Кіріспе

473–474 жылдардағы Батыс Рим императоры Глицерий (474 жылдан кейін қайтыс болған) – 473–474 жылдардағы Батыс Рим императоры. Ол Олибрий билік еткен кезде, 472 жылдың қарашасында Олибрий қайтыс болғанға дейін сарай күзетінің қолбасшысы (comes domesticorum) қызметін атқарды. Төрт айлық үзілістен кейін, 473 жылдың наурыз айында Гундобад, әскерлердің шебері (magister militum) және тақтың артындағы күш, Глицерийді император деп жариялады. Оның билік кезеңінде болған оқиғалардың көп бөлігі белгісіз, бірақ вестготтардың Италияға басып кіру әрекеті жергілікті қолбасшылар тарапынан тойтарысқа ұшырап, оларды Галлияға бұрды. Глицерий дипломатиялық жолмен, 2000 солиди сыйлық арқылы остготтардың шапқыншылығын да болдырды. Глицерийді Шығыс Рим императоры Лео I мойындамады, оның орнына Юлий Непосты Батыс императоры етіп тағайындап, оны Батыс империясына әскермен басып кіруге жіберді. Глицерийдің одақтастары болған жоқ, себебі Гундобад оны тастап кеткен еді, сондықтан ол 474 жылдың 24 маусымында тақтан басқазуға мәжбүр болды. Ол Салона епископы болып тағайындалды және өліміне дейін осы лауазымда қалды. Ол шамамен 480 жылы қайтыс болған болуы мүмкін, ал заманауи деректер оны Непостың өліміне кінәлі деп айыптайды, бірақ осы оқиға туралы мәліметтер шатасқан.

Өмірбаян

Тарихшы Пенни МакДжордж "Глицерий туралы дерлік ештеңе белгілі емес" деген қорытынды жасайды. Глицерий Далмацияда дүниеге келген. Оның отбасы белгісіз, және ол ақсүйектерден болмаған болуы мүмкін. Ол comes domesticorum (сарай күзетінің қолбасшысы) лауазымына көтерілді және, әдетте, Батыс Рим императоры Олибрийдің билігі кезінде осы қызметте болған. Германиялық magister militum (әскер шебері) Рицимер 461 жылы Батыс Рим императоры Мажорианды тақтан түсірді, содан кейін Либиус Севр, Антемий және 472 жылдың шілдесінде Рицимер Антемийді құлатып, таққа отырған Олибрий сияқты бірнеше Батыс Рим императорларын марионетка ретінде орнатты. Рицимер Антемийді биліктен құлатудан қырық күн өткен соң, 472 жылдың 18 тамызында қайтыс болды, ал оның орнына оның бургунд немересі Гундобад magister militum және патша жасаушы болды. Олибрий көп ұзамай, 472 жылдың 2 қарашасында қайтыс болды, содан кейін шамамен төрт айлық үзіліс болды, одан кейін Гундобад Глицерийді таққа отыруға көндіріп, оны Равеннада император деп жариялады. Fasti vindobonenses, консулдық жылдардың тізімі, бұл 473 жылдың 5 наурызында болғанын көрсетеді, бірақ Paschale campanum, сондай-ақ консулдық тізім, оның 3-і күні болғанын айтады.

Билік

Глицерийдің билік етуі туралы көп мәлімет жоқ. Глицерий тарихшы Ральф Матизеннің «жайлы хроникалар» деп атаған бірнеше фрагменттерде белгілі, мысалы, Марцеллин Коместің жылнамалары, 511 жылғы Галл хроникасы және Сарагоса хроникасы, сондай-ақ 6-шы ғасырдың жазушысы Иордан мен епископ Эннодий берген кейбір шағын сілтемелер. Глицерийдің тұсында вестготтар мен остготтардың шапқыншылығы дипломатиялық және әскери әрекеттердің үйлесімі арқылы тойтарылды. Визиготтар мен остготтар – германдық тайпалар, олар тиісінше Галлия-Аквитанияда, Паннония Прима мен Валерияда фодерати ретінде қоныстанған. 473 жылы вестготтар патшасы Эврик Италияға шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ оның қолбасшысы Винценций Алла мен Синдила (аймақтық қолбасшылар) қолынан қаза тапты. Винценций өлтірілгеннен кейін Эврик Галлияға басып кіруді жөн көрді, Арль мен Марсельді басып алды. Остготтар патшасы Видемир Италияға шабуыл жасауды ұсынды, бірақ Глицерий Видемирді 2000 солид (жоғары құнды алтын монеталар) сыйлап көндіріп, оларды Италиядан Галлияға бұрды, онда Иордан «әр түрлі халықтар» деп сипаттаған айналасындағы тайпалар кейіннен оларға шабуыл жасады. Матизеннің пікірінше, империяны қорғау үшін жасалған осы әрекеттер Глицерийдің римдік және византиялық дереккөздерде жағымды қабылдануының себебі болуы мүмкін. 9-шы ғасырдың тарихшысы Теофан оны «жаман емес адам» деп сипаттаған, бірақ Павия епископы Эннодий оны өзінің «Эпифанийдің өмірінде» толығырақ сипаттаған: Матистен Глицерийдің анасына келген жоғарыда аталған жарақаттар Видемирге пара бергеніне реакция болуы мүмкін дейді, бірақ «мұндай шаралар императорлық саясаттың тұрақты бөлігі болды» деп атап өтеді және шабуылдаушылардың жазаланбауына түсіндірме беріп, олардың сарбаз болуы мүмкін деп болжайды. Глицерий негізінен Солтүстік Италияда билік еткен сияқты, өйткені оның билігінен табылған барлық монеталардың біреуін қоспағанда, Равеннада немесе Миланда соғылған. Глицерийдің қабылданған жалғыз заңы 11 наурыз 473 жылы шығарылып, Италияның преториан префекті Гимилкоға, кейіннен Иллирик, Шығыс және Галлияның преториан префекттеріне, симонияға (шіркеу лауазымдарын сатуға) қатысты қайтадан жарияланды. Оны Батыс Рим империясының бөлігі болған Италия мен Галлияның префекттері ғана емес, сонымен қатар Иллирик пен Шығыстың префекттері де қабылдады, оған қарамастан заң шығаруға өкілеттігі болмады. Бұл заң Глицерийге дін қызметкерлерінің қолдауын беруге арналған, бірақ ол сенаторлық топқа да ұнайтын болар еді, олар сайлаудың күшейе түскен зорлық-зомбылығына және дін қызметкерлерінің жеке мақсаттар үшін шіркеу қаражатын пайдалануына алаңдаған. Бұл заң Батыс Рим императоры шығарған соңғы заң болды. Глицерийдің Шығыс Рим империясымен келісуге тырысқаны мүмкін, оның дәлелі – Глицерийдің 474 жылға консулды тағайындамағаны және оның орнына шығыс консулын, бала император Лео II-ні қабылдағаны. Осыған қарамастан, Шығыс Рим императоры Лео I Глицерийді император деп танудан бас тартты, өйткені ол Гундобадтың қуыршағы ғана еді. Император Лео оның орнына өзінің адамы Юлий Непосты тануды жөн көрді және оны Батыс империясына басып кіруге флотпен жіберді. 7-шы ғасырдың тарихшысы Иоанн Антиохиялық Леоның Глицерий Батыс Рим империясының тағына отырғанын естігеннен кейін оны жою туралы шешім қабылдағанын айтады, бірақ Матисен Леоның біраз уақыт күдіктенген болуы керек дейді, өйткені нақты шабуыл қыс басталғанда кешіктірілді, ал Юлий Непос шабуылын бастау үшін көктемнің басына дейін күтуге мәжбүр болды. Глицерийдің одақтастары болмады, өйткені Гундобад оны тастап кеткен сияқты, оған берілуден басқа амалы қалмады. Непос 474 жылдың маусымында Остияға келгеннен кейін Глицерий 474 жылдың 24 маусымында Равеннада тақтан бас тарды, ал Непос таққа отырды. Тарихшы Джон Майкл О'Флинн «осы жылдам құлатудың мән-жайлары түсініксіз және көз тартады» дейді, Непостың күштері аз болғанымен, Гундобад оларға қарсы ештеңе істемегенін, керісінше «Италия сахнасынан мүлдем жоғалып кеткенін» атап өтеді. Ол Гундобад Леоның императорлық заңдылығына қарсы тұрудың орнына оған бағынуды жөн көргенін, Глицерийді императорлық әріптес ретінде қабылдамауға және өз таңдауы бойынша біреуін орнатуға Леоның өкілеттігін қабылдағанын болжайды. Сонымен қатар, Глицерий Рим Сенатының немесе Галло-Рим аристократиясының ықыласына ие болған жоқ, сондықтан оны қолдауға шешім қабылдады, осылайша екеуін де шеттету Гундобад үшін әлдеқайда қолайсыз болар еді. Гундобад Бургундия патшасы ретінде Шығыс Рим империясымен жақсы қарым-қатынасқа ие болған, оған фодератус (шарттық қатысушы) ретінде қызмет еткен. Матисен Гундобад Галлияда қосымша әскер жинауға тырысқан, немесе әкесі, патша Гондиок қайтыс болғаннан кейін мұрасын алу үшін кеткен болуы мүмкін деген альтернативті ұсыныстарды келтіреді.

Кейінгі өмірі

Глицерий биліктен қуылғаннан кейін дереу Салона епископы қызметіне орнатылды. V ғасырдың византиялық тарихшысы Малхустың мәлімдемесіне сәйкес, Глицерий 480 жылы Юлий Непостың қазасына қатысқан болуы мүмкін, Непос Италиядан қашуға мәжбүр болғаннан кейін Далмацияда эмиграцияда билік еткен. Алайда, оның өлтірілуіне қатысты тарихи мәліметтер шатасқан. Глицерий 474 жылдан кейін, шамамен 480 жылы қайтыс болған. Кейде оны король Одоакрдың Милан архиепискобы еткен Глицериймен шатастырады, бірақ бұл дұрыс емес. Глицерийді архиепископ қылып тағайындау туралы мәліметтер Эннодийдің жазған бірнешеу жолдарында кездеседі, онда ол Миланның басқа архиепископтарымен бірге Глицерий есімді архиепископты мақтайды. Дегенмен, бұл бөлім бұзылған немесе кейіннен қосылған болуы мүмкін, себебі архиепископ Глицерийді император Глицериймен теңестіруге бағытталған.