Кіріспе

Ресейдің Мәскеу облысындағы қала

География

Қала теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, шамамен Мәскеудің солтүстігінде, Волга өзенінде, Иванково суқоймасынан төмен ағысында жатыр. Суқойма Волга өзенінің үстіне салынған гидроэлектр станциясының бөгеті арқасында қала шекарасында пайда болған. Қала Волганың екі жағасында орналасқан. Қаланың батыс шекарасын Волгаға қосылатын Мәскеу каналы, ал шығыс шекарасын Волгаға қосылатын Дубна өзені анықтайды. Дубна – Мәскеу облысының ең солтүстік қаласы.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

Ростов Суздаль княздығына қарасты Дубна бекінісі 1132 жылы Юрий Долгорукийдің бұйрығымен салынды және 1216 жылға дейін болды. Весеволод Ұлы ұлылары арасындағы феодалдық соғыс кезінде бұл бекініс қирады. Городище ауылы Волга өзенінің оң жағалауында орналасып, Кашин княздығының құрамына кірген. Дубненское мыто осы аймақта орналасқан және Тверь княздығының бір бөлігі болды. Қазан революциясына дейін аймақта бірнеше ауыл болды: Подберезье Волганың сол жағалауында, ал Городище, Александровка, Иванково, Юркино және Козлаки оң жағалауда орналасқан. Революциядан кейін Дубна ауданында алғашқы колхоздардың бірі құрылды. 1931 жылы Коммунистік партияның Оргбюросы Волга-Мәскеу каналын салу туралы шешім қабылдады. Генрих Ягода, сол кездегі Мемлекеттік саяси басқармасының басшысы, құрылысқа жауапкер етілді. Канал 1937 жылы аяқталды. Жобаның бір бөлігі ретінде Иванково суқоймасы мен Иванково гидроэлектр станциясы да салынды. Көптеген ауылдар мен Корчева қаласы су астында қалды. Дубна қаласы Александр Солженицыннің "ГУЛАГ архипелагы" кітабында ГУЛАГ тұтқындарымен салынған қала ретінде еске алынады.

Ғылым

Ядролық зерттеулер үшін протондық үдеткіш салу туралы шешімді 1946 жылы Кеңес үкіметі қабылдады. Қазіргі қала орналасқан жер Мәскеуден алшақтығы мен жақын маңдағы Иванково электр станциясының болуына байланысты таңдалды. Ғылыми жетекшісі Игорь Курчатов болды. Жобаның басқарушысы, оның ішінде елді мекенді, Мәскеуге жалғастыратын жол мен темір жолды салу (көбінесе ГУЛАГ тұтқындарының еңбектерін пайдалану арқылы) – НКВД басшысы Лаврентий Берия болды. Үш жылдық қарқынды жұмыстан кейін үдеткіш 1949 жылдың 13 желтоқсанында пайдалануға берілді. Дубна қаласы 1956 жылы ресми түрде ашылды, Ядролық зерттеулер жөніндегі Бірлескен институтпен (JINR) бірге, ол негізінен бөлшектер физикасы, ауыр иондар физикасы, трансуран элементтерін синтездеу және радиобиология салаларында жұмыс істейтін ірі халықаралық ғылыми-зерттеу орталығына айналды. 1960 жылы Волганың қарсы (сол) жағасында орналасқан Иванково қаласы Дубнаға қосылды. 1964 жылы Дубна жоғары энергия физикасы жөніндегі халықаралық конференцияны қабылдады. Қазіргі уақытта Дубнада NICA бөлшектерді ұрғышу коллайдерінің құрылысы жүріп жатыр, бұл мегағылым жобасы болып табылады. Институтта XX ғасырдың көрнекті физиктері – Николай Боголюбов, Георгий Фляров, Владимир Векслер және Бруно Понтекорво еңбек еткен. Онда трансуран элементтерінің (соңғы кезде 117-элемент) бірнеше элементар бөлшектері мен ядролары ашылып, зерттелді, нәтижесінде қаланың құрметіне химиялық элемент 105 дубний (Db) деп аталды.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-территориялық бөлініс жүйесінде Дубна қаласы облыстық юрисдикциядағы қала ретінде қарастырылады – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Дубна қаласы Дубна қалалық округі болып құрылған.

Экономика

Кеңес Одағының тарағанға дейін JINR және MKB Raduga қаладағы ең ірі жұмыс берушілер болды. Содан бері олардың маңызы күрт азайды. Бірнеше шағын өнеркәсіптік кәсіпорындар құрылды, бірақ қалада жұмыс таба алуда қиындықтар сақталып тұр. Мәскеуге жақындығының арқасында көптеген адамдар жұмыс үшін туда барады. AFK Sistema және басқа инвесторлар, оның ішінде мемлекеттік органдар Дубнада Силикон алқабының ресейлік үлгісін салу жоспарларын жариялады. 2007 жылдың басына қарай ешқандай құрылыс басталған жоқ.

Көлік

Дубна Мәскеу каналының басталу нүктесі болып табылады. Каналдан өзге, Дубна А104 тас жолы арқылы Мәскеумен байланысты, ал Савьоловский қала маңы темір жолы Мәскеуге қатынау мүмкіндігін ұсынады. Мәскеуге қоғамдық көлікпен қатынуға экспресс пойыздар, қала маңы пойыздары және Савьоловский теміржол терминалынан кететін автобустар бар.

Мәдениет

Қаланың мәдени орындарының қатарында: "Мир" мәдениет үйі, Октябрь мәдениет сарайы, кинотеатр, 21 кітапхана, 4 музыка мектебі және өнер мектебі бар. 1990 жылы Дубна симфониялық оркестрі құрылды.

Спорт

Дубна Мәскеу каналы мен Иванково су қоймасында орналасқан, осыған байланысты желкен спорты, кайтсерфинг және су шаңғысы сияқты су спорты түрлері үшін өте қолайлы орын. 2004 жылы қалада алғаш рет Су шаңғысы әлем кубогінің кезеңі өтті. 2011 жылы Дубна су шаңғысынан әлем чемпионатының өткезілуіне ие болды. Дубнаның спорттық нысандарына екі стадион, Волга өзеніндегі су шаңғысы стадионы, төрт жүзу бассейні, теннис корты және бес спорт кешені кіреді.

Қызықты деректер

1937 жылы салынған әлемдегі ең биік Ленин ескерткіштерінің бірі Волга өзені мен Мәскеу каналының құйылысындағы Дубна қаласында орналасқан. Сол сияқты көлемдегі Иосиф Сталиннің ескерткіші 1961 жылы десталинизация кезеңінде бұзылып алынды.