Немец шарапаты Осман әкімі Мехмед Эмин Паша

Кіріспе

Неміс туылған Осман дәрігері (1840–1892)

Мехмед Эмин Паша (туған аты Исаак Эдуард Шницер, крещениеден кейін Эдуард Карл Оскар Теодор Шницер; 28 наурыз 1840 – 23 қазан 1892) – неміс еврей тегінен шыққан Осман дәрігері, табиғатты зерттеуші және Нил өзенінің жоғарғы ағысындағы Египет провинциясының губернаторы. Осман империясы 1886 жылы оған "Паша" атағын берді, содан кейін ол "Емин Паша" деп аталды.

Өмір және мансап

Эмин Оппленде (қазіргі Польша), Силезияда орта таптық неміс еврей отбасында дүниеге келді. Ол екі жасында Нейске көшіп келді. 1845 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, анасы христианға үйленді; ол және оның балалары лютеран дініне шомылдырылды. Ол Польшаның Ниса қаласындағы Колегиум Каролинум Нейседе, Бреслау, Кенигсберг және Берлин университеттерінде оқыды, 1864 жылы дәрігер мамандығын алды. Алайда, ол медициналық практика құқығынан айырылып, Осман империясының қызметіне кіру ниетімен Германиядан Константинопольге кетті. Вена мен Триест арқылы сапар шеккен ол Черногориядағы Антивариде тоқтады, жергілікті қауым оны құшақ жарып қарсы алды, көп ұзамай медицинамен айналыса бастады. Ол өзінің тілдік қабілетін де тиімді пайдаланды, түрік, албан және грек тілдерін өзінің тілдік репертуарына қосты. Ол порттың карантиндік офицері болды және 1870 жылы Солтүстік Албанияның губернаторы Исмаил Хакки-пашаның штабына қосылды; осы қызметте ол Осман империясы бойынша саяхаттады, бірақ бұл сапарлар туралы толық мәліметтер белгісіз. 1873 жылы Хакки-паша қайтыс болғаннан кейін, Эмин пашаның жесірі мен балаларымен Нейске оралды, оларды өз отбасы ретінде таныстырды, бірақ 1875 жылдың қыркүйегінде кенеттен кетіп, Каирде қайта пайда болды, содан кейін Хартумға аттанды, ол жерге желтоқсан айында жетті. Осы кезде ол "Мехмет Эмин" (арабша Мұхаммед әл-Амин) деген есімді қабылдады, медициналық практикасын бастады және өсімдіктер, жануарлар мен құстарды жинауға кірісті, олардың көпшілігін Еуропадағы мұражайларға жіберді. Кейбіреулер оны мұсылман деп есептесе де, оның шын мәнінде дін аударғаны белгісіз. Чарльз Джордж Гордон (Хартумдық Гордон), сол кезде Экваторияның губернаторы, Эминнің бар екенін естіп, оны провинцияның бас дәрігері болуға шақырды; Эмин келісімін берді және 1876 жылдың мамыр айында сол жерге келді. Гордон бірден Эминді Буньёроға және оңтүстікке қарай Буганданың Мутеза I-ге дипломатиялық миссияға жіберді, онда Эминнің қарапайым мінезі мен луганда тілінде еркін сөйлеуі өте танымал болды. 1876 жылдан кейін Эмин Ладоны аймақ бойынша экспедицияларды ұйымдастыру үшін өзінің базасына айналдырды. 1878 жылы Мысырдың хедиві Эминді Гордонның орнын басуға тағайындады, оған Бей атағын берді. Еминнің жоғары лауазымына қарамастан, оған көп жұмыс істеуге мүмкіндік болмады; оның әскери күші бірнеше мың сарбаздан тұратын, олар әрбір бекінісінің маңындағы бір шақырымдық аймақты ғана бақылайтын, ал Хартумдағы үкімет оның даму жобаларына немқұрайлы қарады. Ол құлдыққа қарсы күрестің жақтасы болды. 1879 жылы генерал Гордон Франк Луптонға Эминді босату үшін өзен кемелерінің флотилиясын басқаруды тапсырды. Екі жылдан кейін Луптон Ладоға жеткенде, Эминнің орнынан кеткісі келмейтінін байқады. Ол Тарангулда орналасқан Латука ауданының басшысы болды. 1881 жылы басталған Мұхаммед Ахмадтың көтерілісі Экваторияны 1883 жылы сыртқы әлемнен оқшаулады, ал келесі жылы Карам Алла Экваторияны басып алып, Эминге тұтқынға алды. 1885 жылы Эмин және оның күштерінің көпшілігі оңтүстікке қарай, Альберт көліне жақын Уадэлайға шегінді. Содан кейін Эмин Германияның Шығыс Африка компаниясының қызметіне кіріп, доктор Стульманнмен бірге ішкі аймақтағы көлдерге экспедицияға қатысты, бірақ 1892 жылдың 23 немесе 24 қазанында Конго еркін мемлекетіндегі Кинена станциясында екі араб құл саудагері оны өлтірді. Эмин-пашаның құрметіне Шығыс Африкаға тән лептотифлопид жыландарының бір түріне, Эмин-пашаның жұқа жыланы (Leptotyphlops emini) және Шығыс Африкаға тән Passer тұқымдас құстың, кестелі торғайдың (Passer eminibey) ғылыми атауы берілген.

Emin was born in Oppeln (in present day Poland), Silesia, into a middle class German Jewish family, who moved to Neisse when he was two years old. After the death of his father in 1845, his mother married a Christian; she and her children were baptized Lutherans. He was a student at the Kolegium Carolinum Neisse in Nysa, Poland, at the universities at Breslau, Königsberg, and Berlin, qualifying as a physician in 1864. However, he was disqualified from practice, and left Germany for Constantinople, with the intention of entering Ottoman service. Travelling via Vienna and Trieste, he stopped at Antivari in Montenegro, found himself welcomed by the local community, and was soon practicing medicine. He put his linguistic talent to good use, as well, adding Turkish, Albanian, and Greek to his repertoire of languages. He became the quarantine officer of the port, leaving only in 1870 to join the staff of Ismail Hakki Pasha, governor of northern Albania; in the service, he travelled throughout the Ottoman Empire, although the details are little known. When Hakki Pasha died in 1873, Emin went back to Neisse with the pasha's widow and children, where he passed them off as his own family, but left suddenly in September 1875, reappearing in Cairo and then departing for Khartoum, where he arrived in December. At this point he took the name "Mehemet Emin" (Arabic Muhammad al Amin), started a medical practice, and began collecting plants, animals, and birds, many of which he sent to museums in Europe. Although some regarded him as a Muslim, it is not clear if he ever actually converted. Charles George Gordon (‘Gordon of Khartoum’), then governor of Equatoria, heard of Emin's presence and invited him to be the chief medical officer of the province; Emin assented and arrived there in May 1876. Gordon immediately sent Emin on diplomatic missions to Bunyoro and to Muteesa I of Buganda to the south, where Emin's modest style and fluency in Luganda were quite popular. After 1876, Emin made Lado his base for collecting expeditions throughout the region. In 1878, the Khedive of Egypt appointed Emin as Gordon's successor to govern the province, giving him the title of Bey. Despite the grand title, there was little for Emin to do; his military force consisted of a few thousand soldiers who controlled no more than a mile's radius around each of their outposts, and the government in Khartoum was indifferent to his proposals for development. He showed himself to be a bitter foe of slavery. In 1879 General Gordon gave Frank Lupton command of a flotilla of river steamers to relieve Emin. When Lupton reached Lado almost two years later he found that Emin did not want to be relieved. He became Emin's deputy, in charge of the Latuka district based at Tarangole. The revolt of Muhammad Ahmad that began in 1881 had cut Equatoria off from the outside world by 1883, and the following year, Karam Allah marched south to capture Equatoria and Emin. In 1885, Emin and most of his forces withdrew further south, to Wadelai near Lake Albert. Emin then entered the service of the German East Africa Company and accompanied Dr. Stuhlmann on an expedition to the lakes in the interior, but was killed by two Arab slave traders at Kinena Station in the Congo Free State, on 23 or 24 October 1892. Emin Pasha is commemorated in the scientific name of an East African species of leptotyphlopid snake, Emin Pasha's worm snake Leptotyphlops emini, and an East African species of Passer sparrow, the chestnut sparrow Passer eminibey.