Кіріспе

Құс түрі

Шашқақ (Chlidonias hybrida) – Laridae тұқымдасына жататын шашқақ. Тұқым атауы ежелгі грекше khelidonios, "құйрықтай", khelidon, "құйрық" сөздерінен шыққан. "Hybrida" латын тілінде "будандасқан" деген мағынаны білдіреді; Питер Симон Паллас бұл ақ қанатты қара шашқақ пен қара шашқақтың буданы болуы мүмкін деп ойлаған, "Sterna fissipes [Chlidonias leucopterus] et Hirundine [Sterna hirundo] natam" деп жазған. Бұл құстың географиялық тұрғыдан бірнеше түрі бар, олар негізінен мөлшері мен қауырсындағы шағын айырмашылықтармен ерекшеленеді. C. h. hybrida Еуропаның жылы аймақтарында және Палеарктикада (солтүстік-батыс Африкадан Орталық және Оңтүстік Еуропа арқылы оңтүстік-шығыс Сібірге, Шығыс Қытайға және оңтүстікке қарай Пәкістан мен Солтүстік Үндістанға дейін) көбейеді. Кішкентай мүңкісі бар және қара түсті C. h. delalandii Шығыс және Оңтүстік Африкада, ал ашық түсті C. h. javanicus Явадан Австралияға дейін таралған. Тропикалық түрлері жыл бойы тұрады, ал Еуропа мен Азия құстары қыста Оңтүстік Африка мен Үндістанға ұшып кетеді. 2021 жылдың сәуір айында Тамил Наду штатының Канниякумари ауданындағы Манакуди құс қорығында таңбаланған шашқақ құсы табылды. Бұл түр ішкі батпақтарда, кейде қара бас киіктілер арасында ұялайды, олар қорғанышпен қамтамасыз етеді. Ғылыми атауының себебі – бұл ең ірі батпақ шашқағының сыртқы түрі ақ шашқақтарға да, қара шашқақтарға да ұқсас болуында.

Сипаттама

Көлемі, қара бас киімі, күшті мүсік (еркектерде 29–34 мм, әйелдерде 25–27 мм және қысқарақ, айқын гониспен) және жағымды ұшу еске түсіреді, қараша баз немесе Арктикалық шағаласы, бірақ қысқа, екі бөлікке бөлінгендей көрінетін құйрығы және жоғары да, төменгі де қара сұр түсті көбелек қауырсындары әдетте батпақ шағаласының белгілері. Жазғы ересегінің беті ақ, аяқтары мен мүсігі қызыл. Жасының басына ақ дақтар шашыраңқы, ал артқы басы біркелкі қара түсті, бірақ қыста ересегінде де ақ дақтар болады. Қара құлақ қауырсындары артқы басқа қосылады, ал үстіңгі бөлігі ақ түсті мозаикалы болып келеді, бұл қара түсті С әрпі тәрізді жолақ ретінде көрсетеді. Мойынның екі жағы ақ, кейде мойынның артқы жағына дейін созылады. Жұдырық аз анық. Жыл бойы қылқасы ақшыл сұр түсті. Жасында мантия әртүрлі өрнекке ие. Арқа және қанат қауырсындары қоңыр қара түсті, кең қоңыр жиектері және көбінесе аралық қоңыр жолақтары немесе орталықтары бар. Күздің басында, әсіресе мантияда, жаңа сұр қауырсындардың қоспасы жиі кездеседі. Ересегінің мантиясы күміс сұр түсті. Оның ерекше дауысы – «крек». Қыста маңдайы ақ түске, ал денесінің қауырсындары ақшыл сұрға айналады. Жас шалалардың арқасы қызыл түсті қабықшалы, ал қалғаны қысқы ересектерге ұқсайды. Бірінші қысқы қауырсыны жас және қысқы ересектердің арасындағы кезеңдік нұсқа, арқасында қызыл дақтар болады. Шалалар ұсақ балықтармен, қосмекенділермен, жәндіктермен және шабақтармен қоректенеді.