Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің Мәскеу облысындағы қала
Town in Moscow Oblast, Russia
География
Қала теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, шамамен Мәскеудің солтүстігінде, Волга өзенінде, Иванково суқоймасынан төмен ағысында жатыр. Суқойма Волга өзенінің үстіне салынған гидроэлектр станциясының бөгеті арқасында қала шекарасында пайда болған. Қала Волганың екі жағасында орналасқан. Қаланың батыс шекарасын Волгаға қосылатын Мәскеу каналы, ал шығыс шекарасын Волгаға қосылатын Дубна өзені анықтайды. Дубна – Мәскеу облысының ең солтүстік қаласы.
The town is above sea level, situated approximately north of Moscow, on the Volga River, just downstream from the Ivankovo Reservoir. The reservoir is formed by a hydroelectric dam across the Volga situated within the town borders. The town lies on both banks of the Volga. The western boundary of the town is defined by the Moscow Canal joining the Volga, while the eastern boundary is defined by the Dubna River joining the Volga. Dubna is the northernmost town of Moscow Oblast.
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең
Ростов Суздаль княздығына қарасты Дубна бекінісі 1132 жылы Юрий Долгорукийдің бұйрығымен салынды және 1216 жылға дейін болды. Весеволод Ұлы ұлылары арасындағы феодалдық соғыс кезінде бұл бекініс қирады. Городище ауылы Волга өзенінің оң жағалауында орналасып, Кашин княздығының құрамына кірген. Дубненское мыто осы аймақта орналасқан және Тверь княздығының бір бөлігі болды. Қазан революциясына дейін аймақта бірнеше ауыл болды: Подберезье Волганың сол жағалауында, ал Городище, Александровка, Иванково, Юркино және Козлаки оң жағалауда орналасқан. Революциядан кейін Дубна ауданында алғашқы колхоздардың бірі құрылды. 1931 жылы Коммунистік партияның Оргбюросы Волга-Мәскеу каналын салу туралы шешім қабылдады. Генрих Ягода, сол кездегі Мемлекеттік саяси басқармасының басшысы, құрылысқа жауапкер етілді. Канал 1937 жылы аяқталды. Жобаның бір бөлігі ретінде Иванково суқоймасы мен Иванково гидроэлектр станциясы да салынды. Көптеген ауылдар мен Корчева қаласы су астында қалды. Дубна қаласы Александр Солженицыннің "ГУЛАГ архипелагы" кітабында ГУЛАГ тұтқындарымен салынған қала ретінде еске алынады.
Fortress Dubna (Дубна) belonging to Rostov Suzdal Principality was built in the area in 1132 by the order of Yuri Dolgoruki and existed until 1216. The fortress was destroyed during the feudal war between the sons of Vsevolod the Big Nest. The village of Gorodishche (Городище) was located on the right bank of the Volga River and was a part of the Kashin Principality. Dubna customs post (Дубненское мыто) was located in the area and was a part of the Principality of Tver. Before the October Revolution, few villages were in the area: Podberezye was on the left bank of the Volga, and Gorodishche, Alexandrovka, Ivankovo, Yurkino, and Kozlaki (Козлаки) were on the right bank. Right after the Revolution one of the first collective farms was organized in Dubna area. In 1931, the Orgburo of the Communist Party made a decision to build the Volga Moscow Canal. Genrikh Yagoda, then the leader of the State Political Directorate, was put in charge of construction. The Canal was completed in 1937. Ivankovo Reservoir and Ivankovo hydroelectrical plant were also created as a part of the project. Many villages and the town Korcheva were submerged under water. Dubna is mentioned in Aleksandr Solzhenitsyn's book The Gulag Archipelago as the town built by Gulag prisoners.
Ғылым
Ядролық зерттеулер үшін протондық үдеткіш салу туралы шешімді 1946 жылы Кеңес үкіметі қабылдады. Қазіргі қала орналасқан жер Мәскеуден алшақтығы мен жақын маңдағы Иванково электр станциясының болуына байланысты таңдалды. Ғылыми жетекшісі Игорь Курчатов болды. Жобаның басқарушысы, оның ішінде елді мекенді, Мәскеуге жалғастыратын жол мен темір жолды салу (көбінесе ГУЛАГ тұтқындарының еңбектерін пайдалану арқылы) – НКВД басшысы Лаврентий Берия болды. Үш жылдық қарқынды жұмыстан кейін үдеткіш 1949 жылдың 13 желтоқсанында пайдалануға берілді. Дубна қаласы 1956 жылы ресми түрде ашылды, Ядролық зерттеулер жөніндегі Бірлескен институтпен (JINR) бірге, ол негізінен бөлшектер физикасы, ауыр иондар физикасы, трансуран элементтерін синтездеу және радиобиология салаларында жұмыс істейтін ірі халықаралық ғылыми-зерттеу орталығына айналды. 1960 жылы Волганың қарсы (сол) жағасында орналасқан Иванково қаласы Дубнаға қосылды. 1964 жылы Дубна жоғары энергия физикасы жөніндегі халықаралық конференцияны қабылдады. Қазіргі уақытта Дубнада NICA бөлшектерді ұрғышу коллайдерінің құрылысы жүріп жатыр, бұл мегағылым жобасы болып табылады. Институтта XX ғасырдың көрнекті физиктері – Николай Боголюбов, Георгий Фляров, Владимир Векслер және Бруно Понтекорво еңбек еткен. Онда трансуран элементтерінің (соңғы кезде 117-элемент) бірнеше элементар бөлшектері мен ядролары ашылып, зерттелді, нәтижесінде қаланың құрметіне химиялық элемент 105 дубний (Db) деп аталды.
The decision to build a proton accelerator for nuclear research was taken by the Soviet government in 1946. An impractical place where the current town is situated was chosen due to remoteness from Moscow and the presence of the Ivankovo power plant nearby. The scientific leader was Igor Kurchatov. The general supervisor of the project including construction of a settlement, a road and a railway connecting it to Moscow (largely involving penal labour of Gulag inmates) was the NKVD chief Lavrentiy Beria. After three years of intensive work, the accelerator was commissioned on 13 December 1949. The town of Dubna was officially inaugurated in 1956, together with the Joint Institute for Nuclear Research (JINR), which has developed into a large international research laboratory involved mainly in particle physics, heavy ion physics, synthesis of transuranium elements, and radiobiology. In 1960, a town of Ivankovo situated on the opposite (left) bank of the Volga was merged into Dubna. In 1964, Dubna hosted the prestigious International Conference on High Energy Physics. Currently, a construction of the NICA particle collider, a megascience project is underway in Dubna. Outstanding physicists of the 20th century including Nikolay Bogolyubov, Georgy Flyorov, Vladimir Veksler, and Bruno Pontecorvo used to work at the institute. A number of elementary particles and nuclei of transuranium elements (most recently, element 117) have been discovered and investigated there, leading to the honorary naming of chemical element 105 dubnium (Db) for the town.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-территориялық бөлініс жүйесінде Дубна қаласы облыстық юрисдикциядағы қала ретінде қарастырылады – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Дубна қаласы Дубна қалалық округі болып құрылған.
Within the framework of administrative divisions, it is incorporated as Dubna Town Under Oblast Jurisdiction—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, Dubna Town Under Oblast Jurisdiction is incorporated as Dubna Urban Okrug.
Экономика
Кеңес Одағының тарағанға дейін JINR және MKB Raduga қаладағы ең ірі жұмыс берушілер болды. Содан бері олардың маңызы күрт азайды. Бірнеше шағын өнеркәсіптік кәсіпорындар құрылды, бірақ қалада жұмыс таба алуда қиындықтар сақталып тұр. Мәскеуге жақындығының арқасында көптеген адамдар жұмыс үшін туда барады. AFK Sistema және басқа инвесторлар, оның ішінде мемлекеттік органдар Дубнада Силикон алқабының ресейлік үлгісін салу жоспарларын жариялады. 2007 жылдың басына қарай ешқандай құрылыс басталған жоқ.
Before the dissolution of the Soviet Union, JINR and MKB Raduga were the main employers in the town. Since then their role has decreased significantly. Several small industrial enterprises have emerged, however the town still experiences some employment difficulties. Proximity to Moscow allows many to commute and work there. Plans by AFK Sistema and other investors including government structures have been announced to build a Russian analogue of Silicon Valley in Dubna. As of the beginning of 2007, nothing has commenced.
Көлік
Дубна Мәскеу каналының басталу нүктесі болып табылады. Каналдан өзге, Дубна А104 тас жолы арқылы Мәскеумен байланысты, ал Савьоловский қала маңы темір жолы Мәскеуге қатынау мүмкіндігін ұсынады. Мәскеуге қоғамдық көлікпен қатынуға экспресс пойыздар, қала маңы пойыздары және Савьоловский теміржол терминалынан кететін автобустар бар.
Dubna is the starting point of the Moscow Canal. In addition to the canal, Dubna is connected to Moscow with the А104 highway, and the Savyolovsky suburban railway line provides access to Moscow. Public transport connections to Moscow include express trains, suburban trains, and bus shuttles departing from the Savyolovsky Rail Terminal.
Мәдениет
Қаланың мәдени орындарының қатарында: "Мир" мәдениет үйі, Октябрь мәдениет сарайы, кинотеатр, 21 кітапхана, 4 музыка мектебі және өнер мектебі бар. 1990 жылы Дубна симфониялық оркестрі құрылды.
Among the city's cultural facilities are: the Mir House of Culture, the Oktyabr Palace of Culture, a movie theater, 21 libraries, 4 music schools and a school of arts. In 1990, the Dubna Symphony Orchestra was established.
Спорт
Дубна Мәскеу каналы мен Иванково су қоймасында орналасқан, осыған байланысты желкен спорты, кайтсерфинг және су шаңғысы сияқты су спорты түрлері үшін өте қолайлы орын. 2004 жылы қалада алғаш рет Су шаңғысы әлем кубогінің кезеңі өтті. 2011 жылы Дубна су шаңғысынан әлем чемпионатының өткезілуіне ие болды. Дубнаның спорттық нысандарына екі стадион, Волга өзеніндегі су шаңғысы стадионы, төрт жүзу бассейні, теннис корты және бес спорт кешені кіреді.
Dubna is located on the Moscow Canal and the Ivankovo Reservoir, making it a good destination for water sports such as windsurfing, kitesurfing, and water skiing In 2004, for the first time, a stage of the Water Ski World Cup took place in the city. In 2011, Dubna hosted the World Waterskiing Championships. Dubna's sports facilities include two stadiums, a waterskiing stadium on the Volga River, four swimming pools, tennis courts, and five sports complexes.
Қызықты деректер
1937 жылы салынған әлемдегі ең биік Ленин ескерткіштерінің бірі Волга өзені мен Мәскеу каналының құйылысындағы Дубна қаласында орналасқан. Сол сияқты көлемдегі Иосиф Сталиннің ескерткіші 1961 жылы десталинизация кезеңінде бұзылып алынды.
One of the world's tallest statues of Vladimir Lenin, high, built in 1937, is located at Dubna at the confluence of the Volga River and the Moscow Canal. The accompanying statue of Joseph Stalin of similar size was demolished in 1961 during the period of de stalinization.