Кіріспе
Америкалық аболиционист және феминист (1805–1879) оның шөбере қызы, ақын және жазушы Анжелина Эмили Гримке Велд (20 ақпан 1805 – 26 қазан 1879) – американдық аболиционист, саяси белсенді, әйелдер құқығын қорғаушы және әйелдер сайлау құқығы қозғалысын қолдаушы. Бір кезде ол елдегі ең танымал, немесе "ең даңқты" әйел болған. Апалы-сіңлілі екеуі ересек болғаннан кейін бірге өмір сүрді, Анжелина аболиционист көшбасшысы Теодор Дуайт Уэлдтың әйелі болды. Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында өскен Анжелина мен Сара ересек өмірін Солтүстікте өткізді. Анжелинаның ең үлкен даңқы 1835 жылы Уильям Ллойд Гаррисонның өзінің құлдыққа қарсы "Азат етуші" газетінде оның хатын жариялағаннан бастап, 1838 жылдың мамырына дейін сақталды. Осы кезеңде жазған эсселері мен сөздері құлдықты жою және әйелдер құқықтарын ілгерілету үшін өткір аргументтер болды. Гримке өз көзқарасын табиғи құқықтар теориясынан (Тәуелсіздік декларациясында баяндалғандай), АҚШ Конституциясынан, Киелі кітаптағы христиандық сенімдерінен және Оңтүстіктегі қатыгез құлдық пен расизм туралы балалық шақтағы естеліктерінен алды, соның салдарынан кез келген ер немесе әйелге бостандықтан бас тартудың әділетсіздігін жариялады.
her great niece, the poet and author
Angelina Emily Grimké Weld (February 20, 1805 – October 26, 1879) was an American abolitionist, political activist, women's rights advocate, and supporter of the women's suffrage movement. At one point she was the best known, or "most notorious," woman in the country. The sisters lived together as adults, while Angelina was the wife of abolitionist leader Theodore Dwight Weld. Although raised in Charleston, South Carolina, Angelina and Sarah spent their entire adult lives in the North. Angelina's greatest fame was between 1835, when William Lloyd Garrison published a letter of hers in his anti slavery newspaper The Liberator, and May 1838, when she gave a speech to abolitionists with a hostile, noisy, stone throwing crowd outside Pennsylvania Hall. The essays and speeches she produced in that period were incisive arguments to end slavery and to advance women's rights. Drawing her views from natural rights theory (as set forth in the Declaration of Independence), the United States Constitution, Christian beliefs in the Bible, and her own childhood memories of the cruel slavery and racism in the South, Grimké proclaimed the injustice of denying freedom to any man or woman.
Ерте жылдары және діни қызметі
Мэри мен Джон Гримке Чарльстон қоғамының дәрежесіне тән дәстүрлі, жоғары сыныпты, оңтүстік құндылықтарының жақтаушылары болды. Мэри қыздарға белгіленген элиталық әлеуметтік шеңберден тыс жерде араласуға рұқсат бермеді, ал Джон өмір бойы құл иесі болды. "Нина" деп аталған жас Анжелина Гримке үлкен әпкесі Сара Мур Гримкемен тығыз қарым-қатынаста болды. Екі әйел өмір бойы жақын болды және көп бөлігін бірге өткізді, бірақ қысқа ғана уақыт аралығында бөлек тұрды. Отбасы хаттары мен күнделіктерінде Анжелина барлық бауырларының арасында ең әділ, қызығушылық танытушы және өзіне сенімді деп сипатталды. Тарихшы Герда Лернер "The Grimké Sisters from South Carolina" атты өмірбаянында былай деп жазды: "[Анжелина] ер туыстарының жоғары бағасын қабылдауы керек немесе қыз болғандықтан, оны біреу кем санауы мүмкін екенін ойламады". Кенеттен, үлкен әпкесі Сарадан (кейіннен, аболиционист) гөрі, Анжелина табиғи түрде қызығушылық танытып, ашық сөйлейтін болды, бұл оның дәстүрлі отбасы мен достарына көбінесе ренжітетін қасиет еді. 13 жасында епископ шіркеуінде дінге бекіту рәсімі кезінде Анжелина сенімділік туралы мәлімдеме жасаудан бас тартты. Ол бұған келісе алмайтынын және рәсімді аяқтамайтынын айтты. 1826 жылы 21 жасында ол пресвитериан дінін қабылдады. Анжелина пресвитериан шіркеуінің белсенді мүшесі болды. Киелі кітапты зерттеу және дінаралық білім беруді жақтаған ол діни мектеп сабағын оқытты және отбасының құлдарына діни қызмет көрсетті - бұл практикаға анасы бастапқыда қарсы болды, бірақ кейіннен оған қатысты. Гримке шіркеу пасторы Рев. Уильям Макдауэллмен жақын дос болды. Макдауэлл бұрын Нью-Джерсидегі пресвитериан шіркеуінің пасторы болған. Гримке мен Макдауэлл құлдық институтына қарсы болды, өйткені ол христиандық заң мен адам құқықтарын бұзатын моральдық жағынан кемшілікке ұшыраған жүйе еді. Макдауэлл құлдықты жою "одан да жаман зұлымдықтарды тудырады" деп, тікелей әрекеттерден гөрі шыдамдылық пен дұға етуді ұсынды. Бірақ ол Филадельфияда қалды. Уақыт өте келе ол квакерлер қауымының құлдық туралы қазіргі пікірталасқа қатыспауынан көңілі қалды. Революциядан кейінгі алғашқы екі онжылдықта оның уағыздаушылары құлдарды босату туралы уағыз айту үшін Оңтүстікке сапар шекті, бірақ терең Оңтүстікте мақтаның дамуымен ішкі нарықтағы сұраныстың артуы осы еркіндік мүмкіндігін жойды. Ол аболиционистік әдебиетті көбірек оқи бастады, соның ішінде "Емансипатор" және Уильям Ллойд Гаррисонның "Озатқыш" журналын (кейіннен оларда жарияланатын). Сара мен дәстүрлі квакерлер Анжелинаның радикалды аболиционизмге деген қызығушылығын мақұлдамады, бірақ ол қозғалысқа көбірек араласты. Ол құлдыққа қарсы кездесулерге және дәрістерге қатысты және 1835 жылы жаңадан құрылған Филадельфия әйелдер құлдыққа қарсы қоғамына қосылды. 1835 жылдың күзінде дау тудырған аболиционист Джордж Томпсонның жұрт алдында сөйлеген сөзінен кейін зорлық-зомбылық орын алды. Уильям Ллойд Гаррисон көтеріліске шыққан көпшілікті тыныштандырмау үшін "The Liberator" журналына мақала жазды. Анжелина Гаррисонның еңбегінен үнемі әсерленді, ал бұл мақала оны осы тақырыпта оған жеке хат жазуға итерді. Хатта аболиционизм және топтық зорлық-зомбылық мәселелері бойынша оның алаңдаушылықтары мен пікірлері, сондай-ақ Гаррисонға және оның құндылықтарына деген жеке құрметі айтылды. Гаррисон Гримкенің "жанды қозғайтын" хатына қатты таң қалды, сондықтан оны келесі "The Liberator" журналында жариялап, оның құштарлығы, көркем жазу стилі және асыл идеялары үшін мақтады. Нью-Йорк евангелистінде және басқа да газеттерде басылып шыққан хат Анжелинаны көптеген аболиционистердің арасында жоғары ұстанымға ие етті, бірақ оның жариялануы православиелік квакерлер жиналысында наразылық тудырды және дау тудырды, ол мұндай радикалды белсенділікті, әсіресе әйелдің тарапынан ашық айыптады. Сара Гримке, мұндай жариялану оны квакерлер қауымынан алшақтырды деп, әпкесіне хатты қайтарып алуын өтінді. Алғашында хаттың жариялануына ұялған Анжелина бас тартты. Кейіннен бұл хат Нью-Йорк Евангелист және басқа да құлдықтан босату газеттерінде басылып шықты; ол сондай-ақ Гаррисонның Бостон азаматтарына жасаған өтінішімен бірге памфлетке енгізілді. 1836 жылы Гримке "Оңтүстік елдерінің христиан әйелдеріне арналған үндеу" атты құжатты жазды, онда оңтүстік әйелдерін штат заң шығарушыларына және шіркеу басшыларына құлдықты тоқтату туралы өтініш жасауға шақырды. Ол Американдық құлдықтан босату қоғамынан жарияланды. Зерттеушілер оны Гримке әлеуметтік-саяси бағдарламасының ең жоғары нүктесі деп санайды. 1836 жылдың күзінде Гримке әпкелері Огайо штатына Американдық құлдықтан босату қоғамының құлдыққа қарсы агенттерді оқытуға арналған екі апталық оқу конференциясына қатысуға шақырылды; олар топтағы жалғыз әйелдер еді. Олар Теодор Дуайт Велдпен танысты, ол оқытушы және қоғамның жетекші агенттерінің бірі болды; Анжелина мен Теодор кейіннен үйленді. Келесі қыста әпкелер Нью-Йорк қаласы мен жақын жердегі Нью-Джерсиде әйелдер жиналыстарында сөйлеуге және әйелдер құлдыққа қарсы қоғамдарын ұйымдастыруға жіберілді. 1837 жылдың мамырында олар Бостон, Нью-Йорк және Филадельфиядан келген жетекші әйел аболиционистермен бірге Американдық әйелдердің құлдыққа қарсы бірінші конвенциясын өткізді, оның мақсаты әйелдердің құлдыққа қарсы шараларын басқа штаттарға тарату болды. Осы конвенциядан кейін әпкелер Бостон әйелдер құлдыққа қарсы қоғамының шақыруымен Массачусетс штатына барды. Жаңа Англия аболиционистері құлдықтың шындығын бұрмалап, шамадан тыс көрсеткені үшін айыпталды, және әпкелер өздерінің бірінші қолынан алған білімдері туралы Жаңа Англия штатында сөйлеуге шақырылды. Бастапқыда олардың жиналыстары ер адамдарға ашық болды. Кейіннен қорғаушылар әпкелердің ер адамдардың талап етуіне байланысты аралас аудиторияға сөйлегенін айтса да, негізгі дәлелдер олардың жиналыстарының мақсатты түрде ер адамдарға ашық болғанын көрсетеді, тек ер және әйел тыңдаушыларға хабар беру үшін ғана емес, сонымен қатар әйелдердің шектеулерін бұзу және "жаңа тәртіпті" орнату үшін. Осылайша, петиция беруге қоса, әйелдер қоғамдық нормаларды бұзып, жұрт алдында сөйледі. Жауап ретінде Массачусетс штатының конгрегациялық пасторларының штаты мамыр айының соңында әйелдердің қоғамдық жұмысын айыптаған және жергілікті шіркеулерге Гримкелердің баяндамаларына есіктерін жабуға шақырған пасторлық хат шығарды. 1837 жылдың жазында Массачусетс штатында сөйлегенде, әйел аболиционистерінің қоғамдық және саяси жұмысы туралы дау-жанжал әйелдердің құқықтары мен міндеттері туралы өршіген дауға отын құйды, құлдықтан босату қозғалысының ішінде де, сыртында да. Анжелина Катарине Бичердің хатына өзінің хаттарымен жауап берді, "Катарине Бичерге хаттар", алғаш "The New England Spectator" және "The Liberator" журналында жарияланды, содан кейін 1838 жылы кітап түрінде шықты. Сара Гримке Мэри С. Паркерге арналған "Әйелдің міндеттері туралы хаттарды" жазды, ол алғаш "The Liberator" журналында жарияланды, содан кейін кітап түрінде шықты. Бостон әйелдер құлдыққа қарсы қоғамының президентіне арналған хаттарда Сара әйелдердің барлық осындай жұмыстарда ер адамдармен тең қатысуға құқығы мен міндетінің күшті қорғаушысы болды. 1838 жылдың ақпанында Анжелина Массачусетс штатының заң шығарушы комитетіне сөз сөйледі, осылайша АҚШ-та заң шығару органына сөз сөйлеген алғашқы әйел атанды. Ол құлдыққа ғана емес, әйелдердің петиция жасау құқығын да қорғады, оны моральдық-діни міндет және саяси құқық ретінде қарастырды. Аболиционист Роберт Ф. Уолкут "Анжелина Гримкенің тыныш, бұйрық беруге дайын сөздері назарды аударды, көңілсіздікті жойды және оның..."
Негізгі жазбалары
Гримкедің ең танымал еңбектерінің екеуі – "Оңтүстік христиан әйелдеріне арналған үндеу" атты мақаласы және Катарина Бичерге жазған хаттар жинағы. Құлдыққа қарсы теологиялық жеті дәлелді талқылағаннан кейін, Анжелина өтінішін Оңтүстік әйелдеріне бағыттау себептерін түсіндіреді. Ол олардың қарсылық білдіруі мүмкін екенін алдын ала біледі: Оңтүстік әйел құлдықтың күнә екенін мойындағанның өзінде, өзгерістерді енгізуге заң шығару билігі жоқ. Гримке әйелдердің төрт міндеті бар екенін жауап береді: оқу, дұға ету, сөйлеу және іс-қимыл жасау. Әйелдердің өздерінің күшімен өзгерістер жасауға саяси құқығы болмаса да, олар "өзгерістерді жасауға құқығы бар адамдардың әйелдері, аналары, қарындастары және қыздары" екенін атап көрсетеді. Бірақ оның көзқарасы кейінірек "Республикалық аналық" деп аталатын нәрседен гөрі күрделірек болды. Ол сондай-ақ әйелдерді құлдыққа қарсы моральдық наразылықтарын білдіруге және оның салдарынан туындауы мүмкін қудалауға төзуге шақырады. Ол әйелдердің мұндай қиындықтарға төзе алмайтыны туралы пікірді жоққа шығарады. Осылайша, ол әйелдерді құлдық мәселесінде саяси белсенділікке ие болуға шақырады, тіпті сайлау құқығы туралы мәселені қозғамайды. Анжелина Катарина Бичерге жазған хатына жауап ретінде, құлдықты жоюшылардың құлдыққа қатысты анықтамасын былай түсіндіреді: "Адам өзінің теңін заңды түрде меншік ретінде ұстай алмайды. Сондықтан, біз әр құл иесінің адам ұрлаушы екенін мәлімдейміз; адамды ұрлау – оны өзінен ұрлау". Ол Тәуелсіздік декларациясынан белгілі қағидаларды қайталайды, олар адамдардың теңдігін жариялайды. Гримке "адам – адам, және адам ретінде оның бұзылмас құқықтары бар, оның ішінде жеке бостандыққа құқығы бар. Ешқандай жағдай адамның екінші адамды меншік ретінде ұстауын ақтамайды. Оны меншік ретінде қарастыру – оның өзіне құқығын жоққа шығару, ал оның барлық басқа құқықтары осы құқыққа негізделген". Мақалада Анжелинаның әйелдер мен құлдардың білім алуына өмір бойы бойы құштарлығы да көрінеді. Оның үндеуі әйелдердің құлдарын немесе болашақ жұмысшыларын білім берудің маңыздылығын атап көрсетеді: "Егер [құлдарыңыз] [қызметіңізде] қалса, оларды оқытыңыз және оларға ағылшын білімінің негізгі пәндерін үйретіңіз; олардың ақылы бар және осы ақылды жетілдіру керек". Анжелинаның хаттары феминизм мен әйелдердің сайлау құқығын қарастыратын екі хатқа ғана қарамастан, феминизмнің алғашқы аргументтерінің бірі ретінде танылады. XII хат Тәуелсіздік декларациясының стильдік ерекшеліктерін көрсетеді және Гримкедің діни құндылықтарын көрсетеді. Ол барлық адамдар моральдық тұлғалар екенін және олардың жынысына қарамастан, осылай бағалануы керек екенін айтады: "Оның құқықтары мен міндеттерін моральдық болмыстың қатесіз стандартымен өлшеңіз, сонда шындық айқын болады, ер адам үшін не дұрыс болса, әйел үшін де солай дұрыс. Мен еркектің не әйелдің құқықтарын білмеймін, өйткені Мәсіх Исада еркек де, әйел де жоқ. Менің терең сенімімше, теңдік принципі танылып, іс жүзінде жүзеге асырылмағанша, шіркеу әлемді тұрақты түрде реформалау үшін ештеңе жасай алмайды". Уэлд Анжелинаның некеден кейін де саяси белсенділігін қолдаған дегенмен, денсаулығы нашарлағандықтан ол үй шаруашылығына көшті. Сара олармен бірге Нью-Джерсиде тұрды, ал әйел бауырластар достарымен хат алысып, құлдықтан азат ету және әйелдер құқықтары қозғалысындағы достарына баруды жалғастырды. Олар өз үйінде мектеп, кейіннен Raritan Bay Union-дағы пансион мектебін ашты. Мектепте олар басқа белгілі құлдықтан азат етушілердің, соның ішінде Элизабет Кэди Стэнтонның балаларын оқытты. Азамат соғысынан кейінгі жылдары олар ағасы Генри В. Гримке (1801–1852) мен оның құлы болған әйелінің ұлдары, аралас нәсілді екі немерелерінің жоғары білімі үшін қаражат жинады. Апалар Арчибальд Генри Гримке мен пастор Фрэнсис Джеймс Гримке Гарвард заң мектебінде және Принстон теологиялық семинариясында оқуға жіберді. Арчибальд заңгер болды, кейін Гаити елшісі болды, ал Фрэнсис пресвитериан дінінің пасторы болды. Екеуі де азаматтық құқықтар үшін күрескен белсенділерге айналды. Арчибальдтың қызы Анжелина Велд Гримке ақын және жазушы болды. Сара Гримке 1873 жылы қайтыс болды. Келесі жылы Анжелина сал ауруына шалдықты, ол өмірінің соңына дейін оны мазалады. Оның қабірі белгіленбеген, көрінетіндей, оның өзінің тілегі бойынша.
Мұрағаттық материалдар
Гримкелер отбасының құжаттары Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Оңтүстік Каролина тарихи қоғамында сақталады. Уэлд-Гримке құжаттары Мичиган университетінің Энн-Арбор қаласындағы Уильям Л. Клементс кітапханасында.
Мұра
1880 жылы Теодор Велд «Естеліктер: Анжелина Гримке Велд» атты жинағын жариялады. Гримке әпкелері мен Теодор Дуайт Велд Бетти Андервудтың 1975 жылғы «Қалдық пен орман» атты жасөспірімдер романында маңызды рөлде бейнеленген. Анжелина Гримке Джуди Чикагоның 1979 жылғы «The Dinner Party» атты туындысында еске алынған. 1998 жылы Гримке әпкелері Ұлттық Әйелдер Даңқы залына енгізілді. Гримке әпкелері Айн Гордонның 2013 жылғы «If She Stood» пьесасының басты кейіпкерлері болып табылады, бұл пьеса Филадельфиядағы Painted Bride Art Center тапсырысымен жазылған. 2016 жылы Анжелина Гримке Ұлттық Құлдықтан Азат ету Даңқы залына енгізілді. Мелисса Рендждің «The Grimké Sisters at Work on Theodore Dwight Weld’s American Slavery As It Is (1838)» атты өлеңі 2019 жылдың 30 қыркүйегінде «The Nation» журналында жарияланды. 2019 жылдың қараша айында Хайд-парктегі Непонсет өзені үстіндегі жаңадан қайта жасандырылған көпір Гримке әпкелерінің құрметіне аталды. Қазір ол Гримке әпкелері көпірі деп белгілі. Гримке әпкелері Бостон әйелдерінің мұра жолында еске алынады.