатшы Уильям Дженнингс Брайанға жазды: «Оның ойынша біз Веракрусты алып, Хуерта тіпті су іше алмайтындай етіп ұстап ала берсек, ол наразы болмас еді». Карранса мен Эмилиано Сапата күштерінің Конституционалистерінің Хуертаға қарсы күштері 1914 жылдың жазында Федералды армияны жеңіске жеткізді. Хуерта 1914 жылдың 15 шілдесінде Мексикадан қашып кетті. Соғыс министрі Франсиско С. Карбахаль Каррансаға Сапатистерді жеңу үшін Федералды әскерді ұсынды, бірақ Карранса Федералды армияны таратуды және олардың шартсыз қарсы тапсыруын талап етті. Ол Мадероны құлатқан қапанда қалған жоқ, ол Федералды армияның болуына рұқсат берді. Хуертаға қарсы күрес 1914 жылдың 13 тамызында Альваро Обрегон Теолоюкандағы келісімдерге қол қойған кезде ресми түрде аяқталды, онда Хуертаның соңғы күштері оған бас иді және Конституционалистерді мойындады. 1914 жылдың 20 тамызында Карранса Мексика қаласына салтанатты түрде кірді. Карранса (Обрегонның қолдауымен) енді жаңа үкіметтің басында тұруға ең лайықты үміткер болды және өзін жаңа үкіметтің басшысы етіп тағайындады. Бұл үкімет сәтті түрде ақша басып шығарды және заңдар қабылдады. Карранса Хуерта режимі құлаған кезде АҚШ-тан көп көмек алды. АҚШ елшісі Генри Лейн 1913 жылдың ақпан айында президент Мадероға қарсы төңкеріс жасауға көмектессе де, 1913 жылдың наурыз айында президент Вудро Вильсон қызметке кірді. Вильсон Хуерта режимін мойындаудан бас тартты. 1913 жылдың қараша айында АҚШ президенті Вильсон Конституционалистер Хуертаға қарсы күресу үшін қару-жарақ сатуға тыйым салуды алып тастауды қарастыра бастады. Хуерта АҚШ-тың отставкаға келуі және сайлау өткізуі туралы талаптарына мойын бұрмады. Хуерта үкіметі теңіз арқылы шетелден қару-жарақ жеткізе алды, ал Конституционалистердің солтүстіктегі базасы АҚШ шекарасы арқылы қару-жарақ сатуға тәуелді болды. АҚШ өкілі ...
Панчо Вилламен ажырасу
Карранса мен Панчо Вилла арасындағы шиеленіс 1913–14 жылдары губернатор Чао және Вилланың тудырған дипломатиялық оқиғаларға байланысты өте жоғары болды. 1914 жылдың шілдесінде Хуертаның Федералды әскері жеңілгенге дейін Вилла Каррансаның бұйрықтарына бағынбай, Мексиканың стратегиялық күміс өндіретін Закатекас қаласын сәтті басып алды, бұл шайқаста Федералды әскердің шамамен 6000 салдаты қаза тапты. Карранса Вилланың жеңісіне кедергі келтіруге тырысып, оны саяси жағынан Виллаға ешқандай төлем жасау қажеттігінен құтқару үшін ықпалынан шығарды. Карранса Вилланың бір бөлігін басқа генералдарға бағынуға сұранып, оларды тартып алуға тырысты, бірақ сол генералдар Каррансаны оның авторитарлық және қызғанышпен толған мінез-құлқы үшін сынады. Вилланың қаланы сәтті басып алуы Хуерта режимінің күшін жойды. 1914 жылдың 8 шілдесінде Виллистас пен Карранчистас Торреон шартына қол қойды, онда Хуертаның күштері жеңілгеннен кейін Революцияның 150 генералы елдің саяси болашағын анықтау үшін жиналады деп келісті. Хуерта жеңілгеннен кейін Конституциялық күштер арасындағы, әсіресе Вилла, Обрегон және Карранса арасындағы шиеленіс күрт өршіді. Екі генерал – харизматикалық революциялық қолбасшылар болды, ал Карранса – соғыс алаңындағы жетістіктеріне сай саяси билік беруге құлшынбаған азаматтық саясаткер. Вилла Каррансаның өзін кемсітіп, артық көріп жүргенін сезінді, ал Обрегон революциялық коалицияны мүмкіндігінше сақтап қалуға тырысты. Айырмашылықтарына қарамастан, Вилла мен Обрегон екеуі де Каррансаның конституциялық емес, заңсыз үкіметті жалғастыруына қарсы болды, себебі Гуадалупе жоспары Каррансаны уақытша президенттікке тағайындауды және одан кейін сайлау өткізуді көздеді. Егер Карранса осылай істеген болса, ол президенттікке үміткер бола алмас еді. Обрегон Каррансаны уақытша президенттікке келіспеу Вилламен қарым-қатынасты үзуге әкелетінін ескертті, бірақ Карранса бұл тәуекелге баруға дайын болды. Вилламен өткен екі кездесуде Обрегон өліп қалу қаупіне тікелей тап болды, бірақ революциялық коалицияны сақтап қалу үшін жасаған әрекеттердің бұл тәуекелге тұрарлық екенін сезінді. Обрегон Вилланың қауіпті және сенімсіз екеніне көз жеткізіп, коалиция ыдыраған кезде Каррансаны қолдауды жөн көрді. Карранса Обрегонның адалдығына толық сенім білдірмеді, бірақ оның әскери қолдауына мұқтаж болды. Карранса Вилланың Мексика қаласына одан бұрын жете қоюынан қаушады, себебі астананы басып алу – зор саяси мәнге ие болған. Тамыз айында Карранса Вилланың Мексика қаласына онымен бірге кіруіне рұқсат бермеді және Вилланы генерал-майор шеніне көтеруден бас тартты. Вилла 1914 жылдың 23 қыркүйегінде Каррансадан ресми түрде бас тартты.
Агуаскалиентес конвенциясы, революциялық генералдардың кездесуі, 1914 жылдың қазаны
Хуерта биліктен қуылғаннан кейін, осы мақсатқа жету үшін құрылған кең коалиция ыдырады. Конституциялық фракциялар алға қадамдарды шешу үшін жиналды. Карранса Конституциялықтардың бірінші басшысы ретінде танылса да, шындығында, түрлі аймақтардағы көптеген әскери жетекшілер Каррансадан тәуелсіз және оған аса адал болған жоқ. Каррансаның күткен ұлттық коалициясы жергілікті деңгейде пайда табуға тырысқан көптеген адамдар үшін екінші дәрежелі мәселе болды. Конвент шақыруға уәде берген Карранса, оны барынша бақылауға тырысты. Ол 1914 жылдың 1 қазанында өзінің әскерлері басып алған Мехико қаласында өткізуге белгіледі. Карранса делегаттарға өкілдік құрғысы келді, бірақ олар оның ұсынысын қабылдамады, өйткені көпшілігін өзі таңдаған еді. Дегенмен, ол кездесуде өзінің жетекшілігін бекітетініне сенімді болды. Каррансаның коалициясындағы радикалдар кездесу орнын Агуаскалиентеске, астананың солтүстік-батысына көшіруге келісті. Конвентке дейін Каррансаға адал жандар да, көбірек тәуелсіздікке ұмтылған Вилла да әскер жинады, себебі саяси жеңістер көбінесе әскери күшке байланысты болды. Вилла жеңілген Федералды армиядан сарбаздарды қабылдады, ал Каррансистер Веракруста және Техуантепек тас жолында жұмысқа алу бонусымен сарбаздарды жинады. Каррансаның әскерлері Хуерта Техуантепекте сақтаған әскери жабдықтарды алды. Мексика қаласындағы кездесу, оған бірнеше саяси көшбасшылар қатысты, 1 қазанда басталды, бірақ Агуаскалиентестегі маңыздырақ кездесу жоспарланды, ол бейтарап жерде өтуі керек еді және тек әскери жетекшілер қатысуы тиіс болды, нәтижесінде оның ең шешен генералдарының көпшілігі қатыспады. Конвентке қатысушылардың көпшілігі Вилла, Запата және Карранса арасында орта жол табуға тырысты, Вилла мен Запатаны тым радикалды, ал Каррансаны тым консервативті деп есептеді. Орта жолды іздегендер - Соноралық Обрегон, Сан-Луис-Потосилік Эулалио Гутьеррес және Лусио Бланко еді. Олар Гутьерресті Мексиканың уақытша президенті етіп сайлау үшін жеткілікті қолдау жинады, бірақ ол тек 20 күн ғана билікте болды. Осылайша, конвент Каррансаның мәртебесін төмендетіп, оны Гутьерреске бағынышты етті, сондай-ақ Вилланы әскери басшылықтан шеттетіп жіберді. Бірақ Карранса конвент шешімдерін елемеді және Агуаскалиентестен өзінің генералдарына қайтару бұйрығын берді. Конвент революциялық көшбасшылар арасындағы дауларды шеше алмағаны анық болғаннан кейін, фракциялар қарулы қақтығысқа дайындалды. Обрегон мен сонорандықтар Каррансамен бірге қалды, мүмкін олар оның қозғалысында Виллаға қарағанда үлкен ықпалға ие болатынын есептеді. 1915 жылдың ақпанында конвентке қатысушылардың бірі Каррансаның осы маңызды мәселені жылдам шешіп жатқанына наразылық білдірді. Карранса "жер мәселесін шешу арқылы ғана беделге ие болатынын түсінді: сондықтан ол біз, аграрлықтардан гөрі, осы мәселені шешумен көбірек айналысты". Карранса шаруалардың мүддесін тікелей қорғаса да, шаруалардың мүддесіне тікелей қайшы келетін жер иелерінің (хасендадолардың) қолдауын да алды. Ол хасендадоларға тәркіленген жерлер иелеріне қайтарылатынын айтты. Карранса әскери жағдайда мұндай тәркілеулерге жол берген немесе оларды болдырмаған, бірақ Карранса тәркілеулерді тұрақты деп растамаған. Жер иелері, оның ішінде көптеген шетелдік мүдделер үшін, жерлерін қайтару туралы тыныш уәде солтүктегі көптеген адамды Каррансаны қолдауға итерді. Кейбіреулері тіпті Вилланың әскеріне қарсы күресу үшін өздерінің игілік жұмысшыларынан жасалған жасақтарды құрды. Тарихшы Фридрих Кацтың пікірінше, шаруалар Каррансаға жиналды, өйткені оның кеңінен жарияланған және таратылған жер заңы ұлттық саясат болды, ол Морелоспен (Запата сияқты) немесе солтүстіктің кейбір бөліктерімен (Вилла сияқты) шектелмеді, бұл "өз аумақтарынан тыс алғашқы саяси жұмылдыру" болды. Каррансистер Юкатанның хенекен плантацияларында жер реформасын жүзеге асырды, онда қарызға батқан жұмысшылар жұмыс істеді. Шаруалар революциялық күреске жұмылдырылмады. Каррансистік генерал Сальвадор Альварадо плантациялардағы қарызға батқан жұмысшыларды жойды. Егіс алқаптары жер реформасында бөлінбеді, бірақ хенекен мемлекеттік корпорация сатып алды, ол пайданың бір бөлігін өзіне алды, бұл Карранса қозғалысының қаржылық жағдайын нығайтуға көмектесті. Вилла да, Запата да шаруаларға, бірақ қалалық жұмысшы табына үндемеді. Карранса соны пайдаланып, өзінің пайдасына айналдырды. Жұмысшылар Каррансаны қолдауға бейім болды, өйткені ол АҚШ-тың Веракрусты басып алуына қатысты қатаң ұстанымды қабылдады және шетелдік меншік кәсіпорындарға қатысты ұстанымы жұмысшылардың жағында болды. Каррансистік армиялар қалаларда жеңіске жеткен жерде, Карранса кәсіби одақтар құруға ынталандырды. Карранса анархо-синдикалистік еңбек ұйымы, Casa del Obrero Mundial-мен келісімдер жасады, ол Запата мен Виллаға қарсы күресу үшін Қызыл жасақтарды құрды, Каррансаның жұмысшыларға қолайлы еңбек заңдарын қабылдауына уәде берді. Олардың қатарында кәсіпкерлер, соның ішінде құрылыс саласындағы және типографтар болды, бірақ емес индустриялық жұмысшылар. 6000-ға жуық Қызыл жасақтың ең танымал мүшесі суретші Хосе Клементе Ороско болды. Қалалық жұмысшылардың мүдделері шаруалардың мүдделеріне толығымен қарсы болды. Оларға өздерінің қажеттіліктері үшін шағын жер участаларын өндіретін шаруалар емес, дайын, арзан тағам жеткізілуі қажет болды. Мәдени тұрғыдан қалалық жұмысшы табы Запатистерді тым діни, ал Вилланы тым радикалды және варвар деп есептеді. Виллаға қарсы нағыз жеңіс Обрегонның Селаядағы екі шешуші шайқаста Вилланы жеңгенімен келді. Обрегон "Мексика революциясының ең маңызды әскери жетекшісі екенін дәлелдеді". Вилланың Обрегонның заманауи пулеметтері мен сым торының қолданылуына қарсы жасаған майдандық кавалериялық шабуылдары Вилланың үлкен күші үшін ауыр шығынға және Обрегон үшін аз шығынға әкелді. Бұл жеңілістер Вилланың тиімді күресу күшінің соңына және Каррансаның жетекші ретінде жаңадан бекітілуіне әкелді. Вилланың әскери жеңілісі оның көптеген жақтастарының Карранса жағына өтуіне әкелді. Обрегонның жеңісі оған атақ әкелді, бірақ ол әзірге Каррансаға ада болды. Ол Каррансаның соғыс министрі болды. Тағы бір маңызды Каррансистік генерал - Пабло Гонсалес болды, ол Морелостағы Запатаға қарсы күштерді басқарды. Оның жеңістері Обрегонның Виллаға қарсы жеңістерідей емес еді, бірақ Гонсалес Запатистер армиясын партизандық топтарға таратуға қол жеткізді. АҚШ 1915 жылдың қазанында Каррансаны Мексика президенті ретінде мойындады, ал жыл соңына қарай Вилла қашқан күйде болды. 1916 жыл бойында Карранса еңбек құқығын жүзеге асыруға тырысқан жұмысшыларға қарсы шықты. Карранса ереуілші жұмысшыларға қарсы армияны қолданды. Casa 1916 жылдың мамырында Мехико қаласында және оның айналасында жалпы ереуіл ұйымдастырды. Ереуіл астанаға электр қуатын тоқтатып, көптеген жұмысшылар Мексико қаласының орталығындағы Аламеда саябағында митингке жиналды. Обрегонның туысы, генерал Бенджамин Хилл жұмысшылармен келіссөздер жүргізді және бірден туындаған қауіп сейілді. 1916 жылдың тамызында Casa del Obrero Mundial полиция тарапынан күштеп таратылды, ал 1862 жылғы заң қайта қолданылды, ол ереуілді өлім жазасына теңеді. Карранса жұмысшылар "отанды [патрия] және кез келген үкімет жүйесінің қағидасын қастерлеуден бас тартты" деп есептеді. Тарихшы Джон Мейсон Харт "Конституциялық армия, шетелдік және ең бай меншік иелері мен жеке кәсіпкерлік менеджерлерімен бірлесіп, Casa-ны жеңді. Осылайша, олар жұмысшы табының революциясын жеңіп, өнеркәсіптік және қалалық еңбек қозғалысының тәуелсіздігін жойды" деп жазады. Жер реформасы. Карранса Мексикада жер реформасына әкелуі мүмкін аграрлық заң шығарса да, жағдай күрделі болды. Түрлі соғысқан фракциялар жерді тәркілеген. Тәркіленген мүліктер (bienes intervenidos) бастапқыда жеңілген Вилланы қоса алған революциялық фракциялардың қолында болды...
Кверетароның конституциялық конвенциясы, 1916-1917
1916 жылдың қыркүйегінде Карранса Керетарода Конституциялық конвенция шақырды. Ол Мексиканың либералды 1857 жылғы Конституциясының құрметтелетінін, бірақ оның кейбір кемшіліктерінен тазартылатынын мәлімдеді. Конституциялық конвенция 1916 жылдың желтоқсанында жиналғанда, онда Каррансаның либерализміне жақын 85 консерватор және орталықшыл делегаттар болды, олар «жаңару фракциясы» (bloque renovador) деп аталды. Оларға қарсы 132 радикалды делегаттар тұрды, олар жаңа конституцияда жер реформасының енгізілуін қатысты талап етті. Бұл радикалды делегаттар Андрес Молина Энрикестің, әсіресе оның 1909 жылғы «Ұлы ұлттық проблемалар» (Los Grandes Problemas Nacionales) кітабының ойларымен үлкен шабыттанды. Молина Энрикес, конвенцияға делегат болмаса да, конституцияның 27-бабын жазған комиссияның жақын кеңесшісі болды: ол жеке меншіктің ұлт тарапынан құрылғанын және ұлттың жеке меншікті реттеуге құқығы бар екенін жариялады, бұл «жері мен суы жоқ немесе жеткіліксіз» қоғамдар латифундиялар мен аса ірі меншіктерден оларды алуына мүмкіндік беру үшін қажет. 27-бап Кальво доктринасынан асып түсті, Мексикада тек туған немесе мексикалықтар ғана меншік құқығына ие болатынын мәлімдеді. Үкімет шетелдіктерге құқық бере алатыны айтылды, бірақ бұл құқықтар әрқашан уақытша болып табылады және шетелдік үкіметтерге шағымдануға болмайды. Радикалдар Каррансаның еңбек қатынастары жөніндегі бағдарламасын да басып өтті. 1917 жылдың ақпанында олар Конституцияның 123-бабын жазды, ол сегіз сағаттық жұмыс күнін белгіледі, бала еңбегін жойды, әйелдер мен жасөспірімдер жұмысшыларын қорғау ережелерін қамтыды, демалыс күндерін міндеттеді, қолма-қол ақшамен және пайдадан үлес төленетін лайықты жалақыны көзделді, төрелік кеңестер құрылды және жұмыстан босатылған жағдайда өтемақы қарастырылды. Радикалдар шіркеу мен мемлекет арасындағы қарым-қатынастарды Карранса қалағаннан гөрі одан да кең ауқымды реформалады. 3 және 130-баптар қатаң түрде антиклерикалық болды: Мексикадағы Рим-католик шіркеуі заңды тұлға ретінде танылмайтын болды; дін қызметкерлері түрлі құқықтардан айырылды және мемлекеттік тіркеуге алынды; діни білім беруге тыйым салынды; шіркеулерден тыс діни рәсімдерге тыйым салынды; және барлық шіркеулер ұлттың меншігіне берілді. Қысқасы, Карранса конституционализмнің ең жақтаушысы болғанымен және Конституциялық армияны басқарғанымен, 1917 жылғы Мексика Конституциясы Каррансаның көз алдында болған либералды конституциядан гөрі радикалдырақ болды. Каррансистер Конституциялық конвенцияда маңызды жеңіске жетті: атқарушы биліктің өкілеттігі күшейтілді, ал заң шығарушы биліктің өкілеттігі азайтылды. Вице-президент лауазымы жойылды. Судьялардың тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін судьяларға өмір бойы қызмет ету құқығы берілді.
Мексиканың конституциялық президенті, 1917-1920
Жаңа конституция 1917 жылдың 5 ақпанында жарияланды. Каррансаның президенттікке сайлануына күшті қарсылық болған жоқ. 1917 жылдың мамыр айында Карранса Мексиканың конституциялық президенті болды. Карранса билікте болған кезінде уәзілі түрде аз өзгерістерге қол жеткізді. Соғыс тоқтағаннан кейін жаңа, революциялық Мексиканы күткендер көңілі қалды. 1917 жылы Мексика өте қиын жағдайда болды. Соғыс экономиканы қиратты, елдің азық-түлік қорын жойды, ал әлеуметтік дүрбелең аурулардың кең таралуына себеп болды. Карранса көптеген қарулы, саяси жаулармен де бетпе-бет келді: Эмилиано Сапата Морелос тауларында көтерілісін жалғастырды; Феликс Диас, Порфирио Диас ұлының інісі, 1916 жылдың мамырында Мексикаға оралып, Веракруста әрекет еткен Ejército Reorganizador Nacional (Ұлттық қайта құру армиясы) деп атаған әскерін ұйымдастырды; бұрынғы порфириандар Гильермо Мейксейро мен Хосе Мария Давила Оахакада әрекет етіп, өздерін «Соверандар» (Soberanistas) деп атады және жергілікті тәуелсіздікке талап қойды; генерал Мануэль Пелаэс Ла Уастека аймағына жауапты болды; Сатурнино Седильо, Клеофас Седильо және Магдалено Седильо ағайын-інілері Сан-Луис-Потосиде оппозиция ұйымдастырды; Хосе Инес Чавес Гарсия Мичоаканда Карранса үкіметіне қарсылық көрсетті; ал Панчо Вилья Чуиуавада әрекет етіп тұрды, бірақ оның маңызды күштері болмады. 1917 жылы Карранса конституциялық президент болып сайланғаннан кейін Обрегон Сонорадағы ранчосына зейнетке шықты. Жауынгерлік әрекеттер жалғасты, әсіресе Мексика қаласының оңтүстігіндегі Морелос штатында Сапатаға қарсы. Карранса ұстаған жалғыз екі көтерілісші басшы Панчо Вильяның қолдаушысы Фелипе Анхелес болды, ол басына сыйақы үшін сатқандықтан ұсталды. Карранса 1919 жылы Эмилиано Сапатаны өлтіруге бұйрық берді. Карранса Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мексиканың бейтараптығын сақтады. Германияның сыртқы істер министрі Артур Циммерман 1917 жылдың қаңтарында Мексикаға танымал Циммерман телеграммасын жіберіп, Мексиканы Германия жағында соғысқа шақырғаннан кейін Германиямен одақтасуды қысқа уақыт қарастырды. Циммерман Мексика-Америка соғысы кезінде АҚШ-қа жоғалтқан аумақты, атап айтқанда Техас, Нью-Мексико және Аризона штаттарын қайтарып алуға Германияның көмегін уәделеді. Карранса осы аумақты АҚШ-тан қайтарып алу мүмкіндігін зерттеу үшін генерал тағайындады, бірақ соғыс арқылы жерді қайтарып алу мүмкін емес деген қорытындыға келді. Ол Германиядан осындай күш-жігерге арналған көмек британдық Корольдік теңіз флотының блокадасының салдарынан кепілдік берілмейді деп сенді. Карранса Мексика Конституциясының 3 және 130-баптарына, оған Конституциялық конвентте қарсы болған екеуіне де ықылымдылықпен қарады. Мексикадағы Рим-католик шіркеуінің институт ретінде толеранттылығына прагматикалық тұрғыдан қарауға болады. «Халықтың әдет-ғұрыптары бір түндік өзгермейді; халықтың католиктік дінін тастауы үшін революцияның жеңісі жеткіліксіз; мексикалық халық білімсіз, ырымшыл болып қала береді және оларды тәрбиелеуге дейін ежелгі әдет-ғұрыптарына берік жабысады». Ол осы конституциялық ережелерді өзгерту үшін түзету ұсынды, бірақ оның ұсынысын мексикалық конгресс пен штаттық заң шығарушы органдардың 2/3 қабылдамады. Конституцияның антиклерикалық баптары Плутарко Элиас Каллес (1924-1928) президенттігіне дейін күшін жоймады, бұл католиктік қарулы көтеріліске, Кристеро соғысына әкелді. Каррансаның президенттігінде жемқорлық үлкен мәселе болды. Халық арасында «Қарлығаш ұрламайды, бірақ ұрлауға рұқсат береді» деген мақал тарады, сондай-ақ «қаррансеар» деген жаңа сөз пайда болды, ол «ұрлау» дегенді білдіреді. Викториано Уэрта 1913 жылдың ақпанында АҚШ елшісі Генри Лейн Уилсонмен бірлесіп, демократиялық жолмен сайланған президент Франсиско И. Мадеро мен вице-президент Хосе Мария Пино Суаресті «трагикалық он күн» деп аталатын кезеңде төңкеріс жасап, құлатты. Президент Вудро Вильсон 1914 жылы Веракрустың басып алуын бұйырды, нәтижесінде 170 мексикалық әскер және белгісіз азаматтар қаза тапты. Мадеро мен Хосе Мария Пино Суарестің өлтірілуі азаматтық соғысты тудырды, ол 1915 жылдың сәуір айында Селая шайқасында Конституциялық армия бұрынғы одақтасы Панчо Вильяның күштерін жеңген кезде аяқталды. 1916 жылы жарым-жартылай бейбітшілік жаңа либералды конституцияны дайындауға мүмкіндік берді және ол 1917 жылдың 5 ақпанында жарияланды. Карранса мен Уилсон арасындағы қарым-қатынас, әсіресе Мексиканың Ұлы соғысқа қатысуын белгілеген жаңа конституцияны жариялағаннан кейін шиеленісті болды. Дегенмен, Карранса қиын жағдайдан ең жақсы пайда табуға қол жеткізді; оның үкіметі 1917 жылдың басында Германия тарапынан, ал 1917 жылдың 31 тамызында АҚШ тарапынан ресми түрде мойындалды, соңғысы Циммерман телеграммасының тікелей салдары ретінде Мексиканың соғыстағы бейтараптығын сақтау үшін қабылданды. АҚШ Веракрусты басып алғаннан кейін 1914 жылы Мексика АҚШ-пен Ұлы соғыстағы әскери экспедициясына қатыспады, сондықтан Мексиканың бейтараптығын сақтау ең тиімді шешім болды. Карранса Циммерман телеграммасы арқылы Германияның ұсынған әскери одағын қабылдаудан бас тарды, сонымен бірге солтүстік көршісінен, Теуантепек бұғазы мен Тампико мұнай кендерін бақылауға ұмтылған тағы бір әскери басып алудың алдын алуға қол жеткізді. 1917 жылға қарай Мексика 55 миллионнан астам баррель шикі мұнай өндірді, ол британдықтар үшін, сондай-ақ одақтас елдер үшін маңызды стратегиялық маңызға ие болды; Карранса АҚШ басып кірсе мұнай кендерін өртейтінін мәлімдеді. Үкімет тараптары Обрегон үшін өлтіргендерді жасырып, өлтірді, сондықтан генерал Каррансаның кеңсесінен бейбіт түрде кетпейтініне көз жеткізді. Клаудио Ломнич Каррансаның Обрегонның жауапкершілігінен құтылу мақсатымен жасалған «атудан өлтірілгенін» айтады. Өлім жазасын орындау туралы бұйрық сол кездегі полковник Лазаро Карденас жіберген, оның құжаттары 1990 жылдарда ғана жарық көрді. Тарихшы Агирре Берланга Каррансаның өліміне себепкер болған өзіне-өзі қол жұмсағанын айтты. Өлтіру теориясын сынаушылар Каррансаның көйлегіндегі тесіктер шабуылдаушылардың қаруы болған карабин оқтарынан болуы мүмкін емес дейді. Каррансаның кеудесінде оқ тесіктері болғаны және сол қолының екі саусағына оқ тигені хабарланды. Өзіне-өзі қол жұмсау теориясының жақтастары ол кеудесіне оқ атқаннан кейін аяғы сынғаннан кейін өзіне-өзі оқ атқан деп санайды. Тарихшы Энрике Краузе фактілерді талдап, өзіне-өзі қол жұмсау өлімнің ықтимал себебі екеніне тоқтады, бірақ бұл көзқарас тарихшылар арасында консенсусқа қол жеткізбеді, ал шындық, басымдықпен, ешқашан белгілі болмайды.
Өлгеннен кейін
Карранзаның қайтысынан кейін Обрегон полковник Эррероны Карранзаны өлтіргені үшін сотқа берді, бірақ полковник кінәсіз деп танылды. Өмірінде Сонора әулеті Карранзаны "мексикалық үкімет тарихындағы ең сыбайлас" деп сипаттаған. Альваро Обрегонның президенттік мерзімінің соңына қарай (1920–1924), оның кеңсесі Карранзаның қызы Хулияға хабарласып, "Венустиано Карранза Революция мен Ұлтқа зор қызмет еткендіктен" оған зейнетақы тиесілі екенін мәлімдеді. Ол және оның інісі зейнетақыдан бас тартты, оның хатына ашумен жауап беріп, Обрегон олардың әкесінің өліміне жауапты екенін және ешқандай ақша оның орнын толтыра алмайтынын айтты. Каррансалар оған "Сіздің адал жауыңыз, Хулия, Эмилио, Венустиано және Хесус Карранса" деп қол қойды.
Тарихи естелік
1920 жылы Обрегонның білім министрі болған Хосе Васкончелос: «Каррансаның өлімі бейбітшілік толқынындай болды. Каррансаның жоғалуы бұрынғы жаулардың татуласуына жеткілікті болды, барлық мексикалықтар өздерін бауырлар сезіне бастады». Президенттік кезеңінде Карранса өзінің 1913 жылғы Гвадалупе жоспарының күнін Мадероның 1910 жылғы Сан-Луис-Потоси жоспарының мерейтойынан басымдыққа қойып, тарихи естеліктерді өзінің пайдасына өзгертуге тырысты. Бірақ Обрегон басшылығымен Революцияның ресми идеологиясы құрылды, ол Каррансаны «Революциялық отбасынан» шығарды, оны Порфирио Диас пен Викториано Уэртамен бірге Революцияға қарсы күштердің бейнесі ретінде көрсетті, тіпті 1917 жылғы Конституцияға оның үлесін де мойындамады. Карранса кемсіткен Мадероның беделі Сонорада өсті. Каррансаның жақтастары 1920 жылдары құлаған көшбасшыларының беделін сақтап қалуға тырысты, бірақ тарихи естелік 1919 жылы Каррансаның бұйрығымен өлтірілген Эмилиано Сапата мен 1923 жылы Обрегонның бұйрығымен өлтірілген Панчо Вилланың революциялық беделін артықшылыққа ие етті. Обрегон билігінде 20 қараша – Мадероның Диасқа қарсы көтерілуге шақырған күні ресми мереке болып жарияланды. Биік, сұр сақалды, бірақ күшті Карранса Революцияның «қарт адамы» болды. Губернатор ретінде ол өткір, тәжірибелі саясаткер еді. Оның Уэртаға қарсылығы оған басқыншыға қарсы тиімді коалиция құруға көмектесті. Ол өзінің ең жақсы генералдары Обрегон мен Вилладан айырмашылығы, танымал да, харизматикалық та емес еді, оның харизмасының және халық сүйіспеншілігінің болмауы тарихи естеліктегі беделін төмендетті. Каррансаға, оның есін сақтау үшін, Сапата мен Виллаға арналған сияқты, күнгі оқиғалар мен тұлғаларға қатысты пікір білдіретін әндер (corridos) болған жоқ. Керісінше, Карранса конституционалистік насихат жүргізіп, қозғалысқа ұлттық қолдау тапты, конституционалистік бағытталған газеттерді құруды қолдады, ал конституционалистік емес басылымдарды жапты. Карранса Мадероны жас және тәжірибесіз арманшыл деп есептеді. Диасты құлату үшін Мадероның қозғалысын қолдағанына қарамастан, ол Мадероның Диасқа және ескі тәртіпке қатысты келісімшіл ұстанымын сынады. Көтерілісшілер қару күшімен өзгерістерге қол жеткізді, бірақ Мадеро президенттік таққа отыру кезінде заң үстемдігінің қатаң қағидаларын сақтауды жөн көрді. Көтерілісшілер Федералдық армияны Сьюдад-Хуаресте жеңді, бірақ жеңіске жетіп, президенттікке таласпай, Диас 1876 жылы жасағандай, Мадеро ескі тәртіпті сақтау және билікке бейбітшілікпен кешу үшін саналы қадамдар жасады. Мадеро бұрынғы Федералдық армияны сақтап, оны билікке әкелген революциялық күштерді таратуға бұйрық берді. Карранса осындай қателікке жол бермес еді. Каррансаның Конституциялық армиясы 1914 жылы Федералдық армияны жеңіп, Уэртаны қуғанда, Федералдық армия таратылды, ал революциялық армиялар өз орнында қалды. Карранса Мадероның президенттігін сынағандықтан, оның құлауына таңғалмады. Уэртаға қарсы күрес кезінде Карранса оған қарсы шыққан алғашқы ірі тұлға болды және оған қарсы шыққандардың жазаланатынын алғашқы болып жариялады. Бұл оның «революция жеңілдіктер жасаса, өзін-өзі өлтіреді» деген пікірімен сәйкес келеді. Оқиғалар көрсеткендей, Карранса Мадероның қателіктерін дұрыс бағалады. Карранса 1913-14 жылдары Уэртаға қарсы кең ауқымды солтүстік коалициясын біріктірді, бірақ 1914 жылдың шілдесінде Уэрта құлатылып, елден қуылғаннан кейін ірі жарылыстар пайда болды. Каррансаның жеткілікті жақтастары мен ең жақсы генералы Альваро Обрегонның көмегімен билікті консолидациялады. Билікке келгеннен кейін Карранса мен каррансистер өздерін Мадероның мұрасын жалғастырушылар ретінде көрсетті, бірақ шейіт болған президентті сынайды. Карранса өзін Мексикадағы нағыз революцияның бастамашысы деп есептеді, бұл тек президенттік ауысу ғана емес, әлеуметтік революция болды. Вилла 1914 жылы Каррансамен қарым-қатынасын үзді және Каррансаны демократиялық үкіметтің революциялық идеалдарына сатқын деп есептеді, сондай-ақ реформалар бойынша қозғалыстың жоқтығын сынға алды. Сапата ешқашан Карранса басқарған солтүстік коалициясына қосылмады. 1916 жылы Сапата Каррансаны өтірікші деп сипаттады, «садақа, алдамшылық, зұлым және қорқынышты алдауды білдіреді. Ол өзін халықтың үлкен жамағатының нағыз өкілі деп санайды, және біз көргендей, ол әрбір революциялық қағиданы ғана емес, сонымен қатар адам мен қоғамның ең құнды құқықтары мен бостандықтарына да зорлық-зомбылықпен қатысты». Ол Революцияның «үлкен төрттігінің» бірі ретінде есте қалады, Сапата, Вилла және Обрегонмен бірге. Карранса Уэрта режиміне қарсы кең ауқымды Конституциялық қозғалысты басқарды, Мексиканың солтүстігіндегі саяси және қарулы күштерді Мексикада конституциялық заңды қайта орнату мақсатымен біріктірді. Көрнекті әскери басшылар Каррансаға қызмет етті, ең бастысы Обрегон, Платарко Элиас Кальес және Ласаро Карденас, Мексика президенті болған үш адамды атауға болады. Карранса қатал националистік саясатты ұстанды, АҚШ тарапынан қысымға қарсы тұрды. Жаңа конституцияны қабылдау туралы оның шақыруы іске асырылды, революционерлер күрескен маңызды мәселелер, мысалы, жер реформасы, еңбек құқықтары, шетелдіктерді бақылау және национализм енді ел заңы болды. 1942 жылға қарай Революция монументі Диасқа қарсы революция басталғанда тасталып кеткен Мексика заң шығару органының орнынан салынды. Оған дейін Революцияның барлық маңызды тұлғалары қайтыс болған немесе билікте болмайтын еді. Соноралық династияның орбитасында болған және 1934-40 жылдары Мексика президенті болған Ласаро Карденас өзінің оң қолы, Мануэль Авила Камачоны (өзінің қарсыластары «белгісіз сарбаз» деп қысым көрсеткен) өзінің ізбасары ретінде тағайындады. Авила Камачоның мерзімі аяқталғаннан кейін үкіметтік партия Институционалдық-революциялық партия болып қайта ұйымдастырылды. Ұлттық сахнадағы бұл өзгеріс Революция монументі «Революциялық отбасының» қайтыс болған мүшелерінің қалдықтарын қабылдауға мүмкіндік берді. Каррансаның күлі Долорес зиратынан шығарылып, Мексика қаласының ортасынан гүл шоқтарымен және әскери шерумен монументтің төрт тірегінің біріне қойылды. Бұл оқиға 1917 жылғы революциялық Конституцияның 25 жылдығына орай өтті. Карранса және басқа революционерлердің өліміне арналған жылдық мерекелер ресми түрде атап өтіледі.