Кіріспе

Католик шіркеуінің 955 жылдан 964 жылға дейінгі басшысы, копт папасы Иоанн XII (Иоанн XII; шамамен 930/937 – 14 мамыр 964), туған Октавиан, 955 жылдың 16 желтоқсанынан 964 жылы қайтыс болғанға дейін Рим епископы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Ол жарты ғасырдан астам уақыт бойы папалық саясатта үстемдік құрған Римнің күшті Тускулум графтары отбасымен туыс болды. Ол жасөспірім шағында немесе жиырма жасына дейін папа болды. 960 жылы оңтүстікте Ломбардтармен қақтығысқа түсті. Римді тиімді басқара алмағандықтан, ол Германия королі Отто I-ден көмек сұрап, оны император етіп коронациялады. Иоанн XII-нің понтификаты оның лажсыздық пен дүниеқұмарлықпен қызмет атқарғандығымен әйгілі болды. Бірақ ол Оттомен келіспей кетті және Отто оны биліктен қуғысы келгенше қайтыс болды.

Отбасы және сайлау

Октавиан – Споллолық Альберик II-нің ұлы, римдік патриций және өзін-өзі Римнің ханзадасы деп жариялаған. Оның анасы Альберикке туысқан және Италия королі Гугоның қызы Альда Виеннская деп есептеледі. Алайда, бұл сұраққа қатысты күмәндер бар. Соракттық Бенедикт Октавианның бір әйелден туған ұл екенін жазған (Genuit (Alberic) ex his principem ex concubinam filium, imposuit eis nomen Octabianus), бірақ оның латын тіліндегі жазуы түсініксіз. Егер ол Альданың ұлы болса, папа болған кезде 18 жаста болған болар еді, ал әйелден туған ұл болса, 7 жылға дейін үлкен болуы мүмкін. Ол Виа Лата аймағында дүниеге келді, бұл Квиринал төбесі мен Марс алаңы арасында орналасқан аристократтардың мекені. Оның Август есімі отбасының өзін және оның тағдырын қалай көретінін анық көрсетті. 954 жылы қайтыс болғанға дейін Альберик Римдіктерге анты берді, сонда келесі папалық таққа оның ұлы Октавиан отырады, ол осы кезде шіркеуге қабылданған еді. Әкесінің қайтысымен, ешқандай қарсылықсыз, ол 17 мен 24 жас аралығында Римнің ханзадасы болды. 955 жылы қарашада Папа II Агапет қайтыс болғаннан кейін, Санта-Мария-ин-Домниканың кардинал-диаконы болған Октавиан 955 жылы 16 желтоқсанда оның орнына сайланды. Оның Иоанн XII апостолдық атын қабылдауы – папалық таққа отырғанда патшалық есімді алған понтификтердің үшінші мысалы болды, алғашқысы Иоанн II (533–535) және екіншісі Иоанн III (561–574). Жаңа папа бастапқыда, әлемдік мәселелерге қатысты нұсқауларын Октавиан атымен шығарды, ал шіркеумен байланысты барлық мәселелерде Иоаннның паптық атымен папалық бұйрықтар мен басқа да құжаттарды жариялады.

Папалық билік

960 жылы Иоанн жеке басымен Ломбард герцогтықтары – Беневентум және Капуаға қарсы шабуыл жасады, бұл, әлдебір уақытта жоғалған Папалық мемлекеттердің бөліктерін қайтарып алу мақсатында болды. Иоаннның Тускулум және Сполетодан келген әскерлердің басында жүріп келе жатқанын көрген Беневентум мен Капуя герцогтары Салерноның I Гизульфінен көмек сұрады, ол оларға көмекке келді. Иоанн солтүстікке шегініп, Террачинада Гизульфпен келіссөздер жүргізді. Екі тарап арасында келісімге қол жеткізілді, ал Гизульфтың араласпауы үшін Иоанн Папалық Салерноны Папалық мұра ретінде талап етпейтіндей келісімге келді. Бірақ көп ұзамай Иоанн әкесінің оңай басқара алған Римнің қуатты ақсүйектерін өзі басқара алмайтынын түсінді. Осы уақытта Италияның II Беренгары Папаның жеріне шабуыл жасауды бастады. Римдегі саяси интригалардан және II Беренгарының билігінен қорғану үшін Иоанн 960 жылы Германия королі I Оттоға Папалық өкілдерін жіберіп, одан көмек сұрады. Иоаннның шақыруын қабылданған I Отто 961 жылы Италияға кірді. Беренгар жылдам өз бекіністеріне қайтты, ал Отто 31 қаңтарда Римге кірді. Ол Иоаннмен кездесіп, Папаны қорғау үшін бар күшін салатынына ант берді. Содан кейін Иоанн Оттоны император деп тағайындады, Италияның I Беренгарының өлімінен кейін батыстағы алғашқы император. Папа және римдік ақсүйектер Әйгілі Петірдің жерленген қабір үстінде Оттоға адал болып, II Беренгар немесе оның ұлы Адалбертке көмек көрсетпеуге ант берді. Он бір күннен кейін Папа мен император Ottonianum дипломын бекітті, оған сәйкес император оңтүстіктегі Неаполь мен Капуадан солтүстіктегі Ла Специя мен Венецияға дейінгі Папалық мемлекеттің тәуелсіздігіне кепілдік берді. Бұл Каролинг империясының құлауынан бері осындай қорғаныстың алғашқы тиімді кепілі болды. Ол сондай-ақ Папа сайлауының еркіндігін растады, бірақ Папаның қадірленуінен бұрын сайлауға келісу императорлық құқығын сақтап, сонымен бірге Рим конституциясының Папаның уақытша билігін шектейтін ережелерін де сақтады.

Дін істері

Рим папасы Иоанн XII дүниелік әдеттері үшін айыпталып, әйтсе де шіркеу істеріне біраз уақыт бөлуге үлкерді. 956 жылдың басында ол Германиядағы папалық легаты Вильгельмге хат жазып, оны ондағы жұмысын жалғастыруға, әсіресе "Құдайдың шіркеулерін қиратуға" тырысатын адамдарға қарсы күресуге шақырды. Вильгельмнен Батыс Франция мен Германиядағы жағдайлар туралы хабарлауын сұрады. Иоанн сондай-ақ Трирдің жаңа архиепискобы Генриге хат жазып, оған паллиум сыйлап, ізгі өмір сүруге шақырды. 958 жылы ол Субиако аббаттығына белгілі бір шарттармен жеңілдіктер берді: 960 жылы Иоанн Кентербери архиепископы болып тағайындалған Сент-Дунстанды растады, ол Римге барып, Иоанн XII-нің қолынан тікелей паллиум алды. 962 жылдың 12 ақпанында Иоанн император Оттоның өтініші бойынша Римде синод шақырды. Онда Иоанн Магдебург архиепископтығы мен Мерсебург епископтығын құруға келісті, Зальцбург архиепискобы мен Трир архиепискобына паллиум берді және Верона епискобы болып тағайындалған Ратерді бекітті. Сондай-ақ, Реймс архиепископтығының бұрынғы лауазымын қайтаруға тырысқан Вермандои епискобы Хьюді қауымнан шығару туралы шешім қабылдады. Бұл шешімді Иоанн сол жылы Павияда өткен тағы бір синодта қайта бекітті. Хорас Киндер Манн айтқандай, "Иоанн XII-ге шіркеу істері аса қызығушылық тудырмаған сияқты".

Оттомен қақтығысы және өлімі

Оттон 962 жылдың 14 ақпанында Беренгар II-ді бағындыру үшін Римді қалдырды. Кетіп бара жатып, ол Жоханға, "өмірін бекерлік пен зынамен өткізген" адамға, әлемдік және сезімтал өмір салтынан бас тартуды ұсынды. Жохан бұл кеңеске құлақ аспай, Оттонның Беренгарды Папалық мемлекетінен жылдамдықпен қуғанын үлкен қорқынышпен бақылады. Императордың күшіне қатты қорқып, ол мадьярлар мен Византия империясына Отоға қарсы одақ құру үшін елшілер жіберді. Сонымен қатар, ол Беренгардың ұлы Адалбертпен келіссөздер жүргізді. Жоханның елшілерін Отто I тұтқынға алды және өз артында не болып жатқанын білу үшін Римге делегация жіберді. Осы уақытта Жохан Оттоға өзінің елшілерін, болашақ Папа Лев VIII-ді де қоса, жіберді. Лев VIII императорды Жоханның папалық сарайды реформалауға тырысқанына сендіруге тырысты. Алайда, 963 жылы Отто Адалбертке Жоханмен келісу үшін Римге кіруге рұқсат бергенін естіді. Беренгар тиімді түрде жеңіліп, түрмеге қамалғаннан кейін Отто Римге оралып, 963 жылдың жазында оны қоршап алды. Ол қаланың бөлінгенін көрді: Адалберттің Римге келгенін хабарлаған императордың жақтастары, Сент-Пол базиликасының маңындағы Римнің бекітілген бөлігі – Иоаннисполис ішінде бекініп алды. Ал Жохан мен оның жақтастары ежелгі Леонин қаласын сақтап қалды. Бастапқыда Жохан қаланы қорғануға дайындалды; қару-жарақпен көзге түсіп, Оттонның әскерін Тибр өзенінен кері шегіндірді. Алайда ол қаланы одан әрі қорғауға шамасы келмейтінін түсінді, сондықтан папалық қазынаны алып, Адалбертпен бірге Тибурға қашты. Отто I кеңес шақырып, Жоханның өзін бірнеше айыптауларға қарсы қорғауын талап етті. Жохан оған қарсылық көрсетіп, өзін биліктен қуғысы келгендердің барлығын анафемаға салумен қорқытты. Император мен кеңес бұл қаулыдан мойын бұрмады. Осыдан кейін, Кампания тауларында аң аулауға кеткен Жохан XII биліктен алынып, оның орнына Папа Лев VIII сайланды. Отто I қаладан кетпес бұрын, Рим тұрғындары Жоханды қолдау үшін көтеріліс жасауға тырысты, бірақ көптеген адам қаза тапты. Бірақ император кеткеннен кейін Жохан XII көптеген достары мен жақтастарымен Римге оралып, Лев VIII-ді қауіпсіздігі үшін императорға қашуға мәжбүр етті. 964 жылдың ақпанында Римге кірген Жохан оның орнынан алынуын канондық емес деп жариялаған синодты шақырды. Ол кейбір жауларын жазалап, Римнің нақты билеушісі болды. Шпейер епископы Отгарды императорға жіберіп, Оттомен келісімге келуге тырысты, бірақ ештеңе шықпады. 964 жылдың 14 мамырында Жохан XII қайтыс болды. Лиудпранд Кремонаның айтуынша, Жохан Римнің сыртында зыналыққа берілген кезде, қан тамырудан немесе ашуланған күйеуінің қолынан қайтыс болды. Жохан Латеранда жерленді. Папа Бенедикт V одан кейін таққа отырды, бірақ Лев VIII оны биліктен қуғызды.

Папа Жанна аңызына сілтеме

Онофрио Панвиний Бартоломео Платинаның папалар туралы кітабының жаңартылған басылымында, Папа Иоанна туралы аңыз Иоанн XII-нің бір әйеліне негізделген болуы мүмкін деген егжей-тегжейлі түсініктеме қосты: "Панвиний Платинаның Папа Иоанна туралы айтқандарына түсіндірме жазып, Иоанн XII-нің көптеген әйелдерінің арасында Иоанна есімді әйелдің болғанын, оның понтификаты кезінде Римде ең басты ықпалға ие болғанын, осының Папа Иоанна туралы әңгімеге бастау болуы мүмкін екенін айтады".