Кіріспе
Американдық адвокат және саясаткер (1941 жылы туған)
Эрл Бенджамин Нельсон (17 мамыр 1941 жылы туған) – американдық адвокат, бизнесмен және саясаткер. Ол 1991 жылдан 1999 жылға дейін Небраска штатының 37-ші губернаторы, ал 2001 жылдан 2013 жылға дейін Небраскадан АҚШ сенаторы болып қызмет етті. Ол Демократиялық партияның мүшесі және қазіргі уақытқа дейін Небраска штатындағы штаттық сайлауда жеңіске жеткен соңғы демократ болып табылады. Нельсон саясатқа кіріспей тұрып, сақтандыру компаниясының бас директоры болған. Оның саяси мансабының алғашқы қадамы 1990 жылы болған, ол бұл жылы қазіргі республикалық губернатор Кей Оррды шамалы айырмамен жеңді. 1994 жылы ол үлкен артықшылықпен қайта сайланды. 1996 жылы ол АҚШ Сенатының бос орындығына кандидат болды, бірақ күтпеген нәтижемен республикашыл Чак Хейгелге жеңіліп қалды. 2000 жылы Небрасканың екінші Сенат орындығына сайланды және 2006 жылы қайта сайланды. 2012 жылы ол үшінші мерзімге кандидат болмады, оның орнын республикашыл Деб Фишер басты. Нельсон Сенаттағы ең консервативті демократтардың бірі болды және көбінесе өз партиясының ұстанымына қарсы дауыс берді.
Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы
Эрл Бенджамин Нельсон 1941 жылы 17 мамырда Небраска штатының оңтүстік-батысындағы МакКук қаласында дүниеге келген. Ол Бёрделла мен Бенджамин Эрл Нельсонның жалғыз баласы. Ол – «Қыран» скауты. Ол 1963 жылы бакалавр, 1965 жылы магистр, ал 1970 жылы заң докторы – барлығы Небраска университетінен бітірген. Заң факультетін бітіргеннен кейін Нельсон Омахадағы Central National Insurance Group компаниясының бас кеңесшісінің көмекшісі болып жұмысқа орналасты. Бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін, 1975 жылы губернатор оны мемлекеттік сақтандыру директоры етіп тағайындады. Әкімшілік өзгергеннен кейін ол Central National Insurance компаниясында атқарушы вице-президент, соңынан президент болып қайта жұмысқа кірісті.
Небрасканың губернаторы
Нельсон алғаш рет 1990 жылы Небраска губернаторы сайлауында сайлауға түсіп, бірінші мерзімдегі республикалық үміткер Оррды 586 000-нан астам дауыс тіркелген сайлауда 4030 дауыспен жеңді. 1994 жылы ол 74% дауыспен қайта сайланды, бұл жарты ғасыр ішінде губернатор үшін ең үлкен жеңіс болды, тіпті сол жылы республикашылдардың үлкен табысқа жеткеніне қарамастан. Ол "Қауіпсіз көшелер заңы" және "Жастар қылмысы заңы" арқылы қылмысты азайтуға бағытталған заңдарды ұсынды, "Балалар байланысы" денсаулық сақтау жүйесі арқылы төмен кірісті отбасыларды қолдады және әлеуметтік жәрдемақы реформаларын жүзеге асырды. Сонымен қатар, ол 400 мыңнан астам орташа кірісті отбасылар үшін салықтарды төмендетті. Губернатор ретінде Нельсон консервативті көзқарастарды оңшыл Небраска штатының мәселелері бойынша сақтады. Ол ұлттық деңгейде жүзеге асырылғанға дейін әлеуметтік жәрдемақы реформасын көтерді және президент Билл Клинтонның денсаулық сақтау саласындағы күш-жігеріне қарсы болды. 1996 жылы демократ әріптесі Джим Эксон зейнеткерлікке шыққанда Нельсон АҚШ Сенатына үміткер болды. Ол республикалық бизнесмен және Вьетнам соғысының ардагері Чак Хейгелден күтпеген жеңіліс тапты. 1998 жылы Нельсон Небраска штатының мерзімдік шектеу заңына байланысты қайта сайлануға құқығы болмады. Оның орнына Линкольн қаласының республикалық мэрі Майк Йоханс келді. Қазіргі таңда Нельсон Небраска губернаторы қызметін атқарған соңғы демократ.
2000 жылғы сайлау
Нельсон 2000 жылғы сенат сайлауында демократтар тарапынан ұсынылды, бұрынғы сенатор, демократ Боб Керри зейнетке шыққаннан кейін. Оның қарсыласы – бас прокурор Дон Стэнберг. Нельсон Стэнбергке қарағанда 50% көп ($1,004,985) қаржы жұмсаған сайлауда 50,99% дауыспен жеңіске жетті. Бастапқыда бірлесіп жұмыс істеуге уәде бергеніне қарамастан, Нельсон мен қазіргі АҚШ сенаторы, Небраскадан Хейгелдің арақатынасы біршама салқын болды.
2006 жылғы сайлау
Нельсонның 2006 жылы өкілдігінен айырылу қаупі бар еді, себебі оның губернаторлық орынбасары Майк Йоханнс оған қарсы сайлауға түсуі мүмкін деп есептелді. Бірақ Йоханнс АҚШ Ауыл шаруашылығы министрі қызметіне тағайындалғаннан кейін бұл болжам расталмады. Йоханнстың Вашингтонға кеткенінен кейін, көптеген танымал республикашылдар Нельсонға қарсы тұруға ниет білдірмеді, себебі штаттық партия губернаторлық сайлауға назарын шоғырландырды. Республикалық партияның үміткерлігін бұрынғы TD Ameritrade атқарушы директоры Пит Рикетс жеңіп алды. Бас сайлауда Нельсонға Американың Ұлттық мылтық қауымдастығы, Небраскадағы Өмір құқығы (Ұлттық Өмір құқығы ұйымының штаттық бөлімшесі), Небраскалықтар Өмір үшін Біріккен, АҚШ Сауда палатасы, Тәуелсіз Бизнес Ұлттық Федерациясы, Небраска Фермерлер Одағының Саяси Әрекет Комитеті, Ұлттық Фермерлер Одағының Саяси Әрекет Комитеті, Шетелдегі Соғыстар Ардагерлерінің Саяси Әрекет Комитеті, Бизнес және Индустрия Саяси Әрекет Комитеті және Омаха Полиция Одағы қолдау көрсетті – барлығы консервативті көзқарастағы ұйымдар. Нельсон Рикетсті 64% 36% есебімен жеңіске жетті, бұл Эдвард Зоринскийдің 1982 жылы 66% дауыс жинағанынан бері Небраскадағы демократ сенаторының ең үлкен жеңісі болды. Осылайша ол өзінің партиясынан 96% дауыс алғаннан кейін, республикашылдардың 42% және тәуелсіздердің 73% дауысын қосымша алды. Ол штаттың батыс бөлігіндегі 13 округтен басқа барлық округтерде жеңіске жетті, бұл әдетте республикашылдар басым Небраска штатындағы күтпеген жетістік.
Аборт
Нельсон абортқа қарсы. 2006 жылғы сайлауда ол Небраска штатының «Өмір құқығы» ұйымының қолдауын алды. Ол «Пациенттерді қорғау және қолжетімді күтім туралы» заңның Сенаттағы нұсқасына, Стапак ережесін қамтымайтын нұсқасына дауыс бергеннен кейін «Өмір құқығы» ұйымының қолдауын жоғалтты.
Таңбалар
2007 жылдың шілдесінде сенатор Том Кобёрн Нельсонның 2007 жылғы қорғаныс шығындары туралы заңға енгізген мақсатты қаражаттарын сынады. Ол бұл қаражаттың Нельсонның ұлы Патриктің жұмыс берушісіне миллиондаған федералды доллармен пайда әкелетінін және жағдайдың 2006 жылғы Федералды қаржыландырудың есеп беру және ашықтық туралы заңның талаптарын бұзғанын, оны Сенат қабылдаса да, Палатада әлі дауысқа қойылмағанын мәлімдеді. Нельсонның өкілі жаңа Сенат этикалық ережелері қабылданғаннан кейін түзетуді кері қайтарып алғанда, ол ешқандай бұзушылыққа жол бермегенін және "ерекше сақтықпен" әрекет еткенін айтты. "Public Citizen" сияқты кейбір мемлекеттік бақылаушылар бұл мақсатты қаражаттың этика ережелерін бұзбағанын мәлімдеді. Бірнеше басылым Кобурнның ниеттерін күдікпен қарады, себебі оның сын-пікірлері өз штатының делегациясының ұсынған мақсатты қаражаттарын қамтымады.
Денсаулық сақтау және "Корнхаукердің қайтарымы"
2009 жылдың соңында Сенаттың 40 республикашысы бірауыздан Пациенттерді қорғау және қолжетімді медициналық көмек туралы заңға қарсы дауыс берді, бұл Сенаттағы денсаулық сақтау заңнамасының нұсқасы болды. Республикашылдардың сөзді тікелей айтуын тоқтату және заң жобасын қабылдау үшін демократтарға 58 сенатордың барлық дауыстары, сондай-ақ олардың партиясымен келісетін екі тәуелсіз сенатордың дауыстары қажет болды. Нельсон – бұл мәселеге дауыс берген 60-шы және соңғы сенатор еді. Нельсонның айтуынша, ол заңның соңғы нұсқасында мемлекеттік қаражатты аборттарға жұмсауға тыйым салуды қамтамасыз етуді қалады. Оның дауысы, штаттарға сақтандыру қызметтерін абортты қамтудан бас тартуға рұқсат беретін түзетулер енгізілгеннен кейін берілді. Абортты қамтитын сақтандыру жоспарлары бар адамдар, жоспардың қалған бөлігі үшін төлемнен бөлек абортты қамту үшін төлейтін болар еді. Заң сонымен қатар Небраска штатының Медициналық көмек алуға құқығын кеңейтуге байланысты туындайтын шығындарды толық және тұрақты түрде федералдық деңгейде өтеуді қамтамасыз етті.
Денсаулық сақтау шарасы даулы болды және Нельсонның дауысы күшті реакция тудырды. Медициналық көмек төлемдерін өтеу схемасына қарсы болғандар оны «Корнхаскердің сыйақысы» деп қысым жасады. Бұл ережені айыптағандардың арасында Небрасканың республикашыл губернаторы Дэйв Хайнеман да болды. Нельсон бұл сынға жауап ретінде, ол штаттарға арналған қаржыландырылмаған федералдық талапты жоюға тырысқанын және Небраска ережесінің бастапқыда барлық штаттың Медициналық көмек шығындарын өтеуді қамтамасыз ететін түзетумен алмастырылуы тиіс «орын сақтағыш» екенін айтты. Абортқа қарсы ұйымдар да Нельсонның дауысына теріс жауап берді. 2010 жылдың сәуірінде Небрасканың «Өмірге құқық» ұйымы Нельсонды енді ешқашан қолдамайтынын мәлімдеді. Нельсонның Небраска тұрғындары арасындағы беделі оның дауысынан кейін төмендеді. Omaha.com сайтының мәліметінше, «Бір түнде Нельсонның Небраскадағы сайлаушылардың 78 пайыздық қолдауы, Сенаттағы ең жоғары көрсеткіш, бір сауалнамаға сәйкес 42 пайызға дейін төмендеді, бұл оның саяси мансабы аяқталды деген көптеген сарапшылардың қатаң сын-пікірін тудырды». 2009 жылдың желтоқсанында Расмуссен жүргізген сауалнама бойынша, болжамды Нельсон-Хайнеман жарысында республикашыл 61 пайыз дауыс алады, ал Нельсон 30 пайыз дауыс алады. Сол сауалнамада Небраска сайлаушыларының 64 пайызы денсаулық сақтау заңына қарсы болды. Сенатор Эдвард Кеннедидің қайтысынан бос қалған Сенат орынды толтыру үшін өткізілген арнайы сайлауда республикашыл Скотт Браунның жеңісімен демократтар филибстерге қарсы көпшілігін жоғалтты. Браун денсаулық сақтау шарасына қарсы екенін мәлімдегендіктен, партия басшылығы заң шығаруды бюджеттік келісім арқылы жүзеге асыруды жөн көрді. Нельсон 2010 жылғы Денсаулық сақтау және білім беру туралы келісімге қол жеткізу туралы заңның соңғы нұсқасына қарсы дауыс берді. Оның бұл шараны қолдауы енді қажет емес еді, өйткені келісімге қол жеткізу туралы заң филибстерге жатпады және жай ғана көпшілік дауысқа ие болу жеткілікті болды. Ақыры қабылданған заң Нельсонның Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Гарри Ридке шамамен бір ай бұрын жазған хатында сұрағандай, Небраска үшін арнайы Медициналық көмек өтемақысын жойды. Оған қарсы дауыс бергеніне қарамастан, ол кейіннен заңды қорғады: «Мен оны жақсарту үшін күресуге дайынмын, бірақ оны жоюға емес».
Ирак
2007 жылғы 15 наурызда Нельсон 2008 жылы Ирактан американдық жауынгерлік әскерлерінің көп бөлігін шығаруға бағытталған резолюцияға қарсы дауыс берген екі демократ сенаторының бірі болды. 60 дауыс қажет болған дауыс беруде 50 қарсы, 48 қолдады. Иракқа төрт рет сапар шеккеннен кейін, соңғысы 2007 жылдың қыркүйегінде болған Нельсон, әскерлерді толықтай шығарудың орнына Ирактағы миссияны өзгерту қажет деген пікірде болды. Джонс комиссиясы 2007 жылғы 6 қыркүйекте оның көзқарасын қолдады, генерал Джеймс Л. Джонс Конгреске есеп ұсынды: «Ағымдағы жағдай күштеріміздің орналасуы мен қолданылуын өзгертуді қарастыруға мүмкіндік береді. Мұндай стратегияға, әсіресе қалалық аймақтарда, елдің ішкі қауіпсіздігіне жауапкершілікті арттыру кіреді. Коалициялық күштерді Ирактың шығыс және батыс шекараларын қорғауға және Ирак үшін маңызды инфрақұрылымды белсенді түрде қорғауға бағыттап, мемлекеттің аумақтық қорғанысын күшейтуге болады». Нельсон бұрыннан ұстанып келген, Ирактағы тұрақтылыққа тек заң арқылы жүзеге асырылатын саяси келісім арқылы қол жеткізіледі деген пікірді Джонс та қолдады, ол: «Ирактың болашағы ирак халқы мен үкіметінің ұлттық келісім процесін бастау және сектанттық зорлық-зомбылықты тоқтату қабілетіне байланысты» деді. Нельсон мен Коллинз 2007 жылғы 11 шілдеде АҚШ әскерлерін Бағдаттан шығару туралы заң жобасын ұсынды. Заң жобасында ішкі қауіпсіздік міндеттерін ирактық күштерге беру көзделген, содан кейін АҚШ әскері шекараны қорғайтын, инфрақұрылымды сақтайтын және «Әл-Қаида» күштерін іздеуді жалғастыратын еді. Келісім бойынша демократтар Буштің сот тағайындалымдарының біреуіне тек «ерекше жағдайда» ғана кедергі келтіру құқығын сақтайтын болды, ал Буштің апелляциялық сотына ұсынған үш консервативті кандидат (Дженнис Роджерс Браун, Присцилла Оуэн және Уильям Прайор) Сенаттың толық құрамымен дауысқа салынатын еді. Нельсон Браунды бекітуге дауыс берген жалғыз демократ болды, кейін ол Самуэль Алитоның АҚШ Жоғарғы Сотына бекітілуін қолдаған алғашқы демократ сенаторы атанды. Нельсон сондай-ақ үш демократпен бірге екі рет Буштың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі Джон Болтон жөніндегі Сенаттағы пікірсайыстарды тоқтатуға дауыс берді. Өзінің мақаласында Нельсон: «Президенттің кандидаттары, әсіресе Жоғарғы Сотқа, тіпті Вашингтондағы мүдделі топтармен келіспесе де, дауыс беруге лайық» деп жазды.
Бір жынысты некелер
1996 жылы Нельсон басқа штаттарда жасалған бір жынысты некелерді Небраска штатының мойындауына жол бермеу үшін заң жобасын ұсынды және қолдады. Бұл оның Гавайидегі сот ісіне реакциясы болды, онда Нельсон гомосексуалдық некелерді заңдастыру қаупінен қорқады. Нельсон Небраска конституциясына бір жынысты некелерге және отбасылық әріқатынасқа тыйым салатын 416-шы бастаманы қолдады.
Салықтар
Нельсон 2001 жылғы Экономикалық өсім және салықтық жеңілдету туралы келісімге қол қойылған заңға дауыс берген бес демократ сенаторының бірі болды. Бұл шара 11 жыл ішінде 1,35 триллион долларға салықты төмендетуді және келесі қаржы жылында шамамен 2 триллион доллар көлемінде шығыстарды қарастырды. Шығыстар көлемі Буш ұсынғанмен салыстырылатын болды, ал салықты төмендету Буш іздеген 1,6 триллион доллардан сәл кем болды. Нельсон 2003 жылғы салықты төмендетуге де дауыс берді, ол 2001 жылғы салықты төмендетудің көптеген шараларын үдетті, сонымен қатар шағын бизнеске арналған жеңілдіктерді де қамтыды. 2009 жылдың қазан айында Салық реформасын қолдаушы американдықтар Нельсонның олардың Салық төлеушілерді қорғауға берген уәдесіне қол қойған жалғыз демократ сенаторы екенін мәлімдеді және Конгрестегі денсаулық сақтау реформасының ұсыныстарына қарсы шығуға шақыру үшін жақтау кампаниясын бастады, олардың пікірінше, онда «міллиардтаған долларлық табыс салығының өсуі» бар еді. 2012 жылдың шілдесінде Нельсон тағы 18 сенатормен бірге штаттарға каталогтық және интернет-сатуды қоса алғанда, мемлекетаралық саудадан салық жинауға рұқсат беретін заң жобасын ұсынды. Заң жобасы (Нарыққа әділдік туралы заң, S.1832) басқа штаттың тұтынушысына тауар немесе қызмет сатқан кез келген сатушыдан сол штаттың салық ставкаларына сәйкес сату салығын есептеуді, жинауды және төлеуді талап етеді. Бұл шараны қолдаушылар онлайн сатушылардың жергілікті бизнеске қарағанда басымдықтарын жоятынын айтты, себебі олар көбінесе клиенттерінен сату салығын жинауға міндетті емес. Оппозициялық тараптар мемлекетаралық саудагерлерді оларда физикалық өкілдігі жоқ аймақтарда салық жинауға міндеттеу әділетсіз болады, сондықтан олар салықтан ешқандай пайда көре алмайды, сондай-ақ штаттық және жергілікті салықтардың алуан түрлілігі мен күрделілігі салықты жинау үшін оларды қадағалауға міндетті саудагерлерге қосымша жүктеме салады деп мәлімдеді.
Басқа да дауыс берулер
Нельсонның Сенаттағы дауыстары оны партия жетекшілігімен жиі келіспеушілікке түсірді. 2006 жылғы National Journal журналының конгрестік дауыс рейтингісі оны бес республикалық сенатордан (Гордон Смит, Олимпия Сноу, Арлен Спектер, Сьюзан Коллинз және Линкольн Чафи) оңға орналастырды. Мэри Ландриу – республикалықтардың оң жағындағы жалғыз демократ (ол Чафидің оң жағына орналасты). 2007 жылғы National Journal рейтингісі Нельсонды сегіз республикалық сенатордың оң жағына (жоғарыда аталған бесеуінің үстіне Ричард Лугар, Норм Коулман және Майк ДеУайн) орналастырды, ал Ландриу тағы да Чафидің оң жағында болды және кез келген республикалықтан оң жақтағы жалғыз демократ еді. 2012 жылы Америка консервативтік одағы оның жалпы көрсеткішін 48 пайыз деп бағалады, бұл кез келген демократ сенатордың ең жоғары көрсеткіші. Нельсон 2002 жылғы Екі партиялық сайлау реформасы туралы заңға қарсы дауыс берген екі демократ сенатордың бірі болды. Ол банкроттық реформасы, қоршаған ортаны қорғау, топтық сот процестері және сауда мәселелерінде республикашылдармен бірге дауыс берді. 2004 жылы ол Федералдық неке туралы түзетуге қатысты жабық отырысты (cloture) қолдау үшін дауыс берген үш демократ сенатордың бірі болды; 2006 жылы ол осылай дауыс берген екі демократ сенатордың бірі еді. Ол 2006 жылы шешек клеткаларын зерттеуге федералдық қаржыландыруды ұзарту туралы заңға қарсы дауыс берген жалғыз демократ сенатор болды. Бірақ ол Арктикалық ұлттық табиғи қорықта мұнайды іздеуге үнемі қарсы дауыс берді. Ол сондай-ақ Буштің Иракқа 21 500-ден астам әскер жіберу жоспарына қарсы болды. Буштің алғашқы мерзімінде ол партиясының көпшілігімен бірге президент Билл Клинтонның жұмысшылар үшін эргономикалық ережелерге қатысты кеңейтілген жаңа ережелерін жоюға қарсы дауыс берді; Джон Бро, Макс Бокус, Бланш Линкольн және Зелл Миллер сияқты көптеген консервативті демократтар бұл мәселе бойынша республикашылдармен бірге дауыс берді. 2010 жылдың 26 сәуірінде Нельсон қаржылық реттеу туралы заң жобасын ілгерілету туралы ұсынысқа қарсы дауыс берген екі демократ сенатордың бірі болды, республикалық сенаторлардың жағына шықты. Екіншісі – Гарри Рид, ол процедуралық себептермен өзі ұсынған заңға қарсы дауыс берді. 2010 жылдың 5 тамызында Нельсон Елена Каганның АҚШ Жоғарғы сотына тағайындалуына қарсы дауыс берген жалғыз демократ болды. 2010 жылдың 18 желтоқсанында Нельсон демократтармен бірге 2010 жылғы «Сұрама, айтпа» заңын жою туралы заңға дауыс берді.
Сенаттық мансабынан кейінгі мансап
2013 жылдың қаңтар айында Нельсон АҚШ және оның бірнеше аумақтарының штаттық сақтандыруды реттеуші органдарының ұйымы – Ұлттық сақтандыру комиссарлары қауымдастығының бас директоры болып тағайындалды. Бұл ұйым стандарттарды белгілейді және штаттық органдардың реттеу бақылауын үйлестіреді. Ол 2016 жылдың қаңтар айында қауымдастықтан кетіп, жеке құқық қызметіне қайта оралды.