Кіріспе

Исамен байланысты деп саналатын көптеген реликвиялар христиан дінінің тарихы бойына көрсетілген. Кейбір адамдар Исаның реликвияларының түпнұсқалығына сенеді, ал басқалары олардың дұрыстығына күмән келтіреді. Мысалы, XVI ғасыр философы Эразм реликвиялардың көбеюі туралы және Исаның айқышқа шегеленуінен қалған деген ағаш реликвиялардан салынатын ғимараттардың саны туралы жазды. Сол сияқты, 20 ғасырдың басында Еуропа бойынша кем дегенде отыз қасиетті шеге реликвия ретінде құрметтелді. Реликвиялардың бір бөлігі "Арма Кристи" ("Христостың қарулары") немесе "Азап құралдары" деп аталады. Кейбір реликвиялар, мысалы, тікен тәжінің қалдықтары, шамалы ғана паломниктерді қабылдаса, ал басқалары, мысалы, Туриннің жұмысы, миллиондаған паломниктерді, соның ішінде Иоанн Павел II, Бенедикт XVI және Франциск папаларды қабылдайды. Христиандық ілімде Мәсіхтің денесімен бірге көкке көтерілгені айтылғандықтан, Мәсіхтің көтерілуінен бұрын оның денесінен алынған немесе шығарылған деп сипатталатын реликвиялардан басқа, денелік реликвиялар аз, мысалы, Исаның қасиетті сүндеті немесе Овиедоның қанды киімі.

Шынайы айқыш

"Нағыз айқыш" – Иса Мәсіх айқышқа хелінген кезде қолданылған айқыш. Бүгінде көптеген ағаш сынықтары Нағыз айқыш реликвиясы деп есептеледі, бірақ олардың нақтылығын анықтау қиын. IV ғасырда Нағыз айқыштың табылуы туралы әңгіме 1260 жылы жарық көрген Якоб де Ворагиннің "Алтын аңыз" кітабында баяндалған, онда сол дәуірдегі қастерлі әулиелер туралы аңыздар да бар. Дәстүр мен аңыз бойынша, Константин Ұлының анасы Елена, IV ғасырда Палестинаға жәдігерлерді іздеу үшін барған. Нағыз айқышты табуға оның адалдығы себеп болды. Евсевий Кесариялық өзінің "Константин өмірі" еңбегінде Еленаның сапары туралы жазған бірден-бір замандас автор болды. Бірақ Евсевий Нағыз айқышқа тоқталмаса да, Еленаның ізгілігін және Қасиетті қабірдің орнын хабарлауын баяндады. V ғасырдағы Сократ Сколастик, Созомен және Теодорет жазғандарда Нағыз айқыштың табылуы туралы айтылады. Римдегі Иерусалимдегі Санта-Кроче базиликасында Нағыз айқыш деп есептелетін кресттің бөліктері, соның ішінде INRI жазуының жартысы сақталған. Басқа да кішкентай бөліктері Еуропаның жүздеген шіркеулерінде сақталғандығы хабарланады. Барлық христиандар реликвиялардың нақтылығын және Нағыз айқышты табу туралы хабарлардың дұрыстығын мойындамайды. Нағыз айқышқа қатысты ерте христиан шіркеуінің дәстүрі көбінесе католик және шығыс православие шіркеулерімен шектеледі. Орта ғасырлық аңыздарда Нағыз айқыштың шығу тегі католик және шығыс православие дәстүрлерінде әртүрлі айтылады. Бұл шіркеулер Еленаны қасиетті әулие ретінде құрметтейді, сондай-ақ Англикан қауымы да оны құрметтейді.

Туриннің киелі шапанының

Турин жөрімшегі Исаның ең танымал және ең көп зерттелген реликвиясы болып табылады. 1988 жылы радиокөміртектік талдау көрсеткендей, жөрімшектің жасалу мерзімі орта ғасырларға, 1260 және 1390 жылдар аралығына келеді.

Овьедоның судариумы

Овиедоның судариумы – Испанияның Овиедо қаласындағы Сан-Сальвадор соборының Санта-Каммерасында сақталатын қанға боялған мата. Судариум (латын тілінде "тер матасы" деген мағынада) – Иса Мәсіхтің өлімінен кейін басына оралған мата деп есептеледі, бұл туралы Жохан Жақсы Жаңалығында (20:6–7) айтылған. Судариум кір және жиырылған, симметриялы түрде орналасқан қараңғы дақтармен толы, бірақ Турин жөрімшегі сияқты бейне жасамайды. Ватикан архивінің қызметкері, Джулио Риччи сияқты, реликвияның нақтылығын қолдайтындар, екі мата да бір адамды жапқан деп санайды.

Эдессаның суреті

Эдессаның бейнесі Мандильон деп те аталады. Мандильон деп екі бейне саналады: Генуядағы Армян шіркеуінің қасиетті Бартоломей шіркеуіндегі Генуяның қасиетті бейнесі және 1870 жылға дейін Римдегі Сан-Силвестро шіркеуінде сақталған, ал қазір Ватикан сарайындағы Матильда капелласында орналасқан Сан-Силвестроның қасиетті бейнесі. Мандильонның шын мәнінде Туриннің Киелі жөрімсігінің өзі екендігі туралы пікірлер қарама-қайшы.

Верониканың пердесі

Иса айқышқа ілінген кезде маңдайынан терді сүрту үшін қолданылған Верониканың жамылғысы Мәсіхтің бет-әлпетінің суретін сақтаған деп есептеледі. Бүгінде Верониканың жамылғысы деп саналатын бірнеше қасиетті заттар бар, сондай-ақ көптеген көне түптемелері де құрметпен сақталады.

Рим

Римдегі Әулие Петр базиликасында 14 ғасырдан бері сақталып келе жатқан сурет орта ғасырларда құрметтелген Верониканың жамылғысы деп саналады. 20 ғасырдағы ең толыққанды тексеріс 1907 жылы иезуит сурет өнері тарихшысы Джозеф Вилперт бұл суретті тексерген кезде жүзеге асты. Венадағы Хофбург сарайында Верониканың жамылғысының көшірмесі сақталған, ол 1617 жылы Папа Павел V-нің хатшысы қол қойған, оның тұсында жамылғының алты көшірмесі жасалған.

Аликанте

Испанияның Аликанте қаласындағы Киелі Бет монастырындағы бейне 1453 жылы Рим папасы Николай V Византия императорының туыстарынан алынып, 1489 жылы Аликанте қаласына қойылды.

Сиена

Испаниядағы Жаэн соборында Верониканың көшірмесі сақталуда, бұл көшірме, шамасы, 14 ғасырдағы Сиена қаласынан келген және Санто Ростро деп аталады. Оны епископ Николас де Биедма сатып алған.

Манопелло

1999 жылы Римде өткен баспасөз конференциясында әке Хайнрих Пфайффер Италияның Манопелло ауылындағы Капуциндер монастырында 1660 жылдан бері сақталып келген Қаралы Жұпарды тапқанын жариялады. Бұл Жұпар Пауль Бадденің 2010 жылғы «Құдайдың Беті» кітабында талқыланады. Манопелло бейнесінің 3D өңдеу барысында байқалған ерекшеліктері туралы хабарланды.

Туған жері мен балалық шағы

Римдегі Санта-Мария-Маджоре базиликасындағы Киелі асханада Иса Мәсіхтің нәресте кезіндегі шүкіршілігінен қалған деген ағаш бөліктері сақтауда. 2019 жылы шүкіршіліктің бір бөлігі Киелі асханадан алынып, Бейт-Лехемдегі Әулие Екатерина шіркеуінде тұрақты көрмеге қойылды. Афон тауындағы Әулие Павел монастыры қасиетті үш патшаның сыйлықтарынан қалған реликвияларға ие екенін мәлімдейді, ал Хорватиядағы Дубровник соборы нәресте Исаның ғибадатханаға әкелінген кезде киген орамасын сақтағанын айтады.

Соңғы кешкі ас пышағы

XII ғасырдағы «Сантьяго-де-Компостелаға саяхатшылар нұсқаулығы» кітабында көрсетілгендей, Иса пайғамбардың Соңғы Тоқсан кешкі асында қолданған пышағы да орта ғасырларда қастерленген. Француз саяхатшысы Жюль Леонард Беленнің мәлімдемесіне сәйкес, Иса пайғамбардың нан тілу үшін қолданған пышағы Венециядағы Әулие Марк шпилінің Лоджеттасында тұрақты түрде қойылған.

Қасиетті тостаған (Қасиетті граал)

Қасиетті тостаған – Исаның Соңғы кешкі асында шарап беру үшін қолданған ыдысы (Матфей 26:27–28). Қасиетті Грааль туралы аңызда бірнеше Киелі тостаған реликвиялары туралы хабар беріледі, бірақ олар католик дәстүрінің бөлігі емес. Қазіргі кезде сақталған тостақандардың ішінде тек Валенсияның Қасиетті тостағаны (Валенсия соборындағы Киелі тостақан) ғана Ватикан тарапынан "тарихи реликвия" ретінде мойындалған, бірақ Соңғы кешкі ас кезінде қолданылған тостақан ретінде емес. Рим папасы Иоанн Павел II және Рим папасы Бенедикт XVI бұл реликвияның шынайылығын растамаса да, Валенсия соборында осы тостақанға құрмет көрсеткен.

Тікенді тәж

Париждегі Нотр-Дам соборында сақталатын Ұлы Жұманың қасиетті нысандарының ішінде Еленаның Римнен әкелген Шынайы айқыш фрагменті, қасиетті шеге және Тікенді тәж бар. Жаңа өсиетте айтылғандай, Ұлы бейсенбі мен Ұлы жұма аралығында римдік сарбаздар Иса Мәсіхтің басына тікенді тәж кигізіп, оны қорлаған (Жохан 19:12). Тәж – алтын жіптермен байланысқан қамыс сабақтарынан тоқылған дөңгелек. Тікендер осы тоқылған шеңберге бекітілген, оның диаметрі белгілі бір шамада еді. Жетпіс тікеннің Византия императорлары мен Франция патшалары арасында бөліскені хабарланады. Иерусалимге сапар шеккен паломниктердің естеліктерінде Тікенді тәж туралы айтылады. 409 жылы Нолалық Паулин тәжді Иерусалимдегі Сион тауындағы базиликада сақтағандарын мәлімдейді. 570 жылы Әулие Антоний тәжді Сион базиликасында тапқандарын айтады. 575 жылы Кассиодор: «Иерусалимде ғана бағана бар, ал мұнда – Тікенді тәж!» деп жазған. 7-10 ғасырлар аралығында Тікенді тәж қауіпсіздік үшін Константинопольдегі Византия императорларының капелласына көшірілді. 1238 жылы Константинопольдің латын императоры Балдуин II қасиетті нысандарды несие алу үшін Венециялық банкке кепілге берді. Франция королі Людовик IX Венециялық банктан тәжді сатып алды. 1239 жылдың 10 тамызында король 29 қасиетті нысанды Вильнёв-ль-Аршевикке жеткізді. 1239 жылдың 19 тамызында қасиетті нысандар Парижге жетті. Патша қарапайым тон киіп, аяқ киімсіз, Тікенді тәжді және басқа да қасиетті нысандарды өзі салдырған шіркеуге орналастырды. Франция революциясы кезінде қасиетті нысандар Ұлттық кітапханада сақталды. 1801 жылғы Конкордаттан кейін қасиетті нысандар Париж архиепископына тапсырылды, ол оларды 1806 жылдың 10 тамызында собор қазынасында сақтады. Содан бері бұл қасиетті нысандарды Иерусалимнің Киелі қабірі орденінің рыцарлары қорғап, құрмет көрсету рәсімдерін өткізуге жауапты митрополиттік базиликалық бөлімнің канондары сақтап келеді. Наполеон I және Наполеон III тәжді сақтау үшін арнайы қобдылар жасады. Олар 2019 жылдың 15 сәуірінде соборда өрт шыққанға дейін Нотр-Дам соборында жоспарланған діни мерекелерде көрсетіліп тұрды.

Айқышқа шегеленуі

Қазіргі уақытта көрсетіліп тұрған көптеген жәдігерлер Константин Ұлының анасы Еленаның 4 ғасырда Сирия Палестинаға жасаған саяхатының нәтижесі болып табылады. Осы жәдігерлердің көпшілігінің нақтылығы күмәнді. Мысалы, Елена әкелген Киелі шегелерге қатысты, кейбір католик энциклопедиясының мәліметтері бойынша, талап етілген жәдігерлердің санына байланысты мәселелер бар: солдаттар олар үшін айқышталғанда бұйым түгелдей тартты, олар Германияның Трир соборы және Францияның Аржентейль приход шіркеуімен таласып жатыр. Аржентейль шіркеуі олардың Киелі көйлегін Шарль Великий әкелгенін мәлімдейді. Айқышталу орны Голгофа, Иерусалимдегі Қасиетті қабір шіркеуінде орналасқан. Шіркеу ішінде айқышталу орны шамамен ұзындығы ... метр, ені ... метр және биіктігі ... метр болатын тас үйіндісінен тұрады. Ломбардияның Темір тәжі мен Константиннің жетек торы Киелі шегелерден жасалған деп хабарланады. Киелі найза – римдік сарбаз Лонгиннің Иса айқышталғанда оның қабырғасын тескен найзасы. Киелі сүңгіштің Римдегі Иерусалимдегі Санта-Кроче шіркеуінде екендігі айтылады. Мәсіхтің қамшылануы кезінде Иса байланған қамшылау бағанасы Римдегі Сент-Пракседес базиликасында орналасқан.

Дене мүсіндері

Христиандық ілімде Мәсіхтің денесімен бірге көкке көтерілгені айтылады. Сондықтан, оның денесінен табынуға болатын бөліктер көтерілуге дейін алынған ғана нәрселер. Тарихта әртүрлі кезеңдерде Еуропадағы бірнеше шіркеулер қасиетті препуциумға – Исаның сүндеттелуінен алынған маңдай терісіне; Лазарды жоқтағанда Мәсіх төккен жасқа; айқышқа шегеленген кезде төгілген Мәсіхтің қанына; Исаның 9 жасында аузынан түскен сүт тісіне; сақал мен бас шашына, Мәсіхтің тырнақтарына ие екендерін мәлімдеді. Мәсіхтің туған кезінде қалған деп саналатын қасиетті кіндік бауының бір бөлігі қазір Әулие Иоанн Латеран архибазиликасында сақтаулы.